ଆକାଶମୂଷ୍ମଣା ତପ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ପରଂତପ ତତଃ ସଦେଵନକ୍ଷତ୍ରଂ ଜଗଦ୍ଯାସ୍ଯତି ସଂକ୍ଷଯମ୍
ଆକାଶ ତୀବ୍ର ତାପରେ ତପିଯିବ, ଶତ୍ରୁଦଳନ; ତାପରେ ଦେବତା ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ ସହିତ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ନଶ୍ୱ ହେଇଯିବ।
ସଂଵର୍ତୋ ଭୀମନାଦଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚଣ୍ଡୋ ବଲାହକଃ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପତାକଃ ଶୋଣସ୍ତୁ ସପ୍ତୈତେ ଲଯଵାରିଦାଃ
ସଂବର୍ତ୍ତ, ଭୀମନାଦ, ଦ୍ରୋଣ, ଚଣ୍ଡ, ବଳାହକ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପତାକା ଓ ଶୋଣ—ଏହି ସାତଟି ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଳୟ ମେଘ।
ଅଗ୍ନିପ୍ରସ୍ଵେଦସମ୍ଭୂତାଃ ପ୍ଲାଵଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମେଦିନୀମ୍ ସମୁଦ୍ରାଃ କ୍ଷୋଭମାଗତ୍ଯ ଚୈକତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଅଗ୍ନିର ପସିନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ବନ୍ୟାରେ ଡୁବାଇଦେବେ; ସମୁଦ୍ରମାନେ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇ, ଏକାଟି ହୋଇଯିବେ।
ଏତଦେକାର୍ଣଵଂ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ ଵେଦନାଵମିମାଂ ଗୃହ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵବୀଜାନି ସର୍ଵଶଃ
ସେମାନେ ତିନି ଜଗତକୁ ଏକ ମହାସାଗର କରିଦେବେ, ବେଦ ନୌକା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ବୀଜ ସହିତ।
ଆରୋପ୍ଯ ରଜ୍ଜୁଯୋଗେନ ମତ୍ପ୍ରଦତ୍ତେନ ସୁଵ୍ରତ ସଂଯମ୍ଯ ନାଵଂ ମଚ୍ଛୃଙ୍ଗେ ମତ୍ସ୍ଯଭାଵାଭିରକ୍ଷିତଃ
ମୋର ଦିଆ ରସି ଦ୍ୱାରା ନୌକାକୁ ବାନ୍ଧି, ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ମୋ ଶୃଙ୍ଗରେ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବ; ମୋର ରକ୍ଷାରେ ତୁମେ ନିରାପଦ ରହିବ।
ଏକଃ ସ୍ଥାସ୍ଯସି ଦେଵେଷୁ ଦଗ୍ଧେଷ୍ଵପି ପରଂତପ ସୋମସୂର୍ଯାଵହଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ଲୋକସମନ୍ଵିତଃ
ଦେବତାମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଏକାକି ରହିବେ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଚାରି ଲୋକ ସହିତ।
ନର୍ମଦା ଚ ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାନୃଷିଃ ଭଵୋ ଵେଦାଃ ପୁରାଣାନି ଵିଦ୍ଯାଭିଃ ସର୍ଵତୋଵୃତମ୍
ପବିତ୍ର ନର୍ମଦା ନଦୀ, ମହା ଋଷି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଭବ, ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଚାରିପାଖରେ ରହିବେ।
ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥାସ୍ଯତ୍ଯନ୍ତରସଂକ୍ଷଯେ ଏଵମେକାର୍ଣଵେ ଜାତେ ଚାକ୍ଷୁଷାନ୍ତରସଂକ୍ଷଯେ
ତୁମେ ସହିତ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବିକଳ ରହିବ; ଏଭଳି ଏକାର୍ଣ୍ଣବ ହେବାବେଳେ ଚାକ୍ଷୁଷ ଅନ୍ତର ପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ।
ଵେଦାନ୍ପ୍ରଵର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵତ୍ସର୍ଗାଦୌ ମହୀପତେ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାଂସ୍ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ତୁମର ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ, ମୁଁ ବେଦମାନେ ପ୍ରଚଳିତ କରିବି, ରାଜନ; ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ୍ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ମନୁର୍ ଅପ୍ଯାସ୍ଥିତୋ ଯୋଗଂ ଵାସୁଦେଵପ୍ରସାଦଜମ୍ ଅଭ୍ଯସନ୍ ଯାଵଦ୍ ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵଂ ପୂର୍ଵସୂଚିତମ୍
ମନୁ ମଧ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କର କୃପାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଘୋଷିତ ମହାପ୍ରଳୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ କରିଲେ।
କାଲେ ଯଥୋକ୍ତେ ସଂଜାତେ ଵାସୁଦେଵମୁଖୋଦ୍ଗତେ ଶୃଙ୍ଗୀ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵାଥ ମତ୍ସ୍ଯରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ
ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲା, ବାସୁଦେବଙ୍କର ମୁଖରୁ ଶୃଙ୍ଗଧାରୀ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଭୁଜଂଗୋ ରଜ୍ଜୁରୂପେଣ ମନୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୁପାଗମତ୍ ଭୂତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସମାକୃଷ୍ଯ ଯୋଗେନାରୋପ୍ଯ ଧର୍ମଵିତ୍
ଏକ ସର୍ପ ରସି ରୂପେ ମନୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା; ଧର୍ମଜ୍ଞ ମନୁ ଯୋଗବଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଏହି ନୌକାରେ ଆସିନ କରିଲେ।
ଭୁଜଂଗରଜ୍ଜ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗେ ନାଵମଯୋଜଯତ୍ ଉପର୍ଯୁପସ୍ଥିତସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍
ସର୍ପ ରସି ଦ୍ୱାରା ମତ୍ସ୍ୟର ଶୃଙ୍ଗରେ ନୌକାକୁ ବାନ୍ଧିଲେ; ତାହାର ଉପରେ ଦଢ଼ିଁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅତୀତେ ଯୋଗଶାଯିନା ପୃଷ୍ଟେନ ମନୁନା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ମତ୍ସ୍ଯରୂପିଣା ତଦିଦାନୀଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଧ୍ଵମୃଷିସତ୍ତମାଃ
ସେ ମହାପ୍ରଳୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମନୁ ଯୋଗଶାୟୀ ମତ୍ସ୍ୟ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ପୁରାତନ କଥା ପଚାରିଲେ; ଏହି କଥା ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କହୁଛି, ହେ ଋଷିମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯଦ୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିକମହଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦ୍ ଏଵୈକାର୍ଣଵେ ତସ୍ମିନ୍ ମନୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ କେଶଵମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆପଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ମୋତେ କରିଥିଲେ—ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ଯାହା ନେଇ—ସେଇ ପ୍ରଶ୍ନଟି ମନୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ସମୁଦ୍ରରେ କେଶବଙ୍କୁ କରିଥିଲେ।
ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ପ୍ରଲଯଂ ଚୈଵ ଵଂଶାନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ ଵଂଶ୍ଯାନୁଚରିତଂ ଚୈଵ ଭୁଵନସ୍ଯ ଚ ଵିସ୍ତରମ୍
ସେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ, ବଂଶ ଓ ମନୁମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତର ବିସ୍ତାର ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଦାନଧର୍ମଵିଧିଂ ଚୈଵ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଲ୍ପଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଂ ଚ ତଥେଷ୍ଟାପୂର୍ତସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସେ ଦାନ ଓ ଧର୍ମର ନିୟମ, ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପିତୃତର୍ପଣର ଚିରନ୍ତନ ପଦ୍ଧତି, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବିଭାଗ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।
ଦେଵତାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦି ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯତେ ଭୁଵି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ଦେବତାମାନଙ୍କର ସ୍ଥାପନା ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ; ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ମହାପ୍ରଲଯକାଲାନ୍ତ ଏତଦାସୀତ୍ତମୋମଯମ୍ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ ଚାତର୍କ୍ଯମ୍ ଅପ୍ରଜ୍ଞାତମଲକ୍ଷଣମ୍
ମହାପ୍ରଳୟର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା—ଅନୁମାନ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଅପ୍ରକାଶିତ ଓ ଚିହ୍ନଟ କରିହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲା, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ପଡିଥିବା ପରି।
ଅଵିଜ୍ଞେଯମଵିଜ୍ଞାତଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାସ୍ନୁ ଚରିଷ୍ଣୁ ଚ ତତଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ପ୍ରଭଵଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ସେତେବେଳେ ଏହି ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ଜଗତ ଅଜଣା ଓ ଅବିଜ୍ଞାତ ଥିଲା; ତାହାପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ।
ଵ୍ଯଞ୍ଜଯନ୍ନେତଦଖିଲଂ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ ତମୋନୁଦଃ ଯୋ ଽତୀନ୍ଦ୍ରିଯଃ ପରୋ ଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ ଅଣୁର୍ ଜ୍ଯାଯାନ୍ ସନାତନଃ ନାରାଯଣ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସ ଏକଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଉଦ୍ବଭୌ
ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଅଗୋଚର, ପ୍ରକାଶିତ ଠାରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବଡ଼, ଚିରନ୍ତନ, ନାରାୟଣ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱୟଂ ଦେହ ପ୍ରକାଶ କରି ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଯଃ ଶରୀରାଦ୍ ଅଭିଧ୍ଯାଯ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧଂ ଜଗତ୍ ଅପ ଏଵ ସସର୍ଜାଦୌ ତାସୁ ଵୀର୍ଯମ୍ ଅଵାସୃଜତ୍
ସେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଚିନ୍ତା କରି ବିଭିନ୍ନ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ସେଠିରେ ନିଜ ବୀଜ ରଖିଲେ।
ତଦେଵାଣ୍ଡଂ ସମଭଵଦ୍ ଧେମରୂପ୍ଯମଯଂ ମହତ୍ ସଂଵତ୍ସରସହସ୍ରେଣ ସୂର୍ଯାଯୁତସମପ୍ରଭମ୍
ସେଥିରୁ ଏକ ବିଶାଳ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସୁନା ଓ ଚାଁଦି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତର୍ମହାତେଜାଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାତ୍ମସମ୍ଭଵଃ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଅପି ତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵମ୍ ଅଗମତ୍ ପୁନଃ
ସ୍ୱୟଂ ଅପାର ତେଜରେ ସେ ଅଣ୍ଡ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ବ୍ୟାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୁଣିଥରେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ତଦନ୍ତର୍ଭଗଵାନେଷ ସୂର୍ଯଃ ସମଭଵତ୍ପୁରା ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚାଦିଭୂତତ୍ଵାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ପଠନ୍ନ୍ ଅଭୂତ୍
ସେ ଅଣ୍ଡ ଭିତରେ ପ୍ରଥମେ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ଆଦି ଜନ୍ମ ହେବାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ହେଲେ, ଯିଏ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି।
ଦିଵଂ ଭୂମିଂ ସମକରୋତ୍ ତଦଣ୍ଡଶକଲଦ୍ଵଯମ୍ ସ ଚାକରୋଦ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵା ମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯୋମ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ସେ ଅଣ୍ଡର ଦୁଇ ଅଂଶରୁ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ, ଦିଗ୍ବିନ୍ୟାସ, ଦିଗ୍ବିଭାଗ, ଦିଗ୍ଦେଶ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଚିରନ୍ତନ ଆକାଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ନଦ୍ଯୋ ଽଣ୍ଡନାମ୍ନଃ ସଂଭୂତାଃ ପିତରୋ ମନଵସ୍ ତଥା ସପ୍ତ ଯେ ଽମୀ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ ଚ ତେ ଽପି ଚାନ୍ତର୍ଜଲୋଦ୍ଭଵାଃ ଲଵଣେକ୍ଷୁସୁରାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ନାନାରତ୍ନସମନ୍ଵିତାଃ
ନଦୀମାନେ ଅଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ପିତୃମାନେ ଓ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ; ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଡ ଭିତର ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୁଣ, ଇଖୁରସ, ମଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ ଅଭୂଦ୍ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଅରିନ୍ଦମ ତତ୍ତେଜସଶ୍ ଚ ତତ୍ରୈଷ ମାର୍ତଣ୍ଡଃ ସମଜାଯତ
ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା, ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ସେଇ ତେଜରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ମାର୍ତଣ୍ଡ—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ମୃତେ ଽଣ୍ଡେ ଜାଯତେ ଯସ୍ମାନ୍ ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ ତେନ ସଂସ୍ମୃତଃ ରଜୋଗୁଣମଯଂ ଯତ୍ତଦ୍ ରୂପଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ସ ଭଗଵାନ୍ ଅଭୂଲ୍ ଲୋକପିତାମହଃ
ମୃତ ଅଣ୍ଡରୁ ଯାହାଁଠାରୁ ମାର୍ତଣ୍ଡ ଜନ୍ମିଲେ, ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମାର୍ତଣ୍ଡ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଯେଉଁ ରୂପ ରଜୋଗୁଣରେ ଗଠିତ, ସେଇ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ହେଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ।
ଯେନ ସୃଷ୍ଟଂ ଜଗତ୍ ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ ତମଵେହି ରଜୋରୂପଂ ମହତ୍ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେ ରଜୋଗୁଣର ମହତ୍ତ୍ୱ ରୂପ ମହାସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।