ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଵୃତେ ରମ୍ଯେ ମନ୍ଦାକିନ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ ମୋଦତେ ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସୁକୃତେନେହ କର୍ମଣା
ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଶୁଭ ତଟରେ ହଜାର ନାରୀ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଶୋଭାମୟ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ସିଦ୍ଧଚାରଣଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଦିଵି ଦୈଵତୈଃ ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପରିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପତିର୍ଭଵେତ୍
ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବତାମାନେ ସେଉଁଠି ସେକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ସେ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମହାରାଜା ହୁଏ।
ତତଃ ଶୁଭାନି କର୍ମାଣି ଚିନ୍ତଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ଗୁଣଵାନ୍ଵିତ୍ତସମ୍ପନ୍ନୋ ଭଵତୀହ ନ ସଂଶଯଃ
ତାପରେ ସେ ପୁଣିପୁଣି ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏବଂ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଗୁଣ ଓ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଧର୍ମସତ୍ଯପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ ଗାଂ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥାରେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥାଏ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ଦାନ କରେ,
ସୁଵର୍ଣମଣିମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଯଦି ଵାନ୍ଯତ୍ପରିଗ୍ରହମ୍ ସ୍ଵକାର୍ଯେ ପିତୃକାର୍ଯେ ଵା ଦେଵତାଭ୍ଯର୍ଚନେ ଽପି ଵା ସଫଲଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯଥାଵତ୍ପୁଣ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍
ସେଠାରେ ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ ଦିଏ, ନିଜ କାମ ପାଇଁ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଦେଉଥିବା, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଏଵଂ ତୀର୍ଥେ ନ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ ନିମିତ୍ତେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ହ୍ଯ୍ ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ଏପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କେହି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଅବସରରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର।
କପିଲାଂ ପାଟଲାଵର୍ଣାଂ ଯସ୍ତୁ ଧେନୁଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ସ୍ଵର୍ଣଶୃଙ୍ଗୀଂ ରୌପ୍ଯଖୁରାଂ କାଂସ୍ଯଦୋହାଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ଯେଉଁଠି କେହି କପିଲା ରଙ୍ଗର, ପାଟଳାବର୍ଣ୍ଣ ଧେନୁ, ସୁନା ଶିଙ୍ଗ, ଚାନ୍ଦି ଖୁର, କାଂସ୍ୟ ଦୋହନ ପାତ୍ର ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି,
ପ୍ରଯାଗେ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯଂ ସନ୍ତଂ ଗ୍ରାହଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ଶୁକ୍ଲାମ୍ବରଧରଂ ଶାନ୍ତଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଵେଦପାରଗମ୍
ପ୍ରୟାଗରେ ଏକ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଯଥାବିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେ ଗାଈ ଦାନ କରାଯାଏ,
ସା ଗୌସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ଗଙ୍ଗାଯମୁନସଂଗମେ ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେ ଗାଈଟି ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ସ୍ଥଳୀରେ ଦେବା ଉଚିତ, ସହିତେ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଷାକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣିମୁକ୍ତା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯାଵଦ୍ରୋମାଣି ତସ୍ଯା ଗୋଃ ସନ୍ତି ଗାତ୍ରେଷୁ ସତ୍ତମ ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଏହି ଗାଈ ଶରୀରରେ ଯେତେ ଟିଏ ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଯତ୍ରାସୌ ଲଭତେ ଜନ୍ମ ସା ଗୌସ୍ତସ୍ଯାଭିଜାଯତେ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି ତଂ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍
ଯେଉଁଠି ସେ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ସେଠି ସେଇ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି। ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଅନନ୍ତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦେକାଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ଦାରାଂସ୍ତଥା ଭୃତ୍ଯାନ୍ ଗୌରେକା ପ୍ରତି ତାରଯେତ୍
ଶତ ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି କେହି ଏକ ଦୁଧାଳି ଗାଈ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ସେ ଏକ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପୁଅ, ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଦାସମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ଦାନେଷୁ ଗୋଦାନଂ ତୁ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ଦୁର୍ଗମେ ଵିଷମେ ଘୋରେ ମହାପାତକସମ୍ଭଵେ ଗୌରେଵ ରକ୍ଷାଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଯା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମେ
ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଦାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଦୁର୍ଗମ, କଠିନ ଓ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତିରେ, ଯେଉଁଠି ମହାପାପ ହୁଏ, ସେଠି ଗାଈ ମାନେ ମାତ୍ର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯଥା ଯଥା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା ତଥା ତଥା ପ୍ରମୁଚ୍ଯେ ଽହଂ ସର୍ଵପାପୈର୍ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରୟାଗର ମହିମା କହୁଛ, ସେପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭଗଵନ୍କେନ ଵିଧିନା ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯୈଃ ପ୍ରଯାଗେ ଯୋ ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାମୁନେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ନିୟମରେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ? ଏହାର ନିୟମ କ’ଣ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ ମହାମୁନି।
କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ରାଜଂସ୍ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵିଧିକ୍ରମମ୍ ଆର୍ଷେଣ ଵିଧିନାନେନ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଦେଖିଥିବା ଓ ଶୁଣିଥିବା ପ୍ରକାର, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଠିକ୍ କ୍ରମ କହିବି।
ପ୍ରଯାଗତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର୍ଥୀ ଯଃ ପ୍ରଯାତି ନରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ବଲୀଵର୍ଦସମାରୂଢଃ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଯତ୍ଫଲମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବେଳେ ବେଳେ ବଳଦ ଉପରେ ଚଢିଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଫଳ କ’ଣ ହୁଏ, ତାହା ଶୁଣ।
ନରକେ ଵସତେ ଘୋରେ ଗଵାଂ କ୍ରୋଷ୍ଟା ହି ଦାରୁଣେ ସଲିଲଂ ନ ଚ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ, ଗାଈମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ; ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସେ ଦେହୀଙ୍କ ହାତରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଥା ବାଲାନ୍ ସ୍ନାପଯେତ୍ ପାଯଯେତ୍ତଥା ଯଥାତ୍ମନା ତଥା ସର୍ଵଂ ଦାନଂ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦାପଯେତ୍
କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ପୁଅ ଓ ଛୋଟ ପିଲାମାନେକୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ପାନୀୟ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ଯେପରି ଦାନ କରିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ—
ଐଶ୍ଵର୍ଯଲୋଭମୋହାଦ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯାନେନ ଯୋ ନରଃ ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦ୍ଯାନଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
ଯଦି କେହି ଧନଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରେ ଯାନ ଉପରେ ଯାଏ, ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ଯାନ ଉପରେ ଯିବା ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।
ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଆର୍ଷେଣୈଵ ଵିଵାହେନ ଯଥାଵିଭଵସମ୍ଭଵମ୍
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ନିଜ ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ବେଦ ନିୟମରେ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରାଏ—
ନ ସ ପଶ୍ଯତି ତଂ ଘୋରଂ ନରକଂ ତେନ କର୍ମଣା ଉତ୍ତରାନ୍ସ କୁରୂନ୍ଗତ୍ଵା ମୋଦତେ କାଲମକ୍ଷଯମ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ଦାରାଂଶ୍ଚ ଲଭତେ ଧାର୍ମିକାନ୍ରୂପସଂଯୁତାନ୍
ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ନରକ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନନ୍ତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଧର୍ମିକ ଓ ରୂପଶୀଳ ପୁଅ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।
ତତ୍ର ଦାନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଥାଵିଭଵସମ୍ଭଵମ୍ ତେନ ତୀର୍ଥଫଲଂ ଚୈଵ ଵର୍ଧତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ସେଠି ନିଜ ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ବଢ଼ିଯାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ଯାଏଁ ପ୍ରଳୟ ନ ହୁଏ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହନ୍ତି।
ଵଟମୂଲଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚତି ସର୍ଵଲୋକାନତିକ୍ରମ୍ଯ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ବଟବୃକ୍ଷ ମୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି ତାହାଁରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତତ୍ର ତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯାସ୍ ତପନ୍ତି ରୁଦ୍ରସଂଶ୍ରିତାଃ ନିର୍ଦହନ୍ତି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵଟମୂଲଂ ନ ଦହ୍ଯତେ
ସେଠି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ, ତାପିତ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପୋଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଟମୂଳ କିନ୍ତୁ ପୋଡ଼ିଯାଏ ନାହିଁ।
ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଭୁଵନଂ ଯଦା ଚୈକାର୍ଣଵଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥୀଯତେ ତତ୍ର ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଯଜମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏକ ମହାସାଗର ହୋଇ ରହିଯାଏ, ସେଠି ବାରମ୍ବାର ବିଷ୍ଣୁ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ବସିଥାନ୍ତି।
ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ ସଦା ସେଵନ୍ତି ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଗଙ୍ଗାଯମୁନସଂଗମମ୍
ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ସଦା ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ସ୍ଥଳୀ ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ସେବନ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଯାଗଂ ସଂସ୍ତୁଵଂଶ୍ଚ ଯତ୍ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ
ତାହାଠାରୁ, ରାଜାନାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଶଂସା କରି ଏହି ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ପିତରୋ ଲୋକସଂମତାଃ ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ ତଥୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ
ଲୋକପାଳ, ସାଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ ପିତୃଗଣ, ସନତ୍କୁମାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗିରଃପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଃ ପରେ ତଥା ନାଗାଃ ସୁପର୍ଣାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଖେଚରାଶ୍ଚ ଯେ
ଅଙ୍ଗିରା ଆଦି ମହାଋଷି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି।