ଉତ୍ତରେଣ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ତୀର୍ଥଂ ନିରଞ୍ଜନଂ ନାମ ଯତ୍ର ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ
ଉତ୍ତର ପଟେ ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ତୀର୍ଥ 'ନିରଞ୍ଜନ' ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ବସନ୍ତି।
ଉପାସତେ ସ୍ମ ସଂଧ୍ଯାଂ ଯେ ତ୍ରିକାଲଂ ହି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଵାଃ ସେଵନ୍ତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵିବୁଧା ଜନାଃ
ଯେମାନେ ଦିନର ତିନିବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା କରନ୍ତି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେବନ୍ତି।
ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନପରୋ ଭୂତ୍ଵା କୁରୁ ତୀର୍ଥାଭିଷେଚନମ୍ ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵସ୍ତୀର୍ଥାଃ ସର୍ଵପାପହରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ତେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦିଵଂ ଯାନ୍ତି ଯେ ମୃତାସ୍ତେ ଽପୁନର୍ଭଵାଃ
ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କର; ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ।
ଗଙ୍ଗା ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ଉଭେ ତୁଲ୍ଯଫଲେ ସ୍ମୃତେ କେଵଲଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଵେନ ଗଙ୍ଗା ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ
ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା, ଉଭୟଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; କେବଳ ବଡ଼ ହେବାରୁ ଗଙ୍ଗା ସବୁଠାରେ ପୂଜିତ।
ଏଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ କୌନ୍ତେଯ ସର୍ଵତୀର୍ଥାଭିଷେଚନମ୍ ଯାଵଜ୍ଜୀଵକୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ନଶ୍ଯତି
ଏଭଳି, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କର; ଜୀବନରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵିମଂ କଲ୍ଯ ଉତ୍ଥାଯ ପଠତେ ଚ ଶୃଣୋତି ଚ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଏହିକଥା ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଶ୍ରୁତଂ ମେ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣେ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ଭଵେ ତୀର୍ଥାନାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ନିଯୁତାନି ଚ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯାଃ ପଵିତ୍ରାଶ୍ଚ ଗତିଶ୍ଚ ପରମା ସ୍ମୃତା
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ପୁରାଣରେ ଶୁଣିଛି, ହଜାର, ସେଉଁଠି ଶତ, ଲକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଗତିଦାୟକ।
ସୋମତୀର୍ଥଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପୁରୁଷାଂସ୍ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ସୋମତୀର୍ଥ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରେ; ଏଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଶତ ଲୋକ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନୈମିଷଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ପୁଷ୍କରମ୍ ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ପୃଥିବୀରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପବିତ୍ର, ଆକାଶରେ ପୁଷ୍କର; ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼।
ସର୍ଵାଣି ତାନି ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ କଥମେକଂ ପ୍ରଶଂସସି ଅପ୍ରମାଣଂ ତୁ ତତ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯମନୁତ୍ତମମ୍
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଏକକୁ କିପରି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ସେଠାରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି ତାହା ଅପରିମାପ୍ୟ, ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଏବଂ ଅତିଶୟ।
ଗତିଂ ଚ ପରମାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଭୋଗାଂଶ୍ଚୈଵ ଯଥେପ୍ସିତାନ୍ କିମର୍ଥମଲ୍ପଯୋଗେନ ବହୁ ଧର୍ମଂ ପ୍ରଶଂସସି ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ବ୍ରୂହି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍
ଉଚ୍ଚ ଦିବ୍ୟ ଗତି ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ—କମ୍ ପ୍ରୟାସରେ ବହୁ ଧର୍ମ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦେଖିଥିବା ଏବଂ ଶୁଣିଥିବା ପ୍ରକାରେ କହ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯଂ ନ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଯଦ୍ଭଵେତ୍ ନରସ୍ଯାଶ୍ରଦ୍ଦଧାନସ୍ଯ ପାପୋପହତଚେତସଃ
ଯାହାକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ସେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉ; ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଏବଂ ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନେ ଏହିପରି।
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନୋ ହ୍ଯଶୁଚିର୍ ଦୁର୍ମତିସ୍ତ୍ଯକ୍ତମଙ୍ଗଲଃ ଏତେ ପାତକିନଃ ସର୍ଵେ ତେନେଦଂ ଭାଷିତଂ ତ୍ଵଯା
ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଅପବିତ୍ର, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଭାଗ୍ୟହୀନ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପୀ; ତୁମେ ଏହିପରି କଥା କହିଛ।
ଶୃଣୁ ପ୍ରଯାଗମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଚ ପରୋକ୍ଷଂ ଚ ଯଥାନ୍ଯସ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପ୍ରୟାଗର ମହିମା ଯେପରି ଦେଖିଛି ଏବଂ ଶୁଣିଛି, ସେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଯେପରି କୁହାଯିବ, ତାହା ଶୁଣ।
ଯଥୈଵାନ୍ଯଦଦୃଷ୍ଟଂ ଚ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଯୁଜ୍ଯତେ ଯୋଗମାତ୍ମନଃ
ଯେପରି ଦେଖିଛି, ଯେପରି ଦେଖିନାହିଁ, ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଅନୁଭବକୁ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଧରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଲିଶ୍ଯତେ ଚାପରସ୍ତତ୍ର ନୈଵ ଯୋଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯୋଗୋ ଲଭ୍ଯେତ ମାନଵୈଃ
ଅନ୍ୟଯେଉଁଠି ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେଠି ଯୋଗକୁ ପାଇପାରେନାହିଁ; ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନେ କଠିନରେ ଏହି ଯୋଗକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଯଥା ଯୋଗସହସ୍ରେଣ ଯୋଗୋ ଲଭ୍ଯେତ ମାନଵୈଃ ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵାଣି ରତ୍ନାନି ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯେପରି ହଜାର ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ମଣିଷ ଯୋଗକୁ ପାଇଥାଏ, ସେପରି ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ—
ତେନ ଦାନେନ ଦତ୍ତେନ ଯୋଗଂ ନାଭ୍ଯେତି ମାନଵଃ ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ମୃତସ୍ଯେଦଂ ସର୍ଵଂ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା
ସେ ଦାନ ଦେଇ ମଣିଷ ଯୋଗକୁ ପାଇପାରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ନୁହେଁ।
ପ୍ରଧାନହେତୁଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରଦ୍ଦଧତ୍ସ୍ଵ ଚ ଭାରତ ଯଥା ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଧାନ କାରଣ କହିବି, ଭାରତ, ଆସା ରଖ; କିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖାଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଵାସ୍ତି ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ ଅବ୍ରାହ୍ମମ୍ ଇତି ଵୋଚ୍ଯତେ ଏଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ଯେଉଁଠି କିଛି ଅଛି, ଯଦି ଏହାକୁ ଅବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲାଯାଏ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଯାଗଂ ପୂଜଯେଦ୍ବୁଧଃ ପୂଜ୍ଯତେ ତୀର୍ଥରାଜସ୍ତୁ ସତ୍ଯମେଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପ୍ରୟାଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ରାଜା ପ୍ରୟାଗ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜ୍ୟ।
ବ୍ରହ୍ମାପି ସ୍ମରତେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯାଗଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ ତୀର୍ଥରାଜମ୍ ଅନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଚାନ୍ଯତ୍କିଂଚିଦର୍ହତି
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସଦା ପ୍ରୟାଗ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ରାଜାକୁ ପାଇଲେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୋ ହି ଦେଵତ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯତ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷତି ଅନେନୈଵୋପମାନେନ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯଥା ପୁଣ୍ଯତମଂ ଚାସ୍ତି ତଥୈଵ କଥିତଂ ମଯା
କିଏ ଦେବତା ହୋଇ ମଣିଷ ହେବାକୁ ଚାହେବ? ଏହି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ବୁଝିପାରିବ, ଯେପରି ମୁଁ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ବିଷୟ କହିଛି।
ଶ୍ରୁତଂ ଚେଦଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିସ୍ମିତୋ ଽହଂ ପୁନଃ ପୁନଃ କଥଂ ଯୋଗେନ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିଃ ସ୍ଵର୍ଗଵାସସ୍ତୁ କର୍ମଣା
ତୁମେ ଏହା ଶୁଣିଛ, ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି—କିପରି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା, କିପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ ମିଳେ?
ଦାତା ଵୈ ଲଭତେ ଭୋଗାନ୍ ଗାଂ ଚ ଯତ୍କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍ ତାନି କର୍ମାଣି ପୃଚ୍ଛାମି ପୁନସ୍ତୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମହୀ
ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭୋଗ ଓ କର୍ମର ଫଳ, ଯେପରି ଗାଁ ମିଳେ; ମୁଁ ପୁଣି ପଚାରୁଛି—ସେହି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କି ଏହି ପୃଥିବୀ ମିଳେ?
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଯଥୋକ୍ତକରଣଂ ମହୀମ୍ ଗାମଗ୍ନିଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ କାଞ୍ଚନଂ ସଲିଲଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଶୁଣ, ରାଜା, ବଳଶାଳୀ, ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୃଥିବୀ, ଗାଁ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶାସ୍ତ୍ର, ସୁନା, ପାଣି, ଓ ଜଣେ ନାରୀ—
ମାତରଂ ପିତରଂ ଚୈଵ ଯେ ନିନ୍ଦନ୍ତି ନରାଧମାଃ ନ ତେଷାମୂର୍ଧ୍ଵଗମନମ୍ ଇଦମାହ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଯେମାନେ ମାଆ ବା ବାପାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଲୋକର ଅଧିକାର ନାହିଁ; ପ୍ରଜାପତି ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଯୋଗସ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତିସ୍ଥାନଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନରକଂ ଘୋରଂ ଯେ ନରାଃ ପାପକର୍ମିଣଃ
ଏଭଳି, ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଯେମାନେ ପାପ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାନ୍ତି।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵଂ ଗାମ୍ ଅନଡ୍ଵାହଂ ମଣିମୁକ୍ତାଦିକାଞ୍ଚନମ୍ ପରୋକ୍ଷଂ ହରତେ ଯସ୍ତୁ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଁ, ଗଡ଼ି, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ସୁନା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚୁରି କରି, ପରେ ଦାନ ଦେଉଛି—
ନ ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵୈ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଦାତାରୋ ଯତ୍ର ଭୋଗିନଃ ଅନେନକର୍ମଣା ଯୁକ୍ତାଃ ପଚ୍ଯନ୍ତେ ନରକେ ପୁନଃ
ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଭୋଗ କରୁଥିବା ଦାତାମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏପରି କର୍ମ କରିଥିବାମାନେ ପୁଣି ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି।