ଗନ୍ଧର୍ଵୈଶ୍ଚ ପୁରା ଦୁଗ୍ଧା ଵସୁଧା ସାପ୍ସରୋଗଣୈଃ ଵତ୍ସଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ କୃତ୍ଵା ଗନ୍ଧାନ୍ପଦ୍ମଦଲେ ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଲେ, ବଛା ହେଲେ ଚିତ୍ରରଥ, ରସ ହେଲା ସୁଗନ୍ଧ, ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଥିଲା।
ଦୋଗ୍ଧା ଵରରୁଚିର୍ନାମ ନାଟ୍ଯଵେଦସ୍ଯ ପାରଗଃ ଗିରିଭିର୍ଵସୁଧା ଦୁଗ୍ଧା ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ନାଟ୍ୟବେଦର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞ ବରରୁଚି ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ। ପାହାଡ଼ମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ମିଳିଲା।
ଔଷଧାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ଦୋଗ୍ଧା ମେରୁର୍ମହାଚଲଃ ଵତ୍ସୋ ଽଭୂଦ୍ଧିମଵାଂସ୍ ତତ୍ର ପାତ୍ରଂ ଶୈଲମଯଂ ପୁନଃ
ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଦୁହିବାକୁ ମହାପାହାଡ଼ ମେରୁ ଥିଲେ, ବଛା ହେଲେ ହିମବନ୍ତ, ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର।
ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ଵସୁଧା ଦୁଗ୍ଧା କ୍ଷୀରଂ ଛିନ୍ନପ୍ରରୋହଣମ୍ ପାଲାଶପାତ୍ରେ ଦୋଗ୍ଧା ତୁ ଶାଲଃ ପୁଷ୍ପଲତାକୁଲଃ
ଗଛମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଲେ, ଯାହାରୁ କଟା ଶାଖା ପାଇଁ ରସ ମିଳିଲା। ପାତ୍ର ହେଲା ପଳାଶ ଗଛର, ଦୁହିବାକୁ ଫୁଲ ଲତା ଥିବା ଶାଳ ଗଛ ଥିଲେ।
ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଽଭଵତ୍ତତୋ ଵତ୍ସଃ ସର୍ଵଵୃକ୍ଷୋ ଧନାଧିପଃ ଏଵମନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵସୁଧା ତଦା ଦୁଗ୍ଧା ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ତାପରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ବଛା ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଗଛଙ୍କ ମାଲିକ ଦୁହିବାକୁ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଲେ।
ଆଯୁର୍ ଧନାନି ସୌଖ୍ଯଂ ଚ ପୃଥୌ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି ନ ଦରିଦ୍ରସ୍ତଦା କଶ୍ଚିନ୍ ନ ରୋଗୀ ନ ଚ ପାପକୃତ୍
ପୃଥୁ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଧନ ଓ ସୁଖ ପାଉଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ କେହି ଦରିଦ୍ର, ରୋଗୀ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ନାହିଁ।
ନୋପସର୍ଗଭଯଂ କିଂଚିତ୍ ପୃଥୌ ରାଜନି ଶାସତି ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତା ଲୋକା ଦୁଃଖଶୋକଵିଵର୍ଜିତାଃ
ପୃଥୁ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ, କୌଣସି ଦୁର୍ଘଟନା ବା ଆପଦର ଭୟ ଥିଲାନି। ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଥିଲେ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିନଥିଲା।
ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ଚ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରାନ୍ ଉତ୍ସାର୍ଯ ସ ମହାବଲଃ ଭୁଵସ୍ତଲଂ ସମଂ ଚକ୍ରେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୃଥୁ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ର ଶିରା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ମାନେକୁ ହଟାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ସମତଳ କରିଦେଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ।
ନ ପୁରଗ୍ରାମଦୁର୍ଗାଣି ନ ଚାଯୁଧଧରା ନରାଃ କ୍ଷଯାତିଶଯଦୁଃଖଂ ଚ ନାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚାଦରଃ
ସେଇ ସମୟରେ କୌଣସି ସହର, ଗାଁ ବା କିଲ୍ଲା ଥିଲାନି, ନ ମାନେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖ ବା ନାଶ ଥିଲାନି, ଏବଂ ଧନ ର ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଆଗ୍ରହ ଥିଲାନି।
ଧର୍ମୈକଵାସନା ଲୋକାଃ ପୃଥୌ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି କଥିତାନି ଚ ପାତ୍ରାଣି ଯତ୍କ୍ଷୀରଂ ଚ ମଯା ତଵ
ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଲୋକମାନେ ଧର୍ମକୁ ଏକମାତ୍ର ମନେ ରଖିଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ପାତ୍ର ଓ ଦୁଧ ବିଷୟରେ କହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ତାହିଁ ସମୟର କଥା।
ଯେଷାଂ ଯତ୍ର ରୁଚିସ୍ତତ୍ତଦ୍ ଦେଯଂ ତେଭ୍ଯୋ ଵିଜାନତା ଯଜ୍ଞଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ନିଵେଦିତମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ସେଇ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ସେଇ ଦେଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ପିତୃତର୍ପଣରେ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ତୁମ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲି।
ଦୁହିତୃତ୍ଵଂ ଗତା ଯସ୍ମାତ୍ ପୃଥୋର୍ଧର୍ମଵତୋ ମହୀ ତଦାନୁରାଗଯୋଗାଚ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ଵିଶ୍ରୁତା ବୁଧୈଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୃଥୁ ତାଙ୍କୁ ଝିଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଭଲପାଇବା ଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ପୃଥିବୀ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା।
ଆଦିତ୍ଯଵଂଶମଖିଲଂ ଵଦ ସୂତ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ସୋମଵଂଶଂ ଚ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ସୂତ, ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ସମସ୍ତ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ କହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶର କଥା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ କହିବାକୁ ଉଚିତ। ଆପଣ ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ଵିଵସ୍ଵାନ୍କଶ୍ଯପାତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଦିତ୍ଯାମଭଵତ୍ ସୁତଃ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀତ୍ରଯଂ ତଦ୍ଵତ୍ ସଂଜ୍ଞା ରାଜ୍ଞୀ ପ୍ରଭା ତଥା
ବିବସ୍ୱାନ୍ ପୂର୍ବରୁ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ଝିଅ ଥିଲେ— ସଞ୍ଜ୍ଞା, ରାଣୀ, ଏବଂ ପ୍ରଭା।
ରୈଵତସ୍ଯ ସୁତା ରାଜ୍ଞୀ ରେଵତଂ ସୁଷୁଵେ ସୁତମ୍ ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାତଂ ସୁଷୁଵେ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ସଂଜ୍ଞା ତଥା ମନୁମ୍
ରୈବତଙ୍କ ଝିଅ ଯିଏ ରାଣୀ ଥିଲେ, ସେ ଏକ ପୁଅ ରେବତଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପ୍ରଭା ପ୍ରଭାତ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ ସଞ୍ଜ୍ଞା ମଧ୍ୟ ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଯମଶ୍ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ଯମଲୌ ତୁ ବଭୂଵତୁଃ ତତସ୍ତେଜୋମଯଂ ରୂପମ୍ ଅସହନ୍ତୀ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ଯମ ଓ ଯମୁନା ଜୁମ୍ଲା ଭାଉଣୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କର ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ସହିପାରିଲେନି।
ନାରୀମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ସ୍ଵଶରୀରାଦନିନ୍ଦିତାମ୍ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ସ୍ଵରୂପରୂପେଣ ନାମ୍ନା ଛାଯେତି ଭାମିନୀ
ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ ନିଜ ଦେହରୁ ଏକ ନିର୍ମଳ ଓ ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ଝିଅ ତିଆରି କଲେ, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଛାୟା।
ପୁରତଃ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଜ୍ଞା ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ଛାଯେ ତଂ ଭଜ ଭର୍ତାରମ୍ ଅସ୍ମଦୀଯଂ ଵରାନନେ
ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, କହିଲେ— 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ସେବା କର।'
ଅପତ୍ଯାନି ମଦୀଯାନି ମାତୃସ୍ନେହେନ ପାଲଯ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସା ଦେଵମ୍ ଅଗମତ୍ କ୍ଵାପି ସୁଵ୍ରତା
'ମୋ ପିଲାମାନେକୁ ମାଆ ଭଳି ମମତାରେ ଦେଖା', ବୋଲି ସଞ୍ଜ୍ଞା କହି, ସେ ସୁବ୍ରତା ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ କେଉଁଠି ଯାଇଯାଇଲେ।
କାମଯାମାସ ଦେଵୋ ଽପି ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଚାଦରାତ୍ ଜନଯାମାସ ତସ୍ଯାଂ ତୁ ପୁତ୍ରଂ ଚ ମନୁରୂପିଣମ୍
ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଭାବି ଭଲପାଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ମନୁ ସଦୃଶ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସଵର୍ଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ସାଵର୍ଣିର୍ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ ତତଃ ଶନିଂ ଚ ତପତୀଂ ଵିଷ୍ଟିଂ ଚୈଵ କ୍ରମେଣ ତୁ
ସେ ପୁଅ ରଙ୍ଗରେ ମନୁଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସାବର୍ଣ୍ଣି ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯିଏ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ। ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶନି, ତପତୀ ଓ ବିଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଛାଯାଯାଂ ଜନଯାମାସ ସଂଜ୍ଞେଯମିତି ଭାସ୍କରଃ ଛାଯା ସ୍ଵପୁତ୍ରେ ଽଭ୍ଯଧିକଂ ସ୍ନେହଂ ଚକ୍ରେ ମନୌ ତଥା
ଛାୟାରେ, ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଭାବି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଛାୟା ନିଜ ପିଲାମାନେ ପାଇଁ ମନୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ।
ପୂର୍ଵୋ ମନୁସ୍ତୁ ଚକ୍ଷାମ ନ ଯମଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ ସଂତର୍ଜଯାମାସ ତଦା ପାଦମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ବଡ଼ ଭାଇ ମନୁ ଏହା ଧ୍ୟାନ ଦେଲେନି, କିନ୍ତୁ ଯମ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ଡାହାଣ ପାଦ ଉଠାଇଲେ।
ଶଶାପ ଚ ଯମଂ ଛାଯା ସକ୍ଷତଃ କୃମିସଂଯୁତଃ ପାଦୋ ଽଯମେକୋ ଭଵିତା ପୂଯଶୋଣିତଵିସ୍ରଵଃ
ଛାୟା ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— 'ତୁମର ଏହି ଏକ ପାଦ ଆଘାତ ଓ କୀଟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବ, ଏଠାରୁ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ବହିବ।'
ନିଵେଦଯାମାସ ପିତୁର୍ ଯମଃ ଶାପାଦମର୍ଷିତଃ ନିଷ୍କାରଣମହଂ ଶପ୍ତୋ ମାତ୍ରା ଦେଵ ସକୋପଯା
ଯମ ଦେବୀଙ୍କ ଶାପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ କାରଣ ବିନା ମାଆଁ ରାଗରେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ଦେବତା।"
ବାଲଭାଵାନ୍ମଯା କିଂଚିଦ୍ ଉଦ୍ଯତଶ୍ ଚରଣଃ ସକୃତ୍ ମନୁନା ଵାର୍ଯମାଣାପି ମମ ଶାପମ୍ ଅଦାଦ୍ ଵିଭୋ
ମୁଁ ଛୁଆ ଭାବରେ ଏକଥର ପାଉଁ ଉଠାଇଥିଲି, ଯଦିଓ ମନୁ ମୋତେ ରୋକିଥିଲେ, ମୋ ମାଆଁ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଦେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ପ୍ରାଯୋ ନ ମାତା ସାସ୍ମାକଂ ଶାପେନାହଂ ଯତୋ ହତଃ ଦେଵୋ ଽପ୍ଯାହ ଯମଂ ଭୂଯଃ କିଂ କରୋମି ମହାମତେ
ସେ ଜଣେ ମାଆଁ ନୁହଁନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି; ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଯମଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ, "ମୁଁ କଣ କରିବି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ?"
ମୌର୍ଖ୍ଯାତ୍କସ୍ଯ ନ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଅଥଵା କର୍ମସଂତତିଃ ଅନିଵାର୍ଯା ଭଵସ୍ଯାପି କା କଥାନ୍ଯେଷୁ ଜନ୍ତୁଷୁ
ମୂର୍ଖତାରୁ କିଏ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ? କିମ୍ବା କର୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳା ରୁ କିଏ ମୁକ୍ତ? ଯଦି ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଏପରି ଅଟଳ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କଣ କରିପାରିବେ?
କୃକଵାକୁର୍ମଯା ଦତ୍ତୋ ଯଃ କୃମୀନ୍ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି କ୍ଲେଦଂ ଚ ରୁଧିରଂ ଚୈଵ ଵତ୍ସାଯମ୍ ଅପନେଷ୍ଯତି
କୁକୁଡ଼ିକୁ କୀଟ ଭୋଜିବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି; ସେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ରକ୍ତ ହଟାଇଦେବ, ଓ ଶିଶୁମାନେକୁ ଭୋଜିଯିବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତପସ୍ତେପେ ଯମସ୍ତୀଵ୍ରଂ ମହାଯଶାଃ ଗୋକର୍ଣତୀର୍ଥେ ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ ଫଲପତ୍ତ୍ରାନିଲାଶନଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଯମ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲୋକ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀରେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପତ୍ର ଓ ପବନ ଖାଇ ବିରାଗରେ ରହିଲେ।