ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଯସ୍ମାଦ୍ ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ତଦଙ୍ଗତ୍ଵେନ ଚୈଵାତ୍ର ଗୁଡଧେନୁଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ସେଠି ଗୁଡ଼ ଦେହୁନ୍ ଏହି ବ୍ରତର ଅଂଶ ଭାବରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ପୁଣ୍ଯେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଽଥଵା ପୁନଃ ଗୁଡଧେନ୍ଵାଦଯୋ ଦେଯାସ୍ ତୂପରାଗାଦିପର୍ଵସୁ
ଉତ୍ତରାୟଣ, ବିଷୁବ, ଶୁଭ ଯୋଗ, କିମ୍ବା ଉପରାଗ ଓ ଏପରି ପର୍ବରେ, ଗୁଡ଼ ଦେହୁନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେହୁନ୍ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀ ଚୈଷା ପୁଣ୍ଯା ପାପହରା ଶୁଭା ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନରୋ ଯାତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ଏହି ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶୁଭ ଓ ପାପ ଦୂର କରେ। ଯିଏ ଏହାକୁ ଉପବାସ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଇହ ଲୋକେ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯମ୍ ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯମେଵ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପୁରମାପ୍ନୋତି ମରଣେ ଚ ସ୍ମରନ୍ହରିମ୍
ଏହି ଜଗତରେ ସେ ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ନଵାର୍ବୁଦସହସ୍ରାଣି ଦଶ ଚାଷ୍ଟୌ ଚ ଧର୍ମଵିତ୍ ନ ଶୋକଦୁଃଖଦୌର୍ଗତ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ନୃପ
ନବ ଆର୍ବୁଦ ଏବଂ ଦଶ ଅଷ୍ଟ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସେ କେବେ ଶୋକ, ଦୁଃଖ, ଦୁର୍ଗତି ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।
ନାରୀ ଵା କୁରୁତେ ଯା ତୁ ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ନୃତ୍ଯଗୀତପରା ନିତ୍ଯଂ ସାପି ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ନାରୀ ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କରେ, ନିତ୍ୟ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଲଗ୍ନ ରହେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ପାଏ।
ତସ୍ମାଦଗ୍ରେ ହରେର୍ନିତ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଗୀତଵାଦନମ୍ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତିକାମେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ପରଯା ନୃପ
ତେଣୁ, ରାଜା, ଯିଏ ଭୂତି ଚାହେ, ସେ ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଦା ଅନନ୍ତ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ।
ଇତି ପଠତି ଯ ଇତ୍ଥଂ ଯଃ ଶୃଣୋତୀହ ସମ୍ଯଙ୍ ମଧୁମୁରନରକାରେର୍ ଅର୍ଚନଂ ଯଶ୍ଚ ପଶ୍ଯେତ୍ ମତିମାପ ଚ ଜନାନାଂ ଯୋ ଦଦାତୀନ୍ଦ୍ରଲୋକେ ଵସତି ସ ଵିବୁଧୌଘୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ କଲ୍ପମେକମ୍
ଏହିପରି ଯିଏ ପଢ଼େ, ଯିଏ ଠିକ ଭାବରେ ଶୁଣେ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କର ଆରଚନା ଦେଖେ, ଜନମାନଙ୍କୁ ବୁଝି ଦେଉଥିବା, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜିତ ହୁଏ।
ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ଯଦକ୍ଷଯଂ ପରେ ଲୋକେ ଦେଵର୍ଷିଗଣପୂଜିତମ୍
ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନର ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେ, ଯାହା ପରଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଏବଂ ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ମେରୋଃ ପ୍ରଦାନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦଶଧା ମୁନିପୁଂଗଵ ଯତ୍ପ୍ରଦାନାନ୍ନରୋ ଲୋକାନ୍ ଆପ୍ନୋତି ସୁରପୂଜିତାନ୍
ମୁଁ ମେରୁ ଦାନକୁ ଦଶ ପ୍ରକାରରେ ବିବରଣା କରିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ଦାନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଲୋକ ପାଏ।
ପୁରାଣେଷୁ ଚ ଵେଦେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ ନ ତତ୍ଫଲମଧୀତେଷୁ କୃତେଷ୍ଵିହ ଯଦଶ୍ନୁତେ
ପୁରାଣ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କେବଳ ପଠିବା କିମ୍ବା କରିବାରେ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଏହି କାମରେ ତାହା ମିଳେନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଧାନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାନାମନୁକ୍ରମାତ୍ ପ୍ରଥମୋ ଧାନ୍ଯଶୈଲଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଲଵଣାଚଲଃ
ଏହିପରି ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କର ନିୟମ ଅନୁସାରେ କଥାହେବି; ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ଧାନ୍ୟର, ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତ ଲବଣର।
ଗୁଡାଚଲସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଥୋ ହେମପର୍ଵତଃ ପଞ୍ଚମସ୍ତିଲଶୈଲଃ ସ୍ଯାତ୍ ଷଷ୍ଠଃ କାର୍ପାସପର୍ଵତଃ
ତୃତୀୟ ପର୍ବତ ଗୁଡ଼ର, ଚତୁର୍ଥ ପର୍ବତ ସୁନାର, ପଞ୍ଚମ ପର୍ବତ ତିଳର, ଷଷ୍ଠ ପର୍ବତ କପାସର।
ସପ୍ତମୋ ଘୃତଶୈଲଶ୍ଚ ରତ୍ନଶୈଲସ୍ତଥାଷ୍ଟମଃ ରାଜତୋ ନଵମସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଦଶମଃ ଶର୍କରାଚଲଃ
ସପ୍ତମ ପର୍ବତ ଘୀର, ଅଷ୍ଟମ ପର୍ବତ ରତ୍ନର, ନବମ ପର୍ବତ ଚାନ୍ଦିର, ଦଶମ ପର୍ବତ ଚିନିର।
ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵିଧାନମେତେଷାଂ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ପୁଣ୍ଯେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଦିନକ୍ଷଯେ
ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କର ନିୟମ ଅନୁସାରେ କ୍ରମରେ କଥାହେବି; ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ଶୁଭ ଦିନ, ଗ୍ରହଣ, ଦିନ ଶେଷରେ।
ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୃତୀଯାଯାମ୍ ଉପରାଗେ ଶଶିକ୍ଷଯେ ଵିଵାହୋତ୍ସଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାମଥ ଵା ପୁନଃ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତୃତୀୟ ଦିନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଷ, ବିବାହ, ଉତ୍ସବ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ।
ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ଵା ପୁଣ୍ଯର୍କ୍ଷେ ଵା ଵିଧାନତଃ ଧାନ୍ଯଶୈଲାଦଯୋ ଦେଯା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିଜାନତା
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚଦଶୀ କିମ୍ବା ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜଣେ ଜଣା ଥିବା ଲୋକ ଧାନ୍ୟ ପର୍ବତ ଆଦି ଦେବା ଉଚିତ।
ତୀର୍ଥେଷ୍ଵାଯତନେ ଵାପି ଗୋଷ୍ଠେ ଵା ଭଵନାଙ୍ଗଣେ ମଣ୍ଡପଂ କାରଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚତୁରସ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖମ୍ ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣଂ ତଦ୍ଵତ୍ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଂ ଚ ଵିଧାନତଃ
ତୀର୍ଥ, ମନ୍ଦିର, ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଚତୁର୍ସ୍ର ପ୍ରମାଣର, ଉତ୍ତରମୁଖୀ, ପୂର୍ବ ଓ ଜଳ ଦିଗକୁ ଝୁକିଥିବା, ପୂର୍ବମୁଖୀ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମଯେନାନୁଲିପ୍ତାଯାଂ ଭୂମାଵାସ୍ତୀର୍ଯ ଵୈ କୁଶାନ୍ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପର୍ଵତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିଷ୍କମ୍ଭପର୍ଵତାନ୍ଵିତମ୍
ଗୋମୟ ଲେପିଥିବା ଭୂମିରେ କୁଶ ଶଯ୍ୟା ପିଛି, ଏହା ମଧ୍ୟରେ ପର୍ବତ ଏବଂ ଉପପର୍ବତ ସହିତ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଧାନ୍ଯଦ୍ରୋଣସହସ୍ରେଣ ଭଵେଦ୍ଗିରିରିହୋତ୍ତମଃ ମଧ୍ଯମଃ ପଞ୍ଚଶତିକଃ କନିଷ୍ଠଃ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ରିଭିଃ ଶତୈଃ
ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ହଜାର ଧାନ୍ୟ ଦ୍ରୋଣରେ, ମଧ୍ୟମ ପର୍ବତ ପାଞ୍ଚଶ ଦ୍ରୋଣରେ, ଅପର ପର୍ବତ ତିନି ଶତ ଦ୍ରୋଣରେ ତିଆରି ହୁଏ।
ମେରୁର୍ମହାଵ୍ରୀହିମଯସ୍ତୁ ମଧ୍ଯେ ସୁଵର୍ଣଵୃକ୍ଷତ୍ରଯସଂଯୁତଃ ସ୍ଯାତ୍ ପୂର୍ଵେଣ ମୁକ୍ତାଫଲଵଜ୍ରଯୁକ୍ତୋ ଯାଗ୍ଯେନ ଗୋମେଦକପୁଷ୍ପରାଗୈଃ
ମେରୁ ପର୍ବତ ବଡ଼ ଚାଉଳରେ, ମଧ୍ୟରେ ତିନି ସୁନା ଗଛ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତା ଓ ହୀରା, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଗୋମେଦ ଓ ପୁଷ୍ପରାଗ ରହିବା ଉଚିତ।
ପଶ୍ଚାଚ୍ଚ ଗାରୁତ୍ମତନୀଲରତ୍ନୈଃ ସୌମ୍ଯେନ ଵୈଦୂର୍ଯସରୋଜରାଗୈଃ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡୈରଭିତଃ ପ୍ରଵାଲୈର୍ ଲତାନ୍ଵିତଃ ଶୁକ୍ତିଶିଲାତଲଃ ସ୍ଯାତ୍
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ହଳଦି ଓ ନୀଳ ରତ୍ନ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବୈଦୂର୍ୟ, ପଦ୍ମରାଗ ଓ ଚନ୍ଦନ ଖଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ, ପ୍ରବାଳ ଲତା ଓ ଶୁକ୍ତି ଶିଳା ତଳ ରହିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମାଥ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଭଗଵାନ୍ପୁରାରିର୍ ଦିଵାକରୋ ଽପ୍ଯତ୍ର ହିରଣ୍ମଯଃ ସ୍ଯାତ୍ ମୂର୍ଧନ୍ଯଵସ୍ଥାନମମତ୍ସରେଣ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵନେକୈଶ୍ଚ ପୁନର୍ଦ୍ଵିଜୌଘୈଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ହିରା ରଙ୍ଗରେ, ଶିର ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅନେକ ଦ୍ୱିଜ ଦଳ ଦ୍ୱାରା।
ଚତ୍ଵାରି ଶୃଙ୍ଗାଣି ଚ ରାଜତାନି ନିତମ୍ବଭାଗେଷ୍ଵପି ରାଜତଃ ସ୍ଯାତ୍ ତଥେକ୍ଷୁଵଂଶାଵୃତକନ୍ଦରସ୍ତୁ ଘୃତୋଦକପ୍ରସ୍ରଵଣୈଶ୍ଚ ଦିକ୍ଷୁ
ଚାରିଟି ରୂପ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ରୂପ୍ୟ, ଗୁହା ଚିହ୍ନ ସଂଖେପ ଏବଂ ଘୀ ଓ ଜଳ ଧାରା ଚାରି ଦିଗରେ ଚାଲିଥିବା।
ଶୁକ୍ଲାମ୍ବରାଣ୍ଯମ୍ବୁଧରାଵଲୀ ସ୍ଯାତ୍ ପୂର୍ଵେଣ ପୀତାନି ଚ ଦକ୍ଷିଣେନ ଵାସାଂସି ପଶ୍ଚାଦଥ କର୍ବୁରାଣି ରକ୍ତାନି ଚୈଵୋତ୍ତରତୋ ଘନାଲୀ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଧଳା ପୋଶାକ ଲାଇନ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ହଳଦି ପୋଶାକ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଲାଲ ପୋଶାକ, ମେଘ ଲାଇନ ପରି।
ରୌପ୍ଯାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖାଂସ୍ ତଥାଷ୍ଟୌ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଲୋକାଧିପତୀନ୍କ୍ରମେଣ ନାନାଫଲାଲୀ ଚ ସମନ୍ତତଃ ସ୍ଯାନ୍ ମନୋରମଂ ମାଲ୍ଯଵିଲେପନଂ ଚ
ଏଠାରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଆଠଟି ରୂପ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି କ୍ରମରେ ଲୋକର ଅଧିପତି ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ମନୋହର ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ରହିବା ଉଚିତ।
ଵିତାନକଂ ଚୋପରି ପଞ୍ଚଵର୍ଣମ୍ ଅମ୍ଲାନପୁଷ୍ପାଭରଣଂ ସିତଂ ଚ ଇତ୍ଥଂ ନିଵେଶ୍ଯାମରଶୈଲମଗ୍ର୍ଯଂ ମେରୋସ୍ତୁ ଵିଷ୍କମ୍ଭଗିରୀନ୍ କ୍ରମେଣ
ଉପରେ ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗର ଛତା, ମୁଝି ନଥିବା ଫୁଲ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଶୋଭା, ଏଭଳି କ୍ରମରେ ମେରୁର ଉପପର୍ବତ ସହିତ ଦେବ ପର୍ବତ ତିଆରି ହୁଏ।
ତୁରୀଯଭାଗେଣ ଚତୁର୍ଦିଶଂ ଚ ସଂସ୍ଥାପଯେତ୍ପୁଷ୍ପଵିଲେପନାଢ୍ଯାନ୍ ପୂର୍ଵେଣ ମନ୍ଦରମନେକଫଲାଵଲୀଭିର୍ ଯୁକ୍ତଂ ଯଵୈଃ କନକଭଦ୍ରକଦମ୍ବଚିହ୍ନୈଃ
ଚାରି ଦିଗରେ ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଭରିତ ପର୍ବତ ରଖିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଯବ, ସୁନା ଓ ଶୁଭ କଦମ୍ବ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଶୋଭିତ।
କାମେନ କାଞ୍ଚନମଯେନ ଵିରାଜମାନମ୍ ଆକାରଯେତ୍କୁସୁମଵସ୍ତ୍ରଵିଲେପନାଢ୍ଯମ୍ କ୍ଷୀରାରୁଣୋଦସରସାଥ ଵନେନ ଚୈଵଂ ରୌପ୍ଯେଣ ଶକ୍ତିଘଟିତେନ ଵିରାଜମାନମ୍
ଇଛାରେ, ସୁନାର ଚମକଦାର ରୂପରେ ଏହାକୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଫୁଲ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଲେପନରେ ସଜାଇବାକୁ, ଦୁଧର ଲାଲ ଝିଲି ଝିଲି ହ୍ରଦ ଓ ଚାନ୍ଦିର ଅଳକା ଅଟୁ ଅଟୁ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ଦକ୍ଷତାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଯାମ୍ଯେନ ଗନ୍ଧମଦନଶ୍ଚ ନିଵେଶନୀଯୋ ଗୋଧୂମସଂଚଯମଯଃ କଲଧୌତଯୁକ୍ତଃ ହୈମେନ ଯଜ୍ଞପତିନା ଘୃତମାନସେନ ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ରାଜତଵନେନ ଚ ସଂଯୁତଃ ସ୍ଯାତ୍
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମଦନ ପାହାଡ଼କୁ ଗଁଠିବା ଉଚିତ, ଗହମ ଦାନାରେ ତିଆରି, ଚକଚକା ଭାଣ୍ଡ ସହିତ ସଜାଇ, ସୁନାର ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ଘିଅରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦିର ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ଏହାକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।