ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚ ସର୍ପାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯଧିଦେଵତାଃ ଵିନାଯକଂ ତଥା ଦୁର୍ଗାଂ ଵାଯୁରାକାଶମେଵ ଚ ଆଵାହଯେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତିଭିସ୍ ତଥୈଵାଶ୍ଵିକୁମାରକୌ
ପ୍ରଜାପତି, ସର୍ପମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଉପଅଧିଦେବତା । ଏହିପରି ଭାବରେ ବିନାୟକ, ଦୁର୍ଗା, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରମାନେକୁ ବ୍ୟାହୃତି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସଂସ୍ମରେଦ୍ରକ୍ତମାଦିତ୍ଯମ୍ ଅଙ୍ଗାରକସମନ୍ଵିତମ୍ ସୋମଶୁକ୍ରୌ ତଥା ଶ୍ଵେତୋ ବୁଧଜୀଵୌ ଚ ପିଙ୍ଗଲୌ ମନ୍ଦରାହୂ ତଥା କୃଷ୍ଣୌ ଧୂମ୍ରଂ କେତୁଗଣଂ ଵିଦୁଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ମଙ୍ଗଳ ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶୁକ୍ରକୁ ଧଳା, ବୁଧ ଓ ଗୁରୁକୁ ପିଙ୍ଗଳ, ଶନି ଓ ରାହୁକୁ କଳା, କେତୁ ଓ ତାଙ୍କ ଗଣକୁ ଧୂସର ରଙ୍ଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଗ୍ରହଵର୍ଣାନି ଦେଯାନି ଵାସାଂସି କୁସୁମାନି ଚ ଧୂପାମୋଦୋ ଽତ୍ର ସୁରଭିର୍ ଉପରିଷ୍ଟାଦ୍ ଵିତାନିକମ୍ ଶୋଭନଂ ସ୍ଥାପଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଫଲପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଚନ୍ଦନ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ। ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଥିବା ଧୂପ ଉପରେ ରଖିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ସଜା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଛତା ରଖିବାକୁ ଉଚିତ।
ଗୁଡୌଦନଂ ରଵେର୍ଦଦ୍ଯାତ୍ ସୋମାଯ ଘୃତପାଯସମ୍ ଅଙ୍ଗାରକାଯ ସଂଯାଵଂ ବୁଧାଯ କ୍ଷୀରଷଷ୍ଟିକେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ ଭାତ, ସୋମଙ୍କୁ ଘିଅ ଭାତ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କୁ ଗହମ ରୁଟି, ଓ ବୁଧଙ୍କୁ ଦୁଧ ଭାତ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦଧ୍ଯୋଦନଂ ଚ ଜୀଵାଯ ଶକ୍ରାଯ ଚ ଘୃତୌଦନମ୍ ଶନୈଶ୍ଚରାଯ କୃସରାମ୍ ଅଜାମାଂସଂ ଚ ରାହଵେ ଚିତ୍ରୌଦନଂ ଚ କେତୁଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଭକ୍ଷ୍ଯୈରଥାର୍ଚଯେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦହି ଭାତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘିଅ ଭାତ, ଶନିଙ୍କୁ ଡାଲି ଭାତ, ରାହୁଙ୍କୁ ଛେଉ ମାଂସ, ଓ କେତୁଙ୍କୁ ରଙ୍ଗିନ ଭାତ ଦେବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଗୁତ୍ତରେଣ ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଵିଭୂଷିତମ୍ ଚୂତପଲ୍ଲଵସଂଛନ୍ନଂ ଫଲଵସ୍ତ୍ରଯୁଗାନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରୁ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଦହି ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନରେ ଭୂଷିତ, ଆମ୍ ପତ୍ରରେ ଢାକି ଏବଂ ଫଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଯୁଗଳ ସହିତ ରଖିବାକୁ ହେବ।
ପଞ୍ଚରତ୍ନସମାଯୁକ୍ତଂ ପଞ୍ଚଭଙ୍ଗସମନ୍ଵିତମ୍ ସ୍ଥାପଯେଦଵ୍ରଣଂ କୁମ୍ଭଂ ଵରୁଣଂ ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସେତ୍
ପଞ୍ଚ ମଣି ଓ ପଞ୍ଚ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ ଏକ ଦୋଷହୀନ କଳଶ ରଖିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ତାହାରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ବସାଇବାକୁ ହେବ।
ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତଃ ସର୍ଵାଃ ସମୁଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ଗଜାଶ୍ଵରଥ୍ଯାଵଲ୍ମୀକସଂଗମାଦ୍ଧ୍ରଦଗୋକୁଲାତ୍
ଗଙ୍ଗା ଦିଆଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ହ୍ରଦ, ଏବଂ ହାତୀ, ଘୋଡା, ରାସ୍ତା, ପିଲା, ପୋଖରି ଓ ଗୋ ଚରା ମିଳନ ସ୍ଥାନ।
ମୃଦମାନୀଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵୌଷଧିଜଲାନ୍ଵିତାମ୍ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତତ୍ର ଯଜମାନସ୍ଯ ଧର୍ମଵିତ୍
ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଔଷଧ ମିଶିତ ଜଳ ସହିତ ମାଟି ଆଣି, ଯଜ୍ମାନଙ୍କର ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ରଖିବାକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଚିତ।
ସର୍ଵେ ସମୁଦ୍ରାଃ ସରିତଃ ସରାଂସି ଚ ନଦାସ୍ତଥା ଆଯାନ୍ତୁ ଯଜମାନସ୍ଯ ଦୁରିତକ୍ଷଯକାରକାଃ
ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ଝରଣା ଯଜ୍ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତୁ।
ଏଵମାଵାହଯେଦେତାନ୍ ଅମରାନ୍ମୁନିସତ୍ତମ ହୋମଂ ସମାରଭେତ୍ସର୍ପିର୍ ଯଵଵ୍ରୀହିତିଲାଦିନା
ଏଭଳି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦେବତାମାନେ ଆହ୍ୱାନ କରିବାକୁ ହେବ ଓ ଘିଅ, ଜଉ, ଚାଉଳ, ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋମ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଅର୍କଃ ପଲାଶଖଦିରାଵ୍ ଅପାମାର୍ଗୋ ଽଥ ପିପ୍ପଲଃ ଔଦୁମ୍ବରଃ ଶମୀ ଦୂର୍ଵା କୁଶାଶ୍ଚ ସମିଧଃ କ୍ରମାତ୍
ଅର୍କ, ପଳାଶ, ଖଦିର, ଅପାମାର୍ଗ, ପିପଳ, ଉଡୁମ୍ବର, ଶମୀ, ଦୁର୍ବା ଓ କୁଶ ଏହି କ୍ରମରେ ହୋମ ଦାଣ୍ଡ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ହେବ।
ଏକୈକସ୍ଯାଷ୍ଟକଶତମ୍ ଅଷ୍ଟଵିଂଶତିରେଵ ଵା ହୋତଵ୍ଯା ମଧୁସର୍ପିର୍ଭ୍ଯାଂ ଦଧ୍ନା ଚୈଵ ସମନ୍ଵିତାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଆଠ ଶତ ବା ଅଠାଇଶ ଦାଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ହେବ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଦହି ସହିତ ମିଶାଇ।
ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରା ଅଶିଫା ଅଶାଖା ଅପଲାଶିନୀଃ ସମିଧଃ କଲ୍ପଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ସର୍ଵଦା
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଏକ ହାତର ଲମ୍ବା, ଗଠି, ଶାଖା ଓ ପତ୍ର ନଥିବା ଦାଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଦେଵାନାମପି ସର୍ଵେଷାମ୍ ଉପାଂଶୁ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ ସ୍ଵେନ ସ୍ଵେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରେଣ ହୋତଵ୍ଯାଃ ସମିଧଃ ପୃଥକ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦାଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ହୋତଵ୍ଯଂ ଚ ଘୃତାଭ୍ଯକ୍ତଂ ଚରୁଭକ୍ଷାଦିକଂ ପୁନଃ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଦଶାହୁତୀର୍ହୁତ୍ଵା ହୋମଂ ଵ୍ଯାହୃତିଭିସ୍ତତଃ
ଘିଅ ଲଗା ଓ ପକା ଖାଦ୍ୟ ପୁନି ପୁନି ଦେବାକୁ ହେବ; ମନ୍ତ୍ର ପଠି ଦଶ ଆହୁତି ଦେଇ, ପରେ ବ୍ୟାହୃତି ଦ୍ୱାରା ହୋମ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଉଦଙ୍ମୁଖାଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖା ଵା କୁର୍ଯୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଂଗଵାଃ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ତଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯାଶ୍ ଚରଵଃ ପ୍ରତିଦୈଵତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉତ୍ତର ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବାକୁ ହେବ; ପ୍ରତି ଦେବତା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ହୁତ୍ଵା ଚ ତାଂଶ୍ଚରୂନ୍ସମ୍ଯକ୍ ତତୋ ହୋମଂ ସମାଚରେତ୍ ଆକୃଷ୍ଣେତି ଚ ସୂର୍ଯାଯ ହୋମଃ କାର୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନା
ସେହି ପକା ଖାଦ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଇ, ପରେ ହୋମ କରିବାକୁ ଉଚିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ 'ଆକୃଷ୍ଣେତି' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ହୋମ କରିବାକୁ ହେବ।
ଆପ୍ଯାଯସ୍ଵେତି ସୋମାଯ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଜୁହୁଯାତ୍ପୁନଃ ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା ଦିଵୋ ମନ୍ତ୍ର ଇତି ଭୌମାଯ କୀର୍ତଯେତ୍
'ଆପ୍ୟାୟସ୍ବେତି' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୋମଙ୍କୁ ପୁନି ଆହୁତି ଦେବାକୁ ହେବ; ଭୂମି ପାଇଁ 'ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା ଦିବୋ' ମନ୍ତ୍ର ପଠିବାକୁ ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନେ ଵିଵସ୍ଵଦୁଷସ ଇତି ସୋମସୁତାଯ ଵୈ ବୃହସ୍ପତେ ପରିଦୀଯା ରଥେନେତି ଗୁରୋର୍ମତଃ
'ଅଗ୍ନେ ବିବସ୍ୱଦୁଷସ' ମନ୍ତ୍ର ସୋମପୁତ୍ର ପାଇଁ ପଠିବାକୁ ହେବ; 'ପରିଦୀୟା ରଥେନେତି' ମନ୍ତ୍ର ଗୁରୁ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଉଚିତ।
ଶୁକ୍ରଂ ତେ ଅନ୍ଯଦିତି ଚ ଶୁକ୍ରସ୍ଯାପି ନିଗଦ୍ଯତେ ଶନୈଶ୍ଚରାଯେତି ପୁନଃ ଶଂ ନୋ ଦେଵୀତି ହୋମଯେତ୍
ଶୁକ୍ର ପାଇଁ 'ଶୁକ୍ରଂ ତେ ଅନ୍ୟଦ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଶୁକ୍ର ପାଇଁ 'ଶନୈଶ୍ଚରାୟ' ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କହାଯାଏ। ପୁନି 'ଶଂ ନୋ ଦେବୀ' ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
କଯା ନଶ୍ଚିତ୍ର ଆଭୁଵଦ୍ ଇତି ରାହୋରୁଦାହୃତଃ କେତୁଂ କୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ ଅପି ବ୍ରୂଯାତ୍ କେତୂନାମପି ଶାନ୍ତଯେ
ରାହୁ ପାଇଁ 'କୟା ନସ୍ଚିତ୍ର ଆଭୁବଦ' ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। କେତୁ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଆ ଵୋ ରାଜେତି ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ବଲିହୋମଂ ସମାଚରେତ୍ ଆପୋ ହି ଷ୍ଠେତ୍ଯୁମାଯାସ୍ତୁ ସ୍ଯୋନେତି ସ୍ଵାମିନସ୍ତଥା
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ 'ଆ ବୋ ରା' ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ବଳି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଉମାଙ୍କ ପାଇଁ 'ଆପୋ ହି ଷ୍ଠ' ଏବଂ 'ସ୍ୟୋନେ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଵିଷ୍ଣୋରିଦଂ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ତମୀଶେତି ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ ଇନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଦ୍ଦେଵତାତେତି ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଜୁହୁଯାତ୍ତତଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ 'ବିଷ୍ଣୋରିଦଂ ବିଷ୍ଣୁରିତି' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କ ପାଇଁ 'ତମୀଶେ' ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ 'ଇନ୍ଦ୍ରମିଦ୍ଦେବତା' ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ଯମସ୍ଯ ଚାଯଂ ଗୌର୍ ଇତି ହୋମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ କାଲସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମ ଜଜ୍ଞାନମ୍ ଇତି ମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ଯମ ପାଇଁ 'ଚାୟଂ ଗୌର' ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। କାଳ ପାଇଁ 'ବ୍ରହ୍ମ ଜଜ୍ଞାନମ୍' ମନ୍ତ୍ର ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତସ୍ଯ ଚାଜ୍ଞାତମ୍ ଇତି ମନ୍ତ୍ରଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ଅଗ୍ନିଂ ଦୂତଂ ଵୃଣୀମହ ଇତି ଵହ୍ନେରୁଦାହୃତଃ
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ 'ଆଜ୍ଞାତମ୍' ମନ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ପାଇଁ 'ଅଗ୍ନିଂ ଦୂତଂ ବୃଣୀମହ' ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି।
ଉଦ୍ ଉତ୍ତମଂ ଵରୁଣମିତ୍ଯ୍ ଅପାଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଭୂମେଃ ପୃଥିଵ୍ଯନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ ଇତି ଵେଦେଷୁ ପଠ୍ଯତେ
ବରୁଣ ପାଇଁ 'ଉଦ୍ ଉତ୍ତମଂ ବରୁଣମ୍' ମନ୍ତ୍ର ଜଳ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି। ଭୂମି ପାଇଁ 'ଭୂମେଃ ପୃଥିବ୍ୟନ୍ତରିକ୍ଷମ୍' ମନ୍ତ୍ର ବେଦରେ ପଢାଯାଏ।
ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷ ଇତି ଵିଷ୍ଣୋରୁଦାହୃତଃ ଇନ୍ଦ୍ରାଯେନ୍ଦୋ ମରୁତ୍ଵତ ଇତି ଶକ୍ରସ୍ଯ ଶସ୍ଯତେ
ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ 'ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷ' ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। ଶକ୍ର ପାଇଁ 'ଇନ୍ଦ୍ରାୟେନ୍ଦୋ ମରୁତ୍ବତ' ମନ୍ତ୍ର ଗୁଣଗାନ କରାଯାଏ।
ଉତ୍ତାନପର୍ଣେ ସୁଭଗେ ଇତି ଦେଵ୍ଯାଃ ସମାଚରେତ୍ ପ୍ରଜାପତେଃ ପୁନର୍ହୋମଃ ପ୍ରଜାପତିରିତି ସ୍ମୃତଃ
ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ 'ଉତ୍ତାନପର୍ଣେ ସୁଭଗେ' ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଜାପତି ପାଇଁ 'ପ୍ରଜାପତିଃ' ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ଽସ୍ତୁ ସର୍ପେଭ୍ଯ ଇତି ସର୍ପାଣାଂ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ଏଷ ବ୍ରହ୍ମା ଯ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ଯ ଇତି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୁଦାହୃତଃ
ସର୍ପ ପାଇଁ 'ନମୋ ଅସ୍ତୁ ସର୍ପେଭ୍ୟ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା ପାଇଁ 'ଏଷ ବ୍ରହ୍ମା ଯ ଋତ୍ୱିଗ୍ଭ୍ୟ' ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି।