ତୃତୀଯଃ କୋଟିହୋମସ୍ତୁ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦଃ ଅଯୁତେନାହୁତୀନାଂ ଚ ନଵଗ୍ରହମଖଃ ସ୍ମୃତଃ
ତୃତୀୟ ପ୍ରକାର ହେଉଛି କୋଟି ଆହୁତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ । ଦଶ ହଜାର ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ନବଗ୍ରହଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ ।
ତସ୍ଯ ତାଵଦ୍ଵିଧିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପୁରାଣଶ୍ରୁତିଭାଷିତମ୍ ଗର୍ତସ୍ଯୋତ୍ତରପୂର୍ଵେଣ ଵିତସ୍ତିଦ୍ଵଯଵିସ୍ତୃତାମ୍
ଏବେ ଏହାର ବିଧି ପୁରାଣ ଓ ବେଦ ଅନୁସାରେ କହିବି । ଯଜ୍ଞ କୁଣ୍ଡର ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇ ହାତ ଚଉଡ଼ା ଏକ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ।
ଵପ୍ରଦ୍ଵଯାଵୃତାଂ ଵେଦିଂ ଵିତସ୍ତ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରାଯସଂମିତାମ୍ ସଂସ୍ଥାପନାଯ ଦେଵାନାଂ ଚତୁରସ୍ରାମୁଦଙ୍ମୁଖାମ୍
ଏହି ମଞ୍ଚକୁ ଦୁଇଟି ଡାମ ଦ୍ୱାରା ଘେରି, ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ସମାନ ରଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବସାଇବା ପାଇଁ ଚତୁର୍ସ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ ।
ଅଗ୍ନିପ୍ରଣଯନଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାମାଵାହଯେତ୍ସୁରାନ୍ ଦେଵତାନାଂ ତତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯା ଵିଂଶତିର୍ଦ୍ଵାଦଶାଧିକା
ଅଗ୍ନି ଆନି, ସେଠି ଦେବତାମାନେକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ । ତାପରେ ବିଶ ଦେବତା ଓ ବାର ଦେବତା ଏହି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ବସାଇବା ଉଚିତ ।
ସୂର୍ଯଃ ସୋମସ୍ତଥା ଭୌମୋ ବୁଧଜୀଵସିତାର୍କଜାଃ ରାହୁଃ କେତୁରିତି ପ୍ରୋକ୍ତା ଗ୍ରହା ଲୋକହିତାଵହାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ, ଗୁରୁ, ଶୁକ୍ର, ଶନି, ରାହୁ ଓ କେତୁ — ଏମାନେ ଗ୍ରହ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏବଂ ସଂସାରର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତି ।
ମଧ୍ଯେ ତୁ ଭାସ୍କରଂ ଵିଦ୍ଯାଲ୍ ଲୋହିତଂ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ଉତ୍ତରେଣ ଗୁରୁଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ବୁଧଂ ପୂର୍ଵୋତ୍ତରେଣ ତୁ
ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ । ଦକ୍ଷିଣରେ ମଙ୍ଗଳ, ଉତ୍ତରରେ ଗୁରୁ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ବୁଧକୁ ବସାଇବା ଉଚିତ ।
ପୂର୍ଵେଣ ଭାର୍ଗଵଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ସୋମଂ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵକେ ପଶ୍ଚିମେନ ଶନିଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ରାହୁଂ ପଶ୍ଚିମଦକ୍ଷିଣେ ପଶ୍ଚିମୋତ୍ତରତଃ କେତୁଂ ସ୍ଥାପଯେଚ୍ଛୁକ୍ଲତଣ୍ଡୁଲୈଃ
ପୂର୍ବରେ ଶୁକ୍ର, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ପଶ୍ଚିମରେ ଶନି, ପଶ୍ଚିମଦକ୍ଷିଣରେ ରାହୁ, ପଶ୍ଚିମଉତ୍ତରରେ କେତୁକୁ ଧଳା ଚାଉଳ ଦ୍ୱାରା ବସାଇବା ଉଚିତ ।
ଭାସ୍କରସ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଉମାଂ ଚ ଶଶିନସ୍ତଥା ସ୍କନ୍ଦମଙ୍ଗାରକସ୍ଯାପି ବୁଧସ୍ଯ ଚ ତଥା ହରିମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଧିପତି ଶିବ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଧିପତି ଉମା, ମଙ୍ଗଳଙ୍କ ଅଧିପତି ସ୍କନ୍ଦ, ବୁଧଙ୍କ ଅଧିପତି ହରି ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ଗୁରୋର୍ଵିଦ୍ଯାଚ୍ ଛୁକ୍ରସ୍ଯାପି ଶଚୀପତିମ୍ ଶନୈଶ୍ଚରସ୍ଯ ତୁ ଯମଂ ରାହୋଃ କାଲଂ ତଥୈଵ ଚ
ଗୁରୁଙ୍କ ଅଧିପତି ବ୍ରହ୍ମା, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର, ଶନିଙ୍କ ଅଧିପତି ଯମ, ରାହୁଙ୍କ ଅଧିପତି କାଳ ।
କେତୋର୍ଵୈ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମଧିଦେଵତାଃ ଅଗ୍ନିରାପଃ କ୍ଷିତିର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଇନ୍ଦ୍ର ଐନ୍ଦ୍ରୀ ଚ ଦେଵତାଃ
କେତୁଙ୍କ ଅଧିପତି ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ । ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଐନ୍ଦ୍ରୀ ଦେବୀ ଅଧିଦେବତା ।
ପ୍ରଜାପତିଶ୍ଚ ସର୍ପାଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯଧିଦେଵତାଃ ଵିନାଯକଂ ତଥା ଦୁର୍ଗାଂ ଵାଯୁରାକାଶମେଵ ଚ ଆଵାହଯେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତିଭିସ୍ ତଥୈଵାଶ୍ଵିକୁମାରକୌ
ପ୍ରଜାପତି, ସର୍ପମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଉପଅଧିଦେବତା । ଏହିପରି ଭାବରେ ବିନାୟକ, ଦୁର୍ଗା, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରମାନେକୁ ବ୍ୟାହୃତି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସଂସ୍ମରେଦ୍ରକ୍ତମାଦିତ୍ଯମ୍ ଅଙ୍ଗାରକସମନ୍ଵିତମ୍ ସୋମଶୁକ୍ରୌ ତଥା ଶ୍ଵେତୋ ବୁଧଜୀଵୌ ଚ ପିଙ୍ଗଲୌ ମନ୍ଦରାହୂ ତଥା କୃଷ୍ଣୌ ଧୂମ୍ରଂ କେତୁଗଣଂ ଵିଦୁଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ମଙ୍ଗଳ ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶୁକ୍ରକୁ ଧଳା, ବୁଧ ଓ ଗୁରୁକୁ ପିଙ୍ଗଳ, ଶନି ଓ ରାହୁକୁ କଳା, କେତୁ ଓ ତାଙ୍କ ଗଣକୁ ଧୂସର ରଙ୍ଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଗ୍ରହଵର୍ଣାନି ଦେଯାନି ଵାସାଂସି କୁସୁମାନି ଚ ଧୂପାମୋଦୋ ଽତ୍ର ସୁରଭିର୍ ଉପରିଷ୍ଟାଦ୍ ଵିତାନିକମ୍ ଶୋଭନଂ ସ୍ଥାପଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଫଲପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଚନ୍ଦନ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ। ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଥିବା ଧୂପ ଉପରେ ରଖିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ସଜା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଛତା ରଖିବାକୁ ଉଚିତ।
ଗୁଡୌଦନଂ ରଵେର୍ଦଦ୍ଯାତ୍ ସୋମାଯ ଘୃତପାଯସମ୍ ଅଙ୍ଗାରକାଯ ସଂଯାଵଂ ବୁଧାଯ କ୍ଷୀରଷଷ୍ଟିକେ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ ଭାତ, ସୋମଙ୍କୁ ଘିଅ ଭାତ, ମଙ୍ଗଳଙ୍କୁ ଗହମ ରୁଟି, ଓ ବୁଧଙ୍କୁ ଦୁଧ ଭାତ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦଧ୍ଯୋଦନଂ ଚ ଜୀଵାଯ ଶକ୍ରାଯ ଚ ଘୃତୌଦନମ୍ ଶନୈଶ୍ଚରାଯ କୃସରାମ୍ ଅଜାମାଂସଂ ଚ ରାହଵେ ଚିତ୍ରୌଦନଂ ଚ କେତୁଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଭକ୍ଷ୍ଯୈରଥାର୍ଚଯେତ୍
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦହି ଭାତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘିଅ ଭାତ, ଶନିଙ୍କୁ ଡାଲି ଭାତ, ରାହୁଙ୍କୁ ଛେଉ ମାଂସ, ଓ କେତୁଙ୍କୁ ରଙ୍ଗିନ ଭାତ ଦେବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଗୁତ୍ତରେଣ ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଦଧ୍ଯକ୍ଷତଵିଭୂଷିତମ୍ ଚୂତପଲ୍ଲଵସଂଛନ୍ନଂ ଫଲଵସ୍ତ୍ରଯୁଗାନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରୁ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଦହି ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନରେ ଭୂଷିତ, ଆମ୍ ପତ୍ରରେ ଢାକି ଏବଂ ଫଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଯୁଗଳ ସହିତ ରଖିବାକୁ ହେବ।
ପଞ୍ଚରତ୍ନସମାଯୁକ୍ତଂ ପଞ୍ଚଭଙ୍ଗସମନ୍ଵିତମ୍ ସ୍ଥାପଯେଦଵ୍ରଣଂ କୁମ୍ଭଂ ଵରୁଣଂ ତତ୍ର ଵିନ୍ଯସେତ୍
ପଞ୍ଚ ମଣି ଓ ପଞ୍ଚ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ ଏକ ଦୋଷହୀନ କଳଶ ରଖିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ତାହାରେ ବରୁଣଙ୍କୁ ବସାଇବାକୁ ହେବ।
ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତଃ ସର୍ଵାଃ ସମୁଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ଗଜାଶ୍ଵରଥ୍ଯାଵଲ୍ମୀକସଂଗମାଦ୍ଧ୍ରଦଗୋକୁଲାତ୍
ଗଙ୍ଗା ଦିଆଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ହ୍ରଦ, ଏବଂ ହାତୀ, ଘୋଡା, ରାସ୍ତା, ପିଲା, ପୋଖରି ଓ ଗୋ ଚରା ମିଳନ ସ୍ଥାନ।
ମୃଦମାନୀଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵୌଷଧିଜଲାନ୍ଵିତାମ୍ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତତ୍ର ଯଜମାନସ୍ଯ ଧର୍ମଵିତ୍
ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଔଷଧ ମିଶିତ ଜଳ ସହିତ ମାଟି ଆଣି, ଯଜ୍ମାନଙ୍କର ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ରଖିବାକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଚିତ।
ସର୍ଵେ ସମୁଦ୍ରାଃ ସରିତଃ ସରାଂସି ଚ ନଦାସ୍ତଥା ଆଯାନ୍ତୁ ଯଜମାନସ୍ଯ ଦୁରିତକ୍ଷଯକାରକାଃ
ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ଝରଣା ଯଜ୍ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତୁ।
ଏଵମାଵାହଯେଦେତାନ୍ ଅମରାନ୍ମୁନିସତ୍ତମ ହୋମଂ ସମାରଭେତ୍ସର୍ପିର୍ ଯଵଵ୍ରୀହିତିଲାଦିନା
ଏଭଳି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦେବତାମାନେ ଆହ୍ୱାନ କରିବାକୁ ହେବ ଓ ଘିଅ, ଜଉ, ଚାଉଳ, ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୋମ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଅର୍କଃ ପଲାଶଖଦିରାଵ୍ ଅପାମାର୍ଗୋ ଽଥ ପିପ୍ପଲଃ ଔଦୁମ୍ବରଃ ଶମୀ ଦୂର୍ଵା କୁଶାଶ୍ଚ ସମିଧଃ କ୍ରମାତ୍
ଅର୍କ, ପଳାଶ, ଖଦିର, ଅପାମାର୍ଗ, ପିପଳ, ଉଡୁମ୍ବର, ଶମୀ, ଦୁର୍ବା ଓ କୁଶ ଏହି କ୍ରମରେ ହୋମ ଦାଣ୍ଡ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ହେବ।
ଏକୈକସ୍ଯାଷ୍ଟକଶତମ୍ ଅଷ୍ଟଵିଂଶତିରେଵ ଵା ହୋତଵ୍ଯା ମଧୁସର୍ପିର୍ଭ୍ଯାଂ ଦଧ୍ନା ଚୈଵ ସମନ୍ଵିତାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଆଠ ଶତ ବା ଅଠାଇଶ ଦାଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ହେବ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଦହି ସହିତ ମିଶାଇ।
ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରା ଅଶିଫା ଅଶାଖା ଅପଲାଶିନୀଃ ସମିଧଃ କଲ୍ପଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ ସର୍ଵଦା
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଏକ ହାତର ଲମ୍ବା, ଗଠି, ଶାଖା ଓ ପତ୍ର ନଥିବା ଦାଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଦେଵାନାମପି ସର୍ଵେଷାମ୍ ଉପାଂଶୁ ପରମାର୍ଥଵିତ୍ ସ୍ଵେନ ସ୍ଵେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରେଣ ହୋତଵ୍ଯାଃ ସମିଧଃ ପୃଥକ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦାଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ହୋତଵ୍ଯଂ ଚ ଘୃତାଭ୍ଯକ୍ତଂ ଚରୁଭକ୍ଷାଦିକଂ ପୁନଃ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଦଶାହୁତୀର୍ହୁତ୍ଵା ହୋମଂ ଵ୍ଯାହୃତିଭିସ୍ତତଃ
ଘିଅ ଲଗା ଓ ପକା ଖାଦ୍ୟ ପୁନି ପୁନି ଦେବାକୁ ହେବ; ମନ୍ତ୍ର ପଠି ଦଶ ଆହୁତି ଦେଇ, ପରେ ବ୍ୟାହୃତି ଦ୍ୱାରା ହୋମ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଉଦଙ୍ମୁଖାଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖା ଵା କୁର୍ଯୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଂଗଵାଃ ମନ୍ତ୍ରଵନ୍ତଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯାଶ୍ ଚରଵଃ ପ୍ରତିଦୈଵତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉତ୍ତର ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବାକୁ ହେବ; ପ୍ରତି ଦେବତା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ହୁତ୍ଵା ଚ ତାଂଶ୍ଚରୂନ୍ସମ୍ଯକ୍ ତତୋ ହୋମଂ ସମାଚରେତ୍ ଆକୃଷ୍ଣେତି ଚ ସୂର୍ଯାଯ ହୋମଃ କାର୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନା
ସେହି ପକା ଖାଦ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଇ, ପରେ ହୋମ କରିବାକୁ ଉଚିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ 'ଆକୃଷ୍ଣେତି' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେ ହୋମ କରିବାକୁ ହେବ।
ଆପ୍ଯାଯସ୍ଵେତି ସୋମାଯ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଜୁହୁଯାତ୍ପୁନଃ ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା ଦିଵୋ ମନ୍ତ୍ର ଇତି ଭୌମାଯ କୀର୍ତଯେତ୍
'ଆପ୍ୟାୟସ୍ବେତି' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୋମଙ୍କୁ ପୁନି ଆହୁତି ଦେବାକୁ ହେବ; ଭୂମି ପାଇଁ 'ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା ଦିବୋ' ମନ୍ତ୍ର ପଠିବାକୁ ଉଚିତ।
ଅଗ୍ନେ ଵିଵସ୍ଵଦୁଷସ ଇତି ସୋମସୁତାଯ ଵୈ ବୃହସ୍ପତେ ପରିଦୀଯା ରଥେନେତି ଗୁରୋର୍ମତଃ
'ଅଗ୍ନେ ବିବସ୍ୱଦୁଷସ' ମନ୍ତ୍ର ସୋମପୁତ୍ର ପାଇଁ ପଠିବାକୁ ହେବ; 'ପରିଦୀୟା ରଥେନେତି' ମନ୍ତ୍ର ଗୁରୁ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ଉଚିତ।