ଦେଵଦୈତ୍ଯଗୁରୂ ତଦ୍ଵତ୍ ପୀତଶ୍ଵେତୌ ଚତୁର୍ଭୁଜୌ ଦଣ୍ଡିନୌ ଵରଦୌ କାର୍ଯୌ ସାକ୍ଷସୂତ୍ରକମଣ୍ଡଲୂ
ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପୀତ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ଦୟା କରୁଥିବା ଭାବରେ, ମଣିମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।
ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲଦ୍ଯୁତିଃ ଶୂଲୀ ଵରଦୋ ଗୃଧ୍ରଵାହନଃ ବାଣବାଣାସନଧରଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଽର୍କସୁତସ୍ ତଥା
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ଶନିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା, ଦୟା କରୁଥିବା, ଗୃଧ୍ର ଉପରେ ବସିଥିବା, ହାତରେ ତୀର ଓ ଧନୁ ଧରିଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।
କରାଲଵଦନଃ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଶୂଲୀ ଵରପ୍ରଦଃ ନୀଲସିଂହାସନସ୍ଥଶ୍ଚ ରାହୁରତ୍ର ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ରାହୁଙ୍କୁ କରାଳ ମୁହଁ ଥିବା, ହାତରେ ତଳୱାର, ଢାଲ ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା, ଦୟା କରୁଥିବା, ନୀଳ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିଥିବା ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଧୂମ୍ରା ଦ୍ଵିବାହଵଃ ସର୍ଵେ ଗଦିନୋ ଵିକୃତାନନାଃ ଗୃଧ୍ରାସନଗତା ନିତ୍ଯଂ କେତଵଃ ସ୍ଯୁର୍ଵରପ୍ରଦାଃ
ସମସ୍ତ କେତୁମାନେ ଧୂସର ରଙ୍ଗରେ, ଦୁଇଟି ହାତ ଥିବା, ହାତରେ ଗଦା ଧରିଥିବା, ବିକୃତ ମୁହଁ ଥିବା, ସଦା ଗୃଧ୍ରାସନ ଉପରେ ବସିଥିବା ଓ ଦୟା କରୁଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵେ କିରୀଟିନଃ କାର୍ଯା ଗ୍ରହା ଲୋକହିତାଵହାଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗୁଲେନୋଚ୍ଛ୍ରିତାଃ ସର୍ଵେ ଶତମଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ସଦା
ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଜଗତର ଭଲ କରୁଥିବା, ସ୍ୱଂଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇଯାଉଥିବା, ସଦା ଏକ ଶତ ଏଠାଠି ଅଟ୍ଟ ଅଙ୍କରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।
ଭଗଵନ୍ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ତଥାନ୍ଯଦପି ଯଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲାଯାଲଂ ତତ୍ପୁନର୍ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ, ଆନନ୍ଦ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଶୁଣିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଆଉ ଏକଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଚ୍ଛମ୍ଭୁର୍ ଅଯଂ ଵାଙ୍ମଯପାରଗଃ ମତ୍ସମସ୍ତପସା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପୁରାଣଶ୍ରୁତିଵିସ୍ତରୈଃ
ଏପରି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ଶମ୍ଭୁ, ବାଣୀର ମାହାରଥୀ, କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ତପସ୍ୟା ଓ ପୁରାଣ ଶ୍ରୁତିର ବିସ୍ତୃତତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କହିବି।
ଧର୍ମୋ ଽଯଂ ଵୃଷରୂପେଣ ନନ୍ଦୀ ନାମ ଗଣାଧିପଃ ଧର୍ମାନ୍ମାହେଶ୍ଵରାନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯତ୍ ଯତଃପ୍ରଭୃତି ନାରଦ
ଏହି ଧର୍ମ, ବୃଷ ରୂପରେ, ନନ୍ଦୀ ନାମକ ଗଣମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ; ତାଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଶୈବ ଉପାସନା ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ନାରଦ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵଦେଵେଶସ୍ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ନାରଦୋ ଽପି ହି ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ ଅପୃଚ୍ଛନ୍ନନ୍ଦିକେଶ୍ଵରମ୍ ଆଦିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ଶିଵେନେହ ଵଦ ମାହେଶ୍ଵରଂ ଵ୍ରତମ୍
ଏପରି କହି, ଦେବଦେବଙ୍କ ନାଥ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ନନ୍ଦୀକେଶ୍ବରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ: "ଏଠାରେ ଶୈବ ଉପାସନା ବିଷୟରେ କହ।"
ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ମାହେଶ୍ଵରଂ ଵ୍ରତମ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ଶିଵଚତୁର୍ଦଶୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ, ମୁଁ ଶୈବ ଉପାସନା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ 'ଶିବଚତୁର୍ଦଶୀ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ସିତାଯାମେକଭୋଜନଃ ପ୍ରାର୍ଥଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ଏକଥର ଖାଇବା ଉଚିତ, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା: "ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି।"
ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସମ୍ଯଗଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶଂକରମ୍ ସୁଵର୍ଣଵୃଷଭଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ପରେ ଽହନି
ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ରହି, ଶଂକରଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉପାସନା କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବୃଷ ଦେଇ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ନିଯମକୃତ୍ସୁପ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ କୃତସ୍ନାନଜପଃପଶ୍ଚାଦ୍ ଉମଯା ସହ ଶଂକରମ୍ ପୂଜଯେତ୍କମଲୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ଏପରି ନିୟମ ରକ୍ଷା କରି, ଶେଇବା ପରେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ସ୍ନାନ ଓ ଜପ କରି, ଉମା ସହିତ ଶଂକରଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ, ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା ଓ ଲେପନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପାଦୌ ନମଃ ଶିଵାଯେତି ଶିରଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯେତି ନେତ୍ରାଣି ଲଲାଟଂ ହରଯେ ନମଃ
ପାଦରେ "ନମଃ ଶିବାୟ" ବୋଲି ନମସ୍କାର କରିବା, ମୁଣ୍ଡରେ "ସର୍ବାତ୍ମନେ ନମଃ" ବୋଲି, ଚକ୍ଷୁରେ "ତ୍ରିନେତ୍ରାୟେତି" ବୋଲି, ଲଳାଟରେ "ହରାୟେ ନମଃ" ବୋଲି ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ମୁଖମିନ୍ଦୁମୁଖାଯେତି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠାଯେତି କଂଧରାମ୍ ସଦ୍ଯୋଜାତାଯ କର୍ଣୌ ତୁ ଵାମଦେଵାଯ ଵୈ ଭୁଜୌ
ମୁହଁକୁ 'ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଗଳାକୁ 'ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ' ଭାବରେ, କାନକୁ 'ସଦ୍ୟୋଜାତ' ଭାବରେ, ଭୁଜକୁ 'ବାମଦେବ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଘୋରହୃଦଯାଯେତି ହୃଦଯଂ ଚାଭିପୂଜଯେତ୍ ସ୍ତନୌ ତତ୍ପୁରୁଷାଯେତି ତଥେଶାନାଯ ଚୋଦରମ୍
ହୃଦୟକୁ 'ଅଘୋର ହୃଦୟ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଷ୍ଟନକୁ 'ତତ୍ପୁରୁଷ' ଭାବରେ, ଉଦରକୁ 'ଇଶାନ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପାର୍ଶ୍ଵୌ ଚାନନ୍ତଧର୍ମାଯ ଜ୍ଞାନଭୂତାଯ ଵୈ କଟିମ୍ ଊରୂ ଚାନନ୍ତଵୈରାଗ୍ଯସିଂହାଯେତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍
ପାର୍ଶ୍ୱକୁ 'ଅନନ୍ତଧର୍ମ' ଭାବରେ, କଟିକୁ 'ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି' ଭାବରେ, ଉରୁକୁ 'ଅନନ୍ତ ବୈରାଗ୍ୟର ସିଂହ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନନ୍ତୈଶ୍ଵର୍ଯନାଥାଯ ଜାନୁନୀ ଚାର୍ଚଯେଦ୍ବୁଧଃ ପ୍ରଧାନାଯ ନମୋ ଜଙ୍ଘେ ଗୁଲ୍ଫୌ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମନେ ନମଃ
ଜାଣୁକୁ 'ଅନନ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ନାଥ' ଭାବରେ, ଜଙ୍ଘକୁ 'ପ୍ରଧାନ' ଭାବରେ, ଗୁଲ୍ଫକୁ 'ଆକାଶର ଆତ୍ମା' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯୋମକେଶାତ୍ମରୂପାଯ କେଶାନ୍ପୃଷ୍ଠଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍ ନମଃ ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମସ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ପାର୍ଵତୀଂ ଚାପି ପୂଜଯେତ୍
କେଶ ଓ ପୃଷ୍ଠକୁ 'ଆକାଶର ଆତ୍ମରୂପ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ପୁଷ୍ଟି ଓ ତୁଷ୍ଟିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତୁ ଵୃଷଭଂ ହୈମମ୍ ଉଦକୁମ୍ଭସମନ୍ଵିତମ୍ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଂ ପଞ୍ଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ତାପରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ବୃଷ, ଜଳକୁମ୍ଭ ସହିତ, ଧଳା ମାଳା ଓ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ପାଞ୍ଚ ରତ୍ନ ଲଗାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରୀଯତାଂ ଦେଵଦେଵୋ ଽତ୍ର ସଦ୍ଯୋଜାତଃ ପିନାକଧୃକ୍ ତତୋ ଵିପ୍ରାନ୍ସମାହୂଯ ତର୍ପଯେଦ୍ଭକ୍ତିତଃ ଶୁଭାନ୍ ପୃଷଦାଜ୍ଯଂ ଚ ସଂପ୍ରାଶ୍ଯ ସ୍ଵପେଦ୍ଭୂମାଵୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ଏଠାରେ ଦେବଦେବ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ପିନାକଧାରୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ; ତାପରେ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରସାଦ ଘୃତ ଖାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ଶୁଇବା ଉଚିତ।
ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ଚ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିପ୍ରାନ୍ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ ତଦ୍ଵତ୍କୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମ୍ ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚରେତ୍
ପଂଚଦଶୀ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ପୂଜା କରି, ମୌନ ରହି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଚତୁର୍ଦଶୀଷୁ ସର୍ଵାସୁ କୁର୍ଯାତ୍ପୂର୍ଵଵଦର୍ଚନମ୍ ଯେ ତୁ ମାସେ ଵିଶେଷାଃ ସ୍ଯୁସ୍ ତାନ୍ନିବୋଧ କ୍ରମାଦିହ
ସମସ୍ତ ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ପୂର୍ବର ପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବେ ପ୍ରତି ମାସର ବିଶେଷ କ୍ରମ ଶୁଣ।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାଦିମାସେଷୁ କ୍ରମାଦେତଦୁଦୀରଯେତ୍ ଶଂକରାଯ ନମସ୍ତେ ଽସ୍ତୁ ନମସ୍ତେ କରଵୀରକ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଆଦି ମାସରେ କ୍ରମକ୍ରମେ 'ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'କରବୀରକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାଯ ନମସ୍ତେ ଽସ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵରମତଃ ପରମ୍ ନମସ୍ତେ ଽସ୍ତୁ ମହାଦେଵ ସ୍ଥାଣଵେ ଚ ତତଃ ପରମ୍
'ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ସ୍ଥାଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ନମଃ ପଶୁପତେ ନାଥ ନମସ୍ତେ ଶମ୍ଭଵେ ପୁନଃ ନମସ୍ତେ ପରମାନନ୍ଦ ନମଃ ସୋମାର୍ଧଧାରିଣେ
'ପଶୁପତି ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃ ନମସ୍କାର', 'ପରମ ଆନନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର', 'ସୋମାର୍ଧଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ଭୀମାଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ ଗୋମୂତ୍ରଂ ଗୋମୂଯଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧି ସର୍ପିଃ କୁଶୋଦକମ୍
'ଭୀମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ଗତି; ଗୋମୂତ୍ର, ଗୋମୟ, ଦୁଧ, ଦହି, ଘୃତ, କୁଶ ଜଳ—
ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ତତୋ ବିଲ୍ଵଂ କର୍ପୂରଂ ଚାଗୁରୁଂ ଯଵାଃ ତିଲାଃ କୃଷ୍ଣାଶ୍ଚ ଵିଧିଵତ୍ ପ୍ରାଶନଂ କ୍ରମଶଃ ସ୍ମୃତମ୍ ପ୍ରତିମାସଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋର୍ ଏକୈକଂ ପ୍ରାଶନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ତାପରେ ବିଲ୍ବପତ୍ର, କର୍ପୂର, ଅଗୁରୁ, ଯବ, କୃଷ୍ଣ ତିଳ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଶନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତି ମାସର ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଏକ ଏକ ପ୍ରାଶନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ମନ୍ଦାରମାଲତୀଭିଶ୍ଚ ତଥା ଧତ୍ତୂରକୈରପି ସିନ୍ଦୁଵାରୈରଶୋକୈଶ୍ଚ ମଲ୍ଲିକାଭିଶ୍ଚ ପାଟଲୈଃ
ମନ୍ଦାର ଓ ମାଲତୀ ଫୁଲ, ଧତୂରା, ସିନ୍ଦୁବାର, ଅଶୋକ, ମଲ୍ଲିକା ଓ ପାଟଳ ଫୁଲ ସହିତ—
ଅର୍କପୁଷ୍ପୈଃ କଦମ୍ବୈଶ୍ଚ ଶତପତ୍ତ୍ର୍ଯା ତଥୋତ୍ପଲୈଃ ଏକୈକେନ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋର୍ ଅର୍ଚଯେତ୍ପାର୍ଵତୀପତିମ୍
ଅର୍କ ଫୁଲ, କଦମ୍ବ, ଶତପତ୍ରୀ ଓ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲ ଦେଇ, ପ୍ରତି ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ପାର୍ବତୀପତିଙ୍କୁ ଏକ ଏକ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।