ମାର୍ଗଶୀର୍ଷତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ସିତାଯାମେକଭୋଜନଃ ପ୍ରାର୍ଥଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ଏକଥର ଖାଇବା ଉଚିତ, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା: "ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି।"
ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସମ୍ଯଗଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶଂକରମ୍ ସୁଵର୍ଣଵୃଷଭଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ପରେ ଽହନି
ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ରହି, ଶଂକରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉପାସନା କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷ ଦେଇ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ନିଯମକୃତ୍ସୁପ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ କୃତସ୍ନାନଜପଃପଶ୍ଚାଦ୍ ଉମଯା ସହ ଶଂକରମ୍ ପୂଜଯେତ୍କମଲୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ଏପରି ନିୟମ ରକ୍ଷା କରି, ଶେଇବା ପରେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ସ୍ନାନ ଓ ଜପ କରି, ଉମା ସହିତ ଶଂକରଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ, ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା ଓ ଲେପନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପାଦୌ ନମଃ ଶିଵାଯେତି ଶିରଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯେତି ନେତ୍ରାଣି ଲଲାଟଂ ହରଯେ ନମଃ
ପାଦରେ "ନମଃ ଶିବାୟ" ବୋଲି ନମସ୍କାର କରିବା, ମୁଣ୍ଡରେ "ସର୍ବାତ୍ମନେ ନମଃ" ବୋଲି, ଚକ୍ଷୁରେ "ତ୍ରିନେତ୍ରାୟେତି" ବୋଲି, ଲଳାଟରେ "ହରାୟେ ନମଃ" ବୋଲି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ମୁଖମିନ୍ଦୁମୁଖାଯେତି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠାଯେତି କଂଧରାମ୍ ସଦ୍ଯୋଜାତାଯ କର୍ଣୌ ତୁ ଵାମଦେଵାଯ ଵୈ ଭୁଜୌ
ମୁହଁକୁ 'ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଗଳାକୁ 'ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ' ଭାବରେ, କାନକୁ 'ସଦ୍ୟୋଜାତ' ଭାବରେ, ଭୁଜକୁ 'ବାମଦେବ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଘୋରହୃଦଯାଯେତି ହୃଦଯଂ ଚାଭିପୂଜଯେତ୍ ସ୍ତନୌ ତତ୍ପୁରୁଷାଯେତି ତଥେଶାନାଯ ଚୋଦରମ୍
ହୃଦୟକୁ 'ଅଘୋର ହୃଦୟ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଷ୍ଟନକୁ 'ତତ୍ପୁରୁଷ' ଭାବରେ, ଉଦରକୁ 'ଇଶାନ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପାର୍ଶ୍ଵୌ ଚାନନ୍ତଧର୍ମାଯ ଜ୍ଞାନଭୂତାଯ ଵୈ କଟିମ୍ ଊରୂ ଚାନନ୍ତଵୈରାଗ୍ଯସିଂହାଯେତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍
ପାର୍ଶ୍ୱକୁ 'ଅନନ୍ତଧର୍ମ' ଭାବରେ, କଟିକୁ 'ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି' ଭାବରେ, ଉରୁକୁ 'ଅନନ୍ତ ବୈରାଗ୍ୟର ସିଂହ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନନ୍ତୈଶ୍ଵର୍ଯନାଥାଯ ଜାନୁନୀ ଚାର୍ଚଯେଦ୍ବୁଧଃ ପ୍ରଧାନାଯ ନମୋ ଜଙ୍ଘେ ଗୁଲ୍ଫୌ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମନେ ନମଃ
ଜାଣୁକୁ 'ଅନନ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ନାଥ' ଭାବରେ, ଜଙ୍ଘକୁ 'ପ୍ରଧାନ' ଭାବରେ, ଗୁଲ୍ଫକୁ 'ଆକାଶର ଆତ୍ମା' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯୋମକେଶାତ୍ମରୂପାଯ କେଶାନ୍ପୃଷ୍ଠଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍ ନମଃ ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମସ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ପାର୍ଵତୀଂ ଚାପି ପୂଜଯେତ୍
କେଶ ଓ ପୃଷ୍ଠକୁ 'ଆକାଶର ଆତ୍ମରୂପ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ପୁଷ୍ଟି ଓ ତୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତୁ ଵୃଷଭଂ ହୈମମ୍ ଉଦକୁମ୍ଭସମନ୍ଵିତମ୍ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଂ ପଞ୍ଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ତାପରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ବୃଷ, ଜଳକୁମ୍ଭ ସହିତ, ଧଳା ମାଳା ଓ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ପାଞ୍ଚ ରତ୍ନ ଲଗାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଯତାଂ ଦେଵଦେଵୋ ଽତ୍ର ସଦ୍ଯୋଜାତଃ ପିନାକଧୃକ୍ ତତୋ ଵିପ୍ରାନ୍ସମାହୂଯ ତର୍ପଯେଦ୍ଭକ୍ତିତଃ ଶୁଭାନ୍ ପୃଷଦାଜ୍ଯଂ ଚ ସଂପ୍ରାଶ୍ଯ ସ୍ଵପେଦ୍ଭୂମାଵୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ଏଠାରେ ଦେବଦେବ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ପିନାକଧାରୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ; ତାପରେ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରସାଦ ଘୃତ ଖାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ଶୁଇବା ଉଚିତ।
ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ଚ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିପ୍ରାନ୍ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ ତଦ୍ଵତ୍କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମ୍ ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚରେତ୍
ପଂଚଦଶୀ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ପୂଜା କରି, ମୌନ ରହି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଚତୁର୍ଦଶୀଷୁ ସର୍ଵାସୁ କୁର୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵଵଦର୍ଚନମ୍ ଯେ ତୁ ମାସେ ଵିଶେଷାଃ ସ୍ଯୁସ୍ ତାନ୍ନିବୋଧ କ୍ରମାଦିହ
ସମସ୍ତ ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ପୂର୍ବର ପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବେ ପ୍ରତି ମାସର ବିଶେଷ କ୍ରମ ଶୁଣ।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାଦିମାସେଷୁ କ୍ରମାଦେତଦୁଦୀରଯେତ୍ ଶଂକରାଯ ନମସ୍ତେ ଽସ୍ତୁ ନମସ୍ତେ କରଵୀରକ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆଦି ମାସରେ କ୍ରମକ୍ରମେ 'ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'କରବୀରକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାଯ ନମସ୍ତେ ଽସ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵରମତଃ ପରମ୍ ନମସ୍ତେ ଽସ୍ତୁ ମହାଦେଵ ସ୍ଥାଣଵେ ଚ ତତଃ ପରମ୍
'ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ସ୍ଥାଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ନମଃ ପଶୁପତେ ନାଥ ନମସ୍ତେ ଶମ୍ଭଵେ ପୁନଃ ନମସ୍ତେ ପରମାନନ୍ଦ ନମଃ ସୋମାର୍ଧଧାରିଣେ
'ପଶୁପତି ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃ ନମସ୍କାର', 'ପରମ ଆନନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ସୋମାର୍ଧଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ଭୀମାଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ ଗୋମୂତ୍ରଂ ଗୋମୂଯଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧି ସର୍ପିଃ କୁଶୋଦକମ୍
'ଭୀମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ଗତି; ଗୋମୂତ୍ର, ଗୋମୟ, ଦୁଧ, ଦହି, ଘୃତ, କୁଶ ଜଳ—
ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ତତୋ ବିଲ୍ଵଂ କର୍ପୂରଂ ଚାଗୁରୁଂ ଯଵାଃ ତିଲାଃ କୃଷ୍ଣାଶ୍ଚ ଵିଧିଵତ୍ ପ୍ରାଶନଂ କ୍ରମଶଃ ସ୍ମୃତମ୍ ପ୍ରତିମାସଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋର୍ ଏକୈକଂ ପ୍ରାଶନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ତାପରେ ବିଲ୍ବପତ୍ର, କର୍ପୂର, ଅଗୁରୁ, ଯବ, କୃଷ୍ଣ ତିଳ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଶନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତି ମାସର ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଏକ ଏକ ପ୍ରାଶନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ମନ୍ଦାରମାଲତୀଭିଶ୍ଚ ତଥା ଧତ୍ତୂରକୈରପି ସିନ୍ଦୁଵାରୈରଶୋକୈଶ୍ଚ ମଲ୍ଲିକାଭିଶ୍ଚ ପାଟଲୈଃ
ମନ୍ଦାର ଓ ମାଲତୀ ଫୁଲ, ଧତୂରା, ସିନ୍ଦୁବାର, ଅଶୋକ, ମଲ୍ଲିକା ଓ ପାଟଳ ଫୁଲ ସହିତ—
ଅର୍କପୁଷ୍ପୈଃ କଦମ୍ବୈଶ୍ଚ ଶତପତ୍ତ୍ର୍ଯା ତଥୋତ୍ପଲୈଃ ଏକୈକେନ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋର୍ ଅର୍ଚଯେତ୍ପାର୍ଵତୀପତିମ୍
ଅର୍କ ଫୁଲ, କଦମ୍ବ, ଶତପତ୍ରୀ ଓ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲ ଦେଇ, ପ୍ରତି ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ପାର୍ବତୀପତିଙ୍କୁ ଏକ ଏକ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୁନଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ତିକେ ମାସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସଂତର୍ପଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଅନ୍ନୈର୍ ନାନାଵିଧୈର୍ ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ ଵସ୍ତ୍ରମାଲ୍ଯଵିଭୂଷଣୈଃ
ପୁନଃ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ଭକ୍ଷ୍ୟ, ପୋଶାକ, ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଦେଇ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ନୀଲଵୃଷୋତ୍ସର୍ଗଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତଵିଧିନା ନରଃ ଉମାମହେଶ୍ଵରଂ ହୈମଂ ଵୃଷଭଂ ଚ ଗଵା ସହ
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନୀଳ ବୃଷ ଦାନ କରି, ଏକ ସୁନା ବୃଷ ଓ ଗାଁ ସହିତ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ମୁକ୍ତାଫଲାଷ୍ଟକଯୁତଂ ସିତନେତ୍ରପଟାଵୃତାମ୍ ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁକ୍ତାଂ ଶଯ୍ଯାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସକୁମ୍ଭକାମ୍
ଏକ ଶଯ୍ୟା, ଯାହା ଆଠଟି ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚକ୍ଷୁଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଫଳା ଶ୍ଵେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ, ଜଳପାତ୍ର ସହ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତାମ୍ରପାତ୍ରୋପରି ପୁନଃ ଶାଲିତଣ୍ଡୁଲସଂଯୁତମ୍ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଵିପ୍ରାଯ ଶାନ୍ତାଯ ଵେଦଵ୍ରତପରାଯ ଚ
ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଉପରେ ଚାଉଳ ରଖି, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ବେଦ ନିୟମରେ ଅନୁସୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠସାମଵିଦେ ଦେଯଂ ନଵକଵ୍ରତିନେ କ୍ଵଚିତ୍ ଗୁଣଜ୍ଞେ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଆଚାର୍ଯେ ତତ୍ତ୍ଵଵେଦିନି
ଏହି ଦାନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମ ଜଣା ଲୋକ, ନୂତନ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ଗୁଣ ଜଣା, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣା ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଵ୍ଯଙ୍ଗାଙ୍ଗାଯ ସୌମ୍ଯାଯ ସଦା କଲ୍ପାଣକାରିଣେ ସପତ୍ନୀକାଯ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରମାଲ୍ଯଵିଭୂଷଣୈଃ
ଯାହାର ଦେହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୃଦୁ ସ୍ଭାଭାବ, ସଦା କ୍ରିୟାରେ ଲିନ, ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁରୌ ସତି ଗୁରୋର୍ଦେଯଂ ତଦଭାଵେ ଦ୍ଵିଜାତଯେ ନ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ କୁର୍ଵୀତ କୁର୍ଵନ୍ଦୋଷାତ୍ପତତ୍ଯଧଃ
ଗୁରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଦାନ ଗୁରୁକୁ ଦେବା ଉଚିତ, ନାହିଁ ଥିଲେ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଧନ ନେଇ କୌଶଳ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କ୍ରୁତ୍ୟ ଭୁଲ କରିଲେ ଅଧୋପତନ ହୁଏ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାଚ୍ଛିଵଚତୁର୍ଦଶୀମ୍ ସୋ ଽଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯେ କେହି ଏହି ବିଧିରେ ଶିବ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ହଜାରଟି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକଂ କିଂଚିଦ୍ ଯଦତ୍ରାମୁତ୍ର ଵା କୃତମ୍ ପିତୃଭିର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଵାପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାଶମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଠା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ, ପିତୃ, ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଯେ କୌଣସି ପାପ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଦୀର୍ଘାଯୁରାରୋଗ୍ଯକୁଲାନ୍ନଵୃଦ୍ଧିର୍ ଅତ୍ରାକ୍ଷଯାମୁତ୍ର ଚତୁର୍ଭୁଜତ୍ଵମ୍ ଗଣାଧିପତ୍ଯଂ ଦିଵି କଲ୍ପକୋଟିଶତାନ୍ଯୁଷିତ୍ଵା ପଦମେତି ଶମ୍ଭୋଃ
ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଆରୋଗ୍ୟ, କୁଳର ଉନ୍ନତି, ଅକ୍ଷୟ ଅନ୍ନ ଏଠାରେ ମିଳେ, ଚାରି ହାତ ରୂପ, ଗଣପତି ହେବା, ଦିବି ଅନେକ କଳ୍ପ ରହିବା ପରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପଦ ପାଇଁ।