ସଵର୍ଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ସାଵର୍ଣିର୍ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ ତତଃ ଶନିଂ ଚ ତପତୀଂ ଵିଷ୍ଟିଂ ଚୈଵ କ୍ରମେଣ ତୁ
ସେ ପୁଅ ରଙ୍ଗରେ ମନୁଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସାବର୍ଣ୍ଣି ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯିଏ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ। ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶନି, ତପତୀ ଓ ବିଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଛାଯାଯାଂ ଜନଯାମାସ ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଭାସ୍କରଃ ଛାଯା ସ୍ଵପୁତ୍ରେ ଽଭ୍ଯଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ଚକ୍ରେ ମନୌ ତଥା
ଛାୟାରେ, ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଭାବି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଛାୟା ନିଜ ପିଲାମାନେ ପାଇଁ ମନୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ।
ପୂର୍ଵୋ ମନୁସ୍ତୁ ଚକ୍ଷାମ ନ ଯମଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ ସଂତର୍ଜଯାମାସ ତଦା ପାଦମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ବଡ଼ ଭାଇ ମନୁ ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେଲେନି, କିନ୍ତୁ ଯମ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ଡାହାଣ ପାଦ ଉଠାଇଲେ।
ଶଶାପ ଚ ଯମଂ ଛାଯା ସକ୍ଷତଃ କୃମିସଂଯୁତଃ ପାଦୋ ଽଯମେକୋ ଭଵିତା ପୂଯଶୋଣିତଵିସ୍ରଵଃ
ଛାୟା ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ତୁମର ଏହି ଏକ ପାଦ ଆଘାତ ଓ କୀଟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବ, ଏଠାରୁ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ବହିବ।'
ନିଵେଦଯାମାସ ପିତୁର୍ ଯମଃ ଶାପାଦମର୍ଷିତଃ ନିଷ୍କାରଣମହଂ ଶପ୍ତୋ ମାତ୍ରା ଦେଵ ସକୋପଯା
ଯମ ଦେବୀଙ୍କ ଶାପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ କାରଣ ବିନା ମାଆଁ ରାଗରେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ଦେବତା।"
ବାଲଭାଵାନ୍ମଯା କିଂଚିଦ୍ ଉଦ୍ଯତଶ୍ ଚରଣଃ ସକୃତ୍ ମନୁନା ଵାର୍ଯମାଣାପି ମମ ଶାପମ୍ ଅଦାଦ୍ ଵିଭୋ
ମୁଁ ଛୁଆ ଭାବରେ ଏକଥର ପାଉଁ ଉଠାଇଥିଲି, ଯଦିଓ ମନୁ ମୋତେ ରୋକିଥିଲେ, ମୋ ମାଆଁ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଦେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ପ୍ରାଯୋ ନ ମାତା ସାସ୍ମାକଂ ଶାପେନାହଂ ଯତୋ ହତଃ ଦେଵୋ ଽପ୍ଯାହ ଯମଂ ଭୂଯଃ କିଂ କରୋମି ମହାମତେ
ସେ ଜଣେ ମାଆଁ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି; ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଯମଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ?"
ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍କସ୍ଯ ନ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଅଥଵା କର୍ମସଂତତିଃ ଅନିଵାର୍ଯା ଭଵସ୍ଯାପି କା କଥାନ୍ଯେଷୁ ଜନ୍ତୁଷୁ
ମୂର୍ଖତାରୁ କିଏ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ? କିମ୍ବା କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳା ରୁ କିଏ ମୁକ୍ତ? ଯଦି ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଏପରି ଅଟଳ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
କୃକଵାକୁର୍ମଯା ଦତ୍ତୋ ଯଃ କୃମୀନ୍ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି କ୍ଲେଦଂ ଚ ରୁଧିରଂ ଚୈଵ ଵତ୍ସାଯମ୍ ଅପନେଷ୍ଯତି
କୁକୁଡ଼ିକୁ କୀଟ ଭୋଜିବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି; ସେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ରକ୍ତ ହଟାଇଦେବ, ଓ ଶିଶୁମାନେକୁ ଭୋଜିଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତପସ୍ତେପେ ଯମସ୍ତୀଵ୍ରଂ ମହାଯଶାଃ ଗୋକର୍ଣତୀର୍ଥେ ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ ଫଲପତ୍ତ୍ରାନିଲାଶନଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଯମ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲୋକ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀରେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପତ୍ର ଓ ପବନ ଖାଇ ବିରାଗରେ ରହିଲେ।
ଆରାଧଯନ୍ମହାଦେଵଂ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଯୁତାଯୁତମ୍ ଵରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ମହାଦେଵଃ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ଶୂଲଭୃତ୍ତଦା
ସେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ମହାଦେବ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ହେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ।
ଵଵ୍ରେ ସ ଲୋକପାଲତ୍ଵଂ ପିତୃଲୋକେ ନୃପାଲଯମ୍ ଧର୍ମାଧର୍ମାତ୍ମକସ୍ଯାପି ଜଗତସ୍ତୁ ପରୀକ୍ଷଣମ୍
ସେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ହେବା, ପିତୃଲୋକର ଶାସନ, ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ମିଶ୍ରିତ ଜଗତକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।
ଏଵଂ ସ ଲୋକପାଲତ୍ଵମ୍ ଅଗମଚ୍ଛୂଲପାଣିନଃ ପିତୄଣାଂ ଚାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମାଧର୍ମସ୍ଯ ଚାନଘ
ଏପରି ଭାବେ ସେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ହେଲେ, ପିତୃମାନେଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ନିରୀକ୍ଷକ ହେଲେ, ହେ ପାପ ଶୂନ୍ୟ।
ଵିଵସ୍ଵାନଥ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଂଜ୍ଞାଯାଃ କର୍ମଚେଷ୍ଟିତମ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ସମୀପମଗମଦ୍ ଆଚଚକ୍ଷେ ଚ ରୋଷଵାନ୍
ତାପରେ ବିବସ୍ବାନ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସବୁ କଥା କହିଲେ।
ତମୁଵାଚ ତତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତଵାସହନ୍ତୀ ଭଗଵନ୍ ମହସ୍ତୀଵ୍ରଂ ତମୋନୁଦମ୍
ତାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଶାନ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ, "ତୁମ ମହିମା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅସହ୍ୟ, ଏହା ଘନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।"
ଵଡବାରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ମତ୍ସକାଶମ୍ ଇହାଗତା ନିଵାରିତା ମଯା ସା ନୁ ତ୍ଵଯା ଚୈଵ ଦିଵାକର
ସେ ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରିଥିଲ। ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଅଵିଜ୍ଞାତତଯା ମତ୍ସକାଶମ୍ ଇହାଗତା ତସ୍ମାନ୍ମଦୀଯଂ ଭଵନଂ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଯେହেতୁ ସେ ଚିହ୍ନିବା ବିନା ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ଜଗାମାଥ ମରୁଦେଶମନିନ୍ଦିତା ଵଡବାରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଭୂତଲେ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୋଷ ନଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞା ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମରୁଭୂମିକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ଯଦ୍ଯନୁଗ୍ରହଭାଗହମ୍ ଅପନେଷ୍ଯାମି ତେ ତେଜୋ ଯନ୍ତ୍ରେ କୃତ୍ଵା ଦିଵାକର
ତେଣୁ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା କର; ମୁଁ ତୁମ ତେଜକୁ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ରଖି, ହଟାଇଦେବି, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ରୂପଂ ତଵ କରିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନନ୍ଦକରଂ ପ୍ରଭୋ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ରଵିଣା ଭ୍ରମୌ କୃତ୍ଵା ଦିଵାକରମ୍
ମୁଁ ତୁମ ରୂପକୁ ଏମିତି କରିଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏପରି କହିବା ପରେ ରବି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
ପୃଥକ୍ଚକାର ତତ୍ତେଜଶ୍ ଚକ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅକଲ୍ପଯତ୍ ତ୍ରିଶୂଲଂ ଚାପି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚାଧିକମ୍
ସେ ତେଜକୁ ଅଲଗା କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଚକ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିଶୂଳ, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ର ତିଆରି କଲେ।
ଦୈତ୍ଯଦାନଵସଂହର୍ତୁଃ ସହସ୍ରକିରଣାତ୍ମକମ୍ ରୂପଂ ଚାପ୍ରତିମଂ ଚକ୍ରେ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପଦ୍ଭ୍ଯାମୃତେ ମହତ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦାନବ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବା ପାଇଁ ହଜାର କିରଣ ଥିବା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ତିଆରି କଲେ, କିନ୍ତୁ ପାଦ ଛାଡ଼ି ସେ ମହାନ୍।
ନ ଶଶାକାଥ ତଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପାଦରୂପଂ ରଵେଃ ପୁନଃ ଅର୍ଚାସ୍ଵପି ତତଃ ପାଦୌ ନ କଶ୍ଚିତ୍କାରଯେତ୍ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ରୂପକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୂର୍ତ୍ତିରେ କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ କେହି କେବେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଃ କରୋତି ସ ପାପିଷ୍ଠାଂ ଗତିମାପ୍ନୋତି ନିନ୍ଦିତାମ୍ କୁଷ୍ଠରୋଗମଵାପ୍ନୋତି ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ଦୁଃଖସଂଯୁତଃ
ଯେଉଁଠି ଏହା କରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଦୁଃଖମୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଃଖରେ ରହେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଧର୍ମକାମାର୍ଥୀ ଚିତ୍ରେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ ନ କ୍ଵଚିତ୍କାରଯେତ୍ପାଦୌ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ଯିଏ ଧର୍ମ, କାମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥ ଚାହେ, ସେ କେବେ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଗତ୍ଵା ଭୂର୍ଲୋକମ୍ ଅମରାଧିପଃ କାମଯାମାସ କାମାର୍ତୋ ମୁଖ ଏଵ ଦିଵାକରଃ
ତାପରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଭଗବାନ୍, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ଭୂଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଲେ।
ଅଶ୍ଵରୂପେଣ ମହତା ତେଜସା ଚ ସମାଵୃତଃ ସଂଜ୍ଞା ଚ ମନସା କ୍ଷୋଭମ୍ ଅଗମଦ୍ଭଯଵିହ୍ଵଲା
ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭାରି ତେଜରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସଂଜ୍ଞା ମନରେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଗଲେ।
ନାସାପୁଟାଭ୍ଯାମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ପରୋ ଽଯମିତି ଶଙ୍କଯା ତଦ୍ରେତସସ୍ ତତୋ ଜାତାଵ୍ ଅଶ୍ଵିନାଵ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ତାଙ୍କ ନାକରୁ ଯେ ଶୁକ୍ର ବାହାରିଲା, ତାହା ଅନ୍ୟ କାହାରି ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କଲେ; ସେଇ ଶୁକ୍ରରୁ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦ୍ୱୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଦସ୍ରୌ ସୁତତ୍ଵାତ୍ ସଂଜାତୌ ନାସତ୍ଯୌ ନାସିକାଗ୍ରତଃ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚିରାଚ୍ଚ ତଂ ଦେଵଂ ସଂତୋଷମ୍ ଅଗମତ୍ ପରମ୍
ଯେହେତୁ ସେମାନେ ଜୁମଳ ଭାବେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦସ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ; ନାକରୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ନାସତ୍ୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ବହୁଦିନ ପରେ ଏହି କଥା ଜାଣି, ସେ ଦେବତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଵିମାନେନାଗମତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ପତ୍ଯା ସହ ମୁଦାନ୍ଵିତା ସାଵର୍ଣୋ ଽପି ମନୁର୍ ମେରାଵ୍ ଅଦ୍ଯାପ୍ଯାସ୍ତେ ତପୋଧନଃ ଶନିସ୍ତପୋବଲାଦାପ ଗ୍ରହସାମ୍ଯଂ ତତଃ ପୁନଃ
ସେ ନାରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଦେବ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ଏଯାଁ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଶନି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ପାଇଲେ।