ଯେଷାଂ ଯତ୍ର ରୁଚିସ୍ତତ୍ତଦ୍ ଦେଯଂ ତେଭ୍ଯୋ ଵିଜାନତା ଯଜ୍ଞଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ନିଵେଦିତମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ସେଇ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ସେଇ ଦେଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ପିତୃତର୍ପଣରେ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ତୁମ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲି।
ଦୁହିତୃତ୍ଵଂ ଗତା ଯସ୍ମାତ୍ ପୃଥୋର୍ଧର୍ମଵତୋ ମହୀ ତଦାନୁରାଗଯୋଗାଚ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ଵିଶ୍ରୁତା ବୁଧୈଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୃଥୁ ତାଙ୍କୁ ଝିଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଭଲପାଇବା ଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ପୃଥିବୀ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା।
ଆଦିତ୍ଯଵଂଶମଖିଲଂ ଵଦ ସୂତ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ସୋମଵଂଶଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ସୂତ, ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ସମସ୍ତ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ କହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର କଥା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ କହିବାକୁ ଉଚିତ। ଆପଣ ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ଵିଵସ୍ଵାନ୍କଶ୍ଯପାତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଦିତ୍ଯାମଭଵତ୍ ସୁତଃ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀତ୍ରଯଂ ତଦ୍ଵତ୍ ସଂଜ୍ଞା ରାଜ୍ଞୀ ପ୍ରଭା ତଥା
ବିବସ୍ୱାନ୍ ପୂର୍ବରୁ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ଝିଅ ଥିଲେ— ସଞ୍ଜ୍ଞା, ରାଣୀ, ଏବଂ ପ୍ରଭା।
ରୈଵତସ୍ଯ ସୁତା ରାଜ୍ଞୀ ରେଵତଂ ସୁଷୁଵେ ସୁତମ୍ ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାତଂ ସୁଷୁଵେ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ସଂଜ୍ଞା ତଥା ମନୁମ୍
ରୈବତଙ୍କ ଝିଅ ଯିଏ ରାଣୀ ଥିଲେ, ସେ ଏକ ପୁଅ ରେବତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାତ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ ସଞ୍ଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଯମଶ୍ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ଯମଲୌ ତୁ ବଭୂଵତୁଃ ତତସ୍ତେଜୋମଯଂ ରୂପମ୍ ଅସହନ୍ତୀ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ଯମ ଓ ଯମୁନା ଜୁମ୍ଲା ଭାଉଣୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କର ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ସହିପାରିଲେନି।
ନାରୀମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ସ୍ଵଶରୀରାଦନିନ୍ଦିତାମ୍ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପରୂପେଣ ନାମ୍ନା ଛାଯେତି ଭାମିନୀ
ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅ ତିଆରି କଲେ, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଛାୟା।
ପୁରତଃ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଜ୍ଞା ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ଛାଯେ ତଂ ଭଜ ଭର୍ତାରମ୍ ଅସ୍ମଦୀଯଂ ଵରାନନେ
ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, କହିଲେ— 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ସେବା କର।'
ଅପତ୍ଯାନି ମଦୀଯାନି ମାତୃସ୍ନେହେନ ପାଲଯ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସା ଦେଵମ୍ ଅଗମତ୍ କ୍ଵାପି ସୁଵ୍ରତା
'ମୋ ପିଲାମାନେକୁ ମାଆ ଭଳି ମମତାରେ ଦେଖା', ବୋଲି ସଞ୍ଜ୍ଞା କହି, ସେ ସୁବ୍ରତା ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ କେଉଁଠି ଯାଇଯାଇଲେ।
କାମଯାମାସ ଦେଵୋ ଽପି ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଚାଦରାତ୍ ଜନଯାମାସ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ପୁତ୍ରଂ ଚ ମନୁରୂପିଣମ୍
ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଭାବି ଭଲପାଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ମନୁ ସଦୃଶ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସଵର୍ଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ସାଵର୍ଣିର୍ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ ତତଃ ଶନିଂ ଚ ତପତୀଂ ଵିଷ୍ଟିଂ ଚୈଵ କ୍ରମେଣ ତୁ
ସେ ପୁଅ ରଙ୍ଗରେ ମନୁଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସାବର୍ଣ୍ଣି ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯିଏ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ। ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶନି, ତପତୀ ଓ ବିଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଛାଯାଯାଂ ଜନଯାମାସ ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଭାସ୍କରଃ ଛାଯା ସ୍ଵପୁତ୍ରେ ଽଭ୍ଯଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ଚକ୍ରେ ମନୌ ତଥା
ଛାୟାରେ, ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଭାବି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଛାୟା ନିଜ ପିଲାମାନେ ପାଇଁ ମନୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ।
ପୂର୍ଵୋ ମନୁସ୍ତୁ ଚକ୍ଷାମ ନ ଯମଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ ସଂତର୍ଜଯାମାସ ତଦା ପାଦମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ବଡ଼ ଭାଇ ମନୁ ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେଲେନି, କିନ୍ତୁ ଯମ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ଡାହାଣ ପାଦ ଉଠାଇଲେ।
ଶଶାପ ଚ ଯମଂ ଛାଯା ସକ୍ଷତଃ କୃମିସଂଯୁତଃ ପାଦୋ ଽଯମେକୋ ଭଵିତା ପୂଯଶୋଣିତଵିସ୍ରଵଃ
ଛାୟା ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ତୁମର ଏହି ଏକ ପାଦ ଆଘାତ ଓ କୀଟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବ, ଏଠାରୁ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ବହିବ।'
ନିଵେଦଯାମାସ ପିତୁର୍ ଯମଃ ଶାପାଦମର୍ଷିତଃ ନିଷ୍କାରଣମହଂ ଶପ୍ତୋ ମାତ୍ରା ଦେଵ ସକୋପଯା
ଯମ ଦେବୀଙ୍କ ଶାପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ କାରଣ ବିନା ମାଆଁ ରାଗରେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ଦେବତା।"
ବାଲଭାଵାନ୍ମଯା କିଂଚିଦ୍ ଉଦ୍ଯତଶ୍ ଚରଣଃ ସକୃତ୍ ମନୁନା ଵାର୍ଯମାଣାପି ମମ ଶାପମ୍ ଅଦାଦ୍ ଵିଭୋ
ମୁଁ ଛୁଆ ଭାବରେ ଏକଥର ପାଉଁ ଉଠାଇଥିଲି, ଯଦିଓ ମନୁ ମୋତେ ରୋକିଥିଲେ, ମୋ ମାଆଁ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଦେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ପ୍ରାଯୋ ନ ମାତା ସାସ୍ମାକଂ ଶାପେନାହଂ ଯତୋ ହତଃ ଦେଵୋ ଽପ୍ଯାହ ଯମଂ ଭୂଯଃ କିଂ କରୋମି ମହାମତେ
ସେ ଜଣେ ମାଆଁ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି; ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଯମଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ?"
ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍କସ୍ଯ ନ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଅଥଵା କର୍ମସଂତତିଃ ଅନିଵାର୍ଯା ଭଵସ୍ଯାପି କା କଥାନ୍ଯେଷୁ ଜନ୍ତୁଷୁ
ମୂର୍ଖତାରୁ କିଏ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ? କିମ୍ବା କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳା ରୁ କିଏ ମୁକ୍ତ? ଯଦି ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଏପରି ଅଟଳ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
କୃକଵାକୁର୍ମଯା ଦତ୍ତୋ ଯଃ କୃମୀନ୍ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି କ୍ଲେଦଂ ଚ ରୁଧିରଂ ଚୈଵ ଵତ୍ସାଯମ୍ ଅପନେଷ୍ଯତି
କୁକୁଡ଼ିକୁ କୀଟ ଭୋଜିବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି; ସେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ରକ୍ତ ହଟାଇଦେବ, ଓ ଶିଶୁମାନେକୁ ଭୋଜିଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତପସ୍ତେପେ ଯମସ୍ତୀଵ୍ରଂ ମହାଯଶାଃ ଗୋକର୍ଣତୀର୍ଥେ ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ ଫଲପତ୍ତ୍ରାନିଲାଶନଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଯମ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲୋକ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀରେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପତ୍ର ଓ ପବନ ଖାଇ ବିରାଗରେ ରହିଲେ।
ଆରାଧଯନ୍ମହାଦେଵଂ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷାଯୁତାଯୁତମ୍ ଵରଂ ପ୍ରାଦାନ୍ମହାଦେଵଃ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ଶୂଲଭୃତ୍ତଦା
ସେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏବଂ ମହାଦେବ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ହେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ।
ଵଵ୍ରେ ସ ଲୋକପାଲତ୍ଵଂ ପିତୃଲୋକେ ନୃପାଲଯମ୍ ଧର୍ମାଧର୍ମାତ୍ମକସ୍ଯାପି ଜଗତସ୍ତୁ ପରୀକ୍ଷଣମ୍
ସେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ହେବା, ପିତୃଲୋକର ଶାସନ, ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ମିଶ୍ରିତ ଜଗତକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ।
ଏଵଂ ସ ଲୋକପାଲତ୍ଵମ୍ ଅଗମଚ୍ଛୂଲପାଣିନଃ ପିତୄଣାଂ ଚାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମାଧର୍ମସ୍ଯ ଚାନଘ
ଏପରି ଭାବେ ସେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ଠାରୁ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ହେଲେ, ପିତୃମାନେଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ଓ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ନିରୀକ୍ଷକ ହେଲେ, ହେ ପାପ ଶୂନ୍ୟ।
ଵିଵସ୍ଵାନଥ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସଂଜ୍ଞାଯାଃ କର୍ମଚେଷ୍ଟିତମ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟୁଃ ସମୀପମଗମଦ୍ ଆଚଚକ୍ଷେ ଚ ରୋଷଵାନ୍
ତାପରେ ବିବସ୍ବାନ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସବୁ କଥା କହିଲେ।
ତମୁଵାଚ ତତସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତଵାସହନ୍ତୀ ଭଗଵନ୍ ମହସ୍ତୀଵ୍ରଂ ତମୋନୁଦମ୍
ତାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଶାନ୍ତି ଦେଇ କହିଲେ, "ତୁମ ମହିମା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅସହ୍ୟ, ଏହା ଘନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।"
ଵଡବାରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ମତ୍ସକାଶମ୍ ଇହାଗତା ନିଵାରିତା ମଯା ସା ନୁ ତ୍ଵଯା ଚୈଵ ଦିଵାକର
ସେ ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଥିଲି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମ କରିଥିଲ। ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଯସ୍ମାଦ୍ ଅଵିଜ୍ଞାତତଯା ମତ୍ସକାଶମ୍ ଇହାଗତା ତସ୍ମାନ୍ମଦୀଯଂ ଭଵନଂ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଯେହেতୁ ସେ ଚିହ୍ନିବା ବିନା ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ଜଗାମାଥ ମରୁଦେଶମନିନ୍ଦିତା ଵଡବାରୂପମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଭୂତଲେ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୋଷ ନଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞା ଘୋଡ଼ି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମରୁଭୂମିକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ଯଦ୍ଯନୁଗ୍ରହଭାଗହମ୍ ଅପନେଷ୍ଯାମି ତେ ତେଜୋ ଯନ୍ତ୍ରେ କୃତ୍ଵା ଦିଵାକର
ତେଣୁ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ମୋତେ କୃପା କର; ମୁଁ ତୁମ ତେଜକୁ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ରଖି, ହଟାଇଦେବି, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ରୂପଂ ତଵ କରିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନନ୍ଦକରଂ ପ୍ରଭୋ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ରଵିଣା ଭ୍ରମୌ କୃତ୍ଵା ଦିଵାକରମ୍
ମୁଁ ତୁମ ରୂପକୁ ଏମିତି କରିଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏପରି କହିବା ପରେ ରବି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।