ଵିଵସ୍ଵାନତିନାମା ଚ ଷଷ୍ଠେ ସପ୍ତର୍ଷଯୋ ଽପରେ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ଦେଵା ଲେଖା ନାମ ପରିଶ୍ରୁତାଃ
ଷଷ୍ଠ ମନ୍ବନ୍ତର ଚାକ୍ଷୁଷରେ ବିବସ୍ୱାନ ଓ ଅତି ନାମକ ମୁନିମାନେ ସାତ ଋଷି ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବମାନେ ଲେଖା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଋଭଵୋ ଽଥ ଋଭାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵାରିମୂଲା ଦିଵୌକସଃ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯାନ୍ତରେ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵାନାଂ ପଞ୍ଚ ଯୋନଯଃ
ଋଭୁ ଓ ଋଭୁପ୍ରମୁଖ ଯେଉଁ ଦେବମାନେ ଜଳରେ ମୂଳ ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦିବୋକସ । ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବମାନେ ପଞ୍ଚ ଜନ୍ମରେ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି ।
ରୁରୁପ୍ରଭୃତଯସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ଯ ସୁତା ଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ଵଂଶେ ଯେ ମଯା ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ
ଏହି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ରୁରୁପ୍ରମୁଖ ଦଶ ପୁଅମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଯେପରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଗୋତିରେ ଆଗରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି ।
ଅନ୍ତରଂ ଚାକ୍ଷୁଷଂ ଚୈତନ୍ ମଯା ତେ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ସପ୍ତମଂ ତତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଵୈଵସ୍ଵତମୁଚ୍ଯତେ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ବିବରଣୀ ଦେଇଛି । ଏବେ ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର, ଯାହାକୁ ବୈବସ୍ବତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ବିଷୟରେ କହିବି ।
ଅତ୍ରିଶ୍ ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ କଶ୍ଯପୋ ଗୌତମସ୍ତଥା ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତଥା ଯୋଗୀ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ଗୌତମ, ଯୋଗୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ପ୍ରତାପୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉଲ୍ଲେଖିତ ।
ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଯେ ମହର୍ଷଯଃ କୃତ୍ଵା ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଏବଂ ଜମଦଗ୍ନି—ଏହି ସାତ ମହାର୍ଷି ଏବେ ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେ ଚ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ମରୁତୋ ଵସଵୋ ଽଶ୍ଵିନୌ ଆଦିତ୍ଯାଶ୍ଚ ସୁରାସ୍ତଦ୍ଵତ୍ ସପ୍ତ ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱ, ରୁଦ୍ର, ମରୁତ, ବସୁ, ଅଶ୍ୱିନ ଓ ଆଦିତ୍ୟ—ଏହି ସାତ ଦେବଗଣ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚାସ୍ଯ ଦଶ ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ମୃତା ଭୁଵି ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ମହର୍ଷଯଃ
ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁପ୍ରମୁଖ ଦଶ ପୁଅମାନେ ପୃଥିବୀରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସାତ ସାତ ମହାର୍ଷି ଥିବା ।
କୃତ୍ଵା ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମଂ ପଦମ୍ ସାଵର୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନୋର୍ଭାଵି ତଥାନ୍ତରମ୍
ଧର୍ମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରି ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏବେ ମୁଁ ସାବର୍ଣି ମନୁର ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ କହିବି ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଶରଦ୍ଵାଂଶ୍ଚ କୌଶିକୋ ଗାଲଵସ୍ତଥା ଶତାନନ୍ଦଃ କାଶ୍ଯପଶ୍ଚ ରାମଶ୍ଚ ଋଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାନ, ଶରଦ୍ୱାନ, କୌଶିକ, ଗାଲବ, ଶତାନନ୍ଦ, କାଶ୍ୟପ ଓ ରାମ—ଏହି ଋଷିମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି ।
ଧୃତିର୍ ଵରୀଯାନ୍ ଯଵସଃ ସୁଵର୍ଣୋ ଵଷ୍ଟିରେଵ ଚ ଚରିଷ୍ଣୁର୍ ଈଡ୍ଯଃ ସୁମତିର୍ ଵସୁଃ ଶୁକ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଧୃତି ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯବସ ସୁନା ଭଳି ମୂଲ୍ୟବାନ, ବଷ୍ଟିର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ଚରିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ସୁମତି ଧନ ଭଳି ଉପକୃତିକର ଏବଂ ଶୁକ୍ର ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଭଵିଷ୍ଯା ଦଶ ସାଵର୍ଣେର୍ ମନୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ରୌଚ୍ଯାଦଯସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଽପି ମନଵଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ସାବର୍ଣି ମନୁଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ, ରୌଚ୍ୟ ଆଦି ନାମରେ, ଆଗାମୀ କାଳରେ ହେବେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
ରୁଚେଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁତ୍ରୋ ରୌଚ୍ଯୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି ମନୁର୍ ଭୂତିସୁତସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ଭୌତ୍ଯୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି
ରୁଚି ନାମକ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପୁଅ ରୌଚ୍ୟ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ମନୁ ହେବେ। ଏହିପରି ଭୂତିଙ୍କର ପୁଅ ଭୌତ୍ୟ ନାମରେ ଜନ୍ମ ନେବେ ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ମନୁ ହେବେ।
ତତସ୍ତୁ ମେରୁସାଵର୍ଣିର୍ ବ୍ରହ୍ମସୂନୁର୍ ମନୁଃ ସ୍ମୃତଃ ଋତଶ୍ଚ ଋତଧାମା ଚ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନୋ ମନୁସ୍ ତଥା
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ମେରୁସାବର୍ଣି ମନୁ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହିପରି ଋତ, ଋତଧାମା ଏବଂ ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣ ମଧ୍ୟ ମନୁ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅତୀତାନାଗତାଶ୍ଚୈତେ ମନଵଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ଷଡୂନଂ ଯୁଗସାହସ୍ରମ୍ ଏଭିର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ନରାଧିପ
ଏହି ସମସ୍ତ ପୂର୍ବତନ ଏବଂ ଆଗାମୀ ମନୁମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହେଲେ। ଏମିତି ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟ ଛଅ ହଜାର ଯୁଗ ବ୍ୟତୀତ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଜା।
ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ ଽନ୍ତରେ ସର୍ଵମିଦମ୍ ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ସଚରାଚରମ୍ କଲ୍ପକ୍ଷଯେ ଵିନିର୍ଵୃତ୍ତେ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଙ୍କ ଅବଧିରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କଳ୍ପ ଶେଷ ହେଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଏତେ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ପୁନଃ ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯଂ ଯାତା ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏହି ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୁନି ପୁନି ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପାଇବେ।
ବହୁଭିର୍ ଧାରିଣୀ ଭୁକ୍ତା ଭୂପାଲୈଃ ଶ୍ରୂଯତେ ପୁରା ପାର୍ଥିଵାଃ ପୃଥିଵୀଯୋଗାତ୍ ପୃଥିଵୀ କସ୍ଯ ଯୋଗତଃ
ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ରାଜା ଏହି ଭୂମିକୁ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ଭୂମି ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଯାଏ, କାହା ସଂଯୋଗରେ ସେ ପୁନି ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ?
କିମ୍ ଅର୍ଥଂ ଚ କୃତା ସଂଜ୍ଞା ଭୂମେଃ କିଂ ପାରିଭାଷିକୀ ଗୌର୍ ଇତୀଯଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ସୂତ କସ୍ମାଦ୍ବ୍ରଵୀହି ନଃ
ଭୂମିକୁ ଏହି ନାମ କାହିଁକି ଦିଆଯାଇଛି? ଏହାକୁ 'ଗୌ' ବୋଲି କାହିଁକି କୁହାଯାଏ? ହେ ସୂତ, ଏହି ନାମ କାହିଁକି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଆମକୁ କହ।
ଵଂଶେ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯାସୀଦ୍ ଅଙ୍ଗୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ ମୃତ୍ଯୋସ୍ତୁ ଦୁହିତା ତେନ ପରିଣୀତା ସୁଦୁର୍ମୁଖା
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ବଂଶରେ ଅଙ୍ଗ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଝିଅ ସୁଦୁର୍ମୁଖାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ସୁନୀଥା ନାମ ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଵେନୋ ନାମ ସୁତଃ ପୁରା ଅଧର୍ମନିରତଶ୍ଚାସୀଦ୍ ବଲଵାନ୍ ଵସୁଧାଧିପଃ
ସେଠାରୁ ସୁନୀଥା ନାମକ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭୂତକାଳରେ ବେନ ନାମରେ ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂମିର ରାଜା ଥିଲେ।
ଲୋକେ ଽପ୍ଯଧର୍ମକୃଜ୍ଜାତଃ ପରଭାର୍ଯାପହାରକଃ ଧର୍ମାଚାରସ୍ଯ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଜଗତୋ ଽଥ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେ ଲୋକରେ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟଙ୍କର ଝିଅ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟାୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ—
ଅନୁନୀତୋ ଽପି ନ ଦଦାଵ୍ ଅନୁଜ୍ଞାଂ ସ ଯଦା ତତଃ ଶାପେନ ମାରଯିତ୍ଵୈନମ୍ ଅରାଜକମଯାର୍ଦିତାଃ
ସେମାନେ ବେନଙ୍କୁ ବହୁବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଶାପ ଦେଇ ସେଉଁଠି ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ନଥିବାରୁ ସମସ୍ତେ ଅସୁବିଧାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ମମନ୍ଥୁର୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତସ୍ଯ ବଲାଦ୍ଦେହମକଲ୍ମଷାଃ ତତ୍କାଯାନ୍ମଥ୍ଯମାନାତ୍ତୁ ନିପେତୁର୍ମ୍ଲେଚ୍ଛଜାତଯଃ
ଅପରାଧ ନଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଜୋରକରି ମଥିଲେ। ସେ ଦେହ ମଥିବାରୁ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଶରୀରେ ମାତୁରଂଶେନ କୃଷ୍ଣାଞ୍ଜନସମପ୍ରଭାଃ ପିତୁରଂଶସ୍ଯ ଚାଂଶେନ ଧାର୍ମିକୋ ଧର୍ମଚାରିଣଃ
ମାଆଙ୍କ ଅଂଶରୁ କଳି ରଙ୍ଗର ଲୋକ ଜନ୍ମିଲେ। ବାପାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଚାଲୁଥିବା ଏକ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନୋ ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଧସ୍ତାତ୍ ସଧନୁଃ ସଶରୋ ଗଦୀ ଦିଵ୍ଯତେଜୋମଯଵପୁଃ ସରତ୍ନକଵଚାଙ୍ଗଦଃ
ସେ ଡାହାଣ ହାତରୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ଗଦା ସହିତ, ଦିବ୍ୟ ତେଜର ଦେହ ଓ ରତ୍ନ ଜଡିତ କବଚ ଓ ବାହୁଡ଼ି ପିନ୍ଧି ଜନ୍ମିଲେ।
ପୃଥୋରେଵାଭଵଦ୍ଯତ୍ନାତ୍ ତତଃ ପୃଥୁରଜାଯତ ସ ଵିପ୍ରୈରଭିଷିକ୍ତୋ ଽପି ତପଃ କୃତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍
ସେ ପ୍ରଥୁ ନାମକ ରାଜା, ଅନେକ ଉଦ୍ୟମରେ ଜନ୍ମିଲେ। ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ସେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵରେଣ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଭୁତ୍ଵମ୍ ଅଗମତ୍ ପୁନଃ ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରଂ ନିର୍ଧର୍ମଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭୂତଲମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେ ପୁନି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଧିକାରୀ ହେଲେ। ପୃଥିବୀରେ ବେଦପାଠ ଓ ଯଜ୍ଞର ଧ୍ୱନି ନଥିବା, ଧର୍ମ ନ ଥିବା ଦେଖି—
ଦଗ୍ଧୁମେଵୋଦ୍ଯତଃ କୋପାଚ୍ ଛରେଣାମିତଵିକ୍ରମଃ ତତୋ ଗୋରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭୂଃ ପଲାଯିତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତା
ଅସୀମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୃଥୁ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତିର ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ତେବେ ପୃଥିବୀ ଗାଈ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପୃଷ୍ଠତୋ ଽନୁଗତସ୍ତସ୍ଯାଃ ପୃଥୁର୍ଦୀପ୍ତଶରାସନଃ ତତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵୈକଦେଶେ ତୁ କିଂ କରୋମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ପୃଥୁ ତୀବ୍ର ଧନୁଷ ନେଇ, ପୃଥିବୀଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ଏହିପରେ ସେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରୁହି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି କହିଲେ।