ଏଵଂ ଯୋଗଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ ଦାତାରଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯଥା ସତ୍ଯମସତ୍ଯଂ ଵା ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି ଯତ୍ଫଲମ୍ ନିରୁକ୍ତଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାହ ସ୍ଵଯମଂଶୁମାନ୍
ଏଭଳି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମୁଁ ଯୋଗ, ଧର୍ମ ଓ ଦାତା ବିଷୟରେ କହିଛି, ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ, ଅଛି-ନାହିଁ, ଏହାର ଫଳ କଣ, ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବି।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପୁନରେଵ ତୁ ନୈମିଷଂ ପୁଷ୍କରଂ ଚୈଵ ଗୋତୀର୍ଥଂ ସିନ୍ଧୁସାଗରମ୍
ଶୁଣ, ରାଜା, ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ପୁଣିଥରେ, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର, ଗୋତୀର୍ଥ ଓ ସିନ୍ଧୁ ସାଗର ସହିତ।
ଗଯା ଚ ଚୈତ୍ରକଂ ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାସାଗରମେଵ ଚ ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵୋ ଯେ ଚ ପୁଣ୍ଯାଃ ଶିଲୋଚ୍ଚଯାଃ
ଗୟା, ଚୈତ୍ରକ ଓ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସହିତ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ ଅଛି—
ଦଶ ତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯସ୍ତଥା ପରାଃ ପ୍ରଯାଗେ ସଂସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ପ୍ରୟାଗରେ ସଦା ଦଶ ହଜାର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ତିରିଶ କୋଟି ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
ତ୍ରୀଣି ଚାପ୍ଯଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାନି ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଜାହ୍ନଵୀ ପ୍ରଯାଗାଦଭିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତା ସର୍ଵତୀର୍ଥନମସ୍କୃତା
ସେଠାରେ ତିନିଟି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜାହ୍ନବୀ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରୟାଗରୁ ବହିଯାଏ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନେ ମନ୍ଦିର କରନ୍ତି।
ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା ଯମୁନା ଗଙ୍ଗଯା ସାର୍ଧଂ ସଂଗତା ଲୋକଭାଵିନୀ
ତପନଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବୀ ଯମୁନା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଗଙ୍ଗା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ପ୍ରଯାଗଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କଲାଂ ନାର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭୂମିକୁ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ପ୍ରୟାଗର ଏକ ଶୋଡ଼ଶିଂଶ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋ ଽର୍ଧକୋଟିଶ୍ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ଵାଯୁରବ୍ରଵୀତ୍ ଦିଵି ଭୁଵ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଜାହ୍ନଵୀ ସ୍ମୃତା
ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଦିବ୍ୟ, ଭୂମିରେ ଓ ଆକାଶରେ ଅଛି ବୋଲି ବାୟୁ କହିଛନ୍ତି—ସେସବୁ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ପ୍ରଯାଗଂ ସମଧିଷ୍ଠାନଂ କମ୍ବଲାଶ୍ଵତରାଵୁଭୌ ଭୋଗଵତ୍ଯଥ ଯା ଚୈଷା ଵେଦିରେଷା ପ୍ରଜାପତେଃ
ପ୍ରୟାଗ କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତର ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଆସନ, ଭୋଗବତୀର ମଧ୍ୟ ଆସନ ଏଉଁଠି ଅଛି, ଏହିଠାରେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ବେଦି ଅଛି।
ତତ୍ର ଵେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ମୂର୍ତିମନ୍ତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଜାପତିମ୍ ଉପାସନ୍ତେ ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ
ଏଠାରେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ଯଜନ୍ତେ କ୍ରତୁଭିର୍ ଦେଵାସ୍ ତଥା ଚକ୍ରଧରା ନୃପାଃ ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ
ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ହେ ଭାରତ, ତିନି ଲୋକରେ ଏଠାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ।
ପ୍ରଭାଵାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵତ୍ଯଧିକଂ ଵିଭୋ ଦଶ ତୀର୍ଥସହସ୍ରାଣି ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯସ୍ତଥା ପରାଃ
ଏହାର ଶକ୍ତିରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରୟାଗ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ତିନି କୋଟି ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ମହାଭାଗା ସ ଦେଶସ୍ତତ୍ତପୋଧନମ୍ ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଗଙ୍ଗାତୀରସମନ୍ଵିତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ୍ର ଗଙ୍ଗା ବହେ, ସେ ଦେଶ ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କର ନିବାସ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ, ଗଙ୍ଗା କୂଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଇଦଂ ସତ୍ଯଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍ ସାଧୂନାମାତ୍ମନଶ୍ଚ ଵୈ ସୁହୃଦଶ୍ଚ ଜପେତ୍କର୍ଣେ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯାନୁଗତସ୍ଯ ଚ
ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସାଧୁମାନେ ଓ ନିଜ ପାଇଁ; ଏହାକୁ ବନ୍ଧୁଙ୍କ କାନରେ କିମ୍ବା ନିଷ୍ଠାବାନ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପଢ଼ି ଶୁଣାଅ।
ଇଦଂ ଧନ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ସତ୍ଯମିଦଂ ସୁଖମ୍ ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯମିଦଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ପାଵନଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍
ଏହା ଧନ୍ୟ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଉଥିବା, ଏହା ସତ୍ୟ, ଏହା ଆନନ୍ଦ, ଏହା ପବିତ୍ର, ଏହା ଧର୍ମମୟ, ଏହା ପବନ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ।
ମହର୍ଷୀଣାମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ଅଧୀତ୍ଯ ଚ ଦ୍ଵିଜୋ ଽପ୍ଯେତନ୍ ନିର୍ମଲଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହା ମହାଋଷିମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ; ଏହାକୁ ପଢ଼ିଲେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଦା ଶୁଚିଃ ଜାତିସ୍ମରତ୍ଵଂ ଲଭତେ ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ମୋଦତେ
ଯିଏ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକଥାକୁ ଦିନେ ଦିନେ ଶୁଣେ, ସେ ସଦା ପବିତ୍ର ରହି, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଲାଭ କରେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।
ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତୀର୍ଥାନି ସଦ୍ଭିଃ ଶିଷ୍ଟାନୁଦର୍ଶିଭିଃ ସ୍ନାହି ତୀର୍ଥେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ନ ଚ ଵକ୍ରମତିର୍ଭଵ
ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଦେଖି ଅନୁସରଣ କରି, ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ହେ କୌରବ, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କର ଓ ମନରେ କୁଟିଳତା ରଖନି।
ତ୍ଵଯା ଚ ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟେନ କଥିତଂ ଵୈ ମଯା ଵିଭୋ ପିତରସ୍ତାରିତାଃ ସର୍ଵେ ତଥୈଵ ଚ ପିତାମହାଃ
ତୁମେ ଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ସେଥିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସମସ୍ତ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ପିତାମହମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ।
ଵ୍ରତଂ ଦାନଂ ତପସ୍ତୀର୍ଥଂ ଯାଗାଃ ସର୍ଵେ ସଦକ୍ଷିଣାଃ ଯୋଗାଃ ସାଂଖ୍ଯଂ ସଦାଚାରୋ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଜ୍ଞାନହେତଵଃ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ସର୍ଵେ ତେ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍
ବ୍ରତ, ଦାନ, ତପ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା, ଯୋଗ, ସାଂଖ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଉପାୟ—ଏସବୁ ମିଶି ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାଗର ଏକ ଶୋଡ଼ଶିଂଶ ଅଂଶ ସମାନ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଯୋଗଶ୍ଚ ତୀର୍ଥଂ ଚୈଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୁକ୍ଲେଶେନ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ତେନ ଯାନ୍ତି ପରାଂ ଗତିମ୍ ତ୍ରିକାଲଂ ଜାଯତେ ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗ ଓ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବହୁତ କଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରୟାସରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ତିନିବେଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ଯିବାଯାଏ।
କଥଂ ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମହାମୁନେ ଏତନ୍ନଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଯଥା ହି ମମ ତାରଯେତ୍
ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କିପରି କହାଯାଇଛି, ହେ ମହାମୁନି? ଆମକୁ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କୁହ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥେଶାନୋ ଦେଵତାଃ ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ
ଶୁଣ, ରାଜା, ପ୍ରୟାଗ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଥା କହାଯାଇଛି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଈଶାନ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠି ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜତି ଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଚ ଯତ୍ ତାନ୍ଯେତାନି ପରଂ ଲୋକେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଂଵର୍ଧତେ ପ୍ରଜାଃ
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ଜୀବମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ସେମାନେ ପରମ ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
କଲ୍ପାନ୍ତେ ତତ୍ସମଗ୍ରଂ ହି ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତେ ଜଗତ୍ ତଦା ପ୍ରଯାଗତୀର୍ଥଂ ଚ ନ କଦାଚିଦ୍ଵିନଶ୍ଯତି
କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଈଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି ଯତ୍ନେନାନେନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେ ଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେଠିକ୍ ଦେଖେ; ଏହିପରି ପ୍ରୟାସ କରି ଯିଏ ରହେ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଆଖ୍ଯାହି ମେ ଯଥାତଥ୍ଯଂ ଯଥୈଷା ତିଷ୍ଠତି ଶ୍ରୁତିଃ କେନ ଵା କାରଣେନୈଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଲୋକସତ୍ତମାଃ
ଏହି ଶ୍ରୁତି କିପରି ଏଠାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କୁହ।
ପ୍ରଯାଗେ ନିଵସନ୍ତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ କାରଣଂ ତତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ପ୍ରୟାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି; ଏହାର କାରଣ ମୁଁ କହିବି—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ।
ପଞ୍ଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ତୁ ମଣ୍ଡଲମ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ରକ୍ଷଣାଯାତ୍ର ପାପକର୍ମନିଵାରଣାତ୍
ପ୍ରୟାଗର ମଣ୍ଡଳ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ଏଠାରେ ସେମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତରେଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନାଚ୍ ଛଦ୍ମନା ବ୍ରହ୍ମ ତିଷ୍ଠତି ଵେଣୀମାଧଵରୂପୀ ତୁ ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଉତ୍ତରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏଠି ଭଗବାନ ବେଣୀମାଧବ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ।