ପରିପୃଷ୍ଟମିଦଂ ଜଗତ୍ପ୍ରିଯଂ ତେ ଵିବୁଧାନାମପି ଦୁର୍ଲଭଂ ମହତ୍ତ୍ଵାତ୍ ତଵ ଭକ୍ତିମତସ୍ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ରତମିନ୍ଦ୍ରାସୁରମାନଵେଷୁ ଗୁହ୍ଯମ୍
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ; ତଥାପି ତୁମର ଭକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଏହି ବ୍ରତ କଥା କହିବି।
ପୁଣ୍ଯମାଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ଵିଶୋକଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ଦଶମ୍ଯାଂ ଲଘୁଭୁଗ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଆରଭେନ୍ନିଯମେନ ତୁ
ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଶୁଭ ବିଶୋକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଅଛି; ଦଶମୀ ତିଥିରେ ହଳୁକା ଭୋଜନ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵା ଦନ୍ତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତୁ କେଶଵମ୍ ଶ୍ରିଯଂ ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵପରେ ଽହନି
ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦାନ୍ତ ମାଜି, ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; କେଶବ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରି, 'ମୁଁ ପରେ ଦିନ ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରିବି' ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ନିଯମକୃତ୍ସୁପ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ ସ୍ନାନଂ ସର୍ଵୌଷଧୈଃ କୁର୍ଯାତ୍ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଜଲେନ ତୁ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ପୂଜଯେଚ୍ଛ୍ରୀଶମୁତ୍ପଲୈଃ
ଏଭଳି ନିୟମ ରଖି ଶୋଇ, ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ସମସ୍ତ ଔଷଧ ଓ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଧଳା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ କମଳ ଫୁଲରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋକାଯ ନମଃ ପାଦୌ ଜଙ୍ଘେ ଚ ଵରଦାଯ ଵୈ ଶ୍ରୀଶାଯ ଜାନୁନୀ ତଦ୍ଵଦ୍ ଊରୂ ଚ ଜଲଶାଯିନେ
ପାଦରେ ଦୁଃଖ ନାଶକଙ୍କୁ, ଗୋଡ଼ରେ ଵରଦାତାଙ୍କୁ, ଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ, ଉରୁରେ ଜଳଶୟୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
କନ୍ଦର୍ପାଯ ନମୋ ଗୁହ୍ଯଂ ମାଧଵାଯ ନମଃ କଟିମ୍ ଦାମୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ଵିପୁଲାଯ ଵୈ
ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗରେ କାମଦେବଙ୍କୁ, କଟିରେ ମାଧବଙ୍କୁ, ଉଦରରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ, ପାଖରେ ବିପୁଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ନାଭିଂ ଚ ପଦ୍ମନାଭାଯ ହୃଦଯଂ ମନ୍ମଥାଯ ଵୈ ଶ୍ରୀଧରାଯ ଵିଭୋର୍ଵକ୍ଷଃ କରୌ ମଧୁଜିତେ ନମଃ
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନାଭି, ମନ୍ମଥଙ୍କୁ ହୃଦୟ, ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ, ମଧୁଜିତଙ୍କୁ ହାତ—ଏମିତି ପ୍ରଣାମ।
ଚକ୍ରିଣେ ଵାମବାହୁଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣଂ ଗଦିନେ ନମଃ ଵୈକୁଣ୍ଠାଯ ନମଃ କଣ୍ଠମ୍ ଆସ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞମୁଖାଯ ଵୈ
ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ବାମ ହାତ, ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ଡାହାଣ ହାତ ପ୍ରଣାମ। ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ କଣ୍ଠ, ଯଜ୍ଞମୁଖଙ୍କୁ ମୁହଁ ପ୍ରଣାମ।
ନାସାମଶୋକନିଧଯେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଚାକ୍ଷିଣୀ ଲଲାଟଂ ଵାମନାଯେତି ହରଯେ ଚ ପୁନର୍ଭ୍ରୁଵୌ
ଦୁଃଖ ନାଶକଙ୍କୁ ନାକ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆଖି, ବାମନଙ୍କୁ କପାଳ, ହରିଙ୍କୁ ଭୃକୁଟି ପ୍ରଣାମ।
ଅଲକାନ୍ମାଧଵାଯେତି କିରୀଟଂ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣେ ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତଦ୍ଵଚ୍ ଛିର ଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍
ମାଧବଙ୍କୁ କେଶ, ବିଶ୍ୱରୂପୀଙ୍କୁ ମୁକୁଟ ପ୍ରଣାମ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ପ୍ରଣାମ। ଏଭଳି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ଫଲମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ ତତସ୍ତୁ ମଣ୍ଡଲଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲଂ କାରଯେନ୍ମୁଦା
ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଫଳ, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ସ୍ଥଣ୍ଡିଳା ସଜାଇବା ଉଚିତ।
ଚତୁରସ୍ରଂ ସମନ୍ତାଚ୍ଚ ରତ୍ନିମାତ୍ରମୁଦକ୍ପ୍ଲଵମ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ହୃଦ୍ଯଂ ଚ ପରିତୋ ଵପ୍ରତ୍ରଯସମାଵୃତମ୍
ସେହି ମଣ୍ଡଳ ଚାରିପାଖରେ ସମାନ ଚଉକୋଣା ହେବା ଦରକାର, ଏକ ରତ୍ନି ମାପର, ମୃଦୁ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଚାରିପାଖରେ ତିନିଟି ଟିକି ଦେଇ ଘେରାଯିବ।
ଅଙ୍ଗୁଲେନୋଚ୍ଛ୍ରିତା ଵପ୍ରାସ୍ ତଦ୍ଵିସ୍ତାରସ୍ତୁ ଦ୍ଵ୍ଯଙ୍ଗୁଲଃ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲସ୍ଯୋପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ ଭିତ୍ତିରଷ୍ଟାଙ୍ଗୁଲା ଭଵେତ୍
ସେହି ଟିକିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଆଂଗୁଠି ଉଚ୍ଚତାରେ, ଦୁଇ ଆଂଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ହେବା ଦରକାର। ସ୍ଥଣ୍ଡିଳା ଉପରେ ଭିତି ଏଠାରୁ ଆଠ ଆଂଗୁଠି ଉଚ୍ଚ ହେବ।
ନଦୀଵାଲୁକଯା ଶୂର୍ପେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପ୍ରତିକୃତିଂ ନ୍ଯସେତ୍ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଶୂର୍ପମାରୋପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀମିତ୍ଯର୍ଚଯେଦ୍ବୁଧଃ
ନଦୀ ମାଟି ଦେଇ ଏକ ଶୂର୍ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆକୃତି ତିଆରି କରି, ସ୍ଥଣ୍ଡିଳା ଉପରେ ଶୂର୍ପ ରଖି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ।
ନମୋ ଦେଵ୍ଯୈ ନମଃ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ ନମୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୈ ନମଃ ଶ୍ରିଯୈ ନମଃ ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମସ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ହୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମୋ ନମଃ
ଦେବୀଙ୍କୁ, ଶାନ୍ତିକୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ, ଶ୍ରୀକୁ, ପୁଷ୍ଟିକୁ, ତୃପ୍ତିକୁ, ବର୍ଷାକୁ, ଆନନ୍ଦକୁ—ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।
ଵିଶୋକା ଦୁଃଖନାଶାଯ ଵିଶୋକା ଵରଦାସ୍ତୁ ମେ ଵିଶୋକା ଚାସ୍ତୁ ସମ୍ପତ୍ତ୍ଯୈ ଵିଶୋକା ସର୍ଵସିଦ୍ଧଯେ
ହେ ଵିଶୋକା, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ। ବିଶୋକା ମୋ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଉ।
ତତଃ ଶୁକ୍ଲାମ୍ବରୈଃ ଶୂର୍ପଂ ଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସମ୍ପୂଜଯେତ୍ଫଲୈଃ ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତଦ୍ଵତ୍ ସୁଵର୍ଣକମଲେନ ଚ
ତାପରେ ଶୂର୍ପକୁ ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି, ଫଳ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା କମଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ରଜନୀଷୁ ଚ ସର୍ଵାସୁ ପିବେଦ୍ଦର୍ଭୋଦକଂ ବୁଧଃ ତତସ୍ତୁ ଗୀତନୃତ୍ଯାଦି କାରଯେତ୍ସକଲାଂ ନିଶାମ୍
ସମସ୍ତ ରାତିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦର୍ଭା ଦେଇ ଜଳ ପିଇବେ। ପରେ ସମଗ୍ର ରାତି ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ।
ଯାମତ୍ରଯେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ସୁପ୍ତ୍ଵାପ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ ଅଭିଗମ୍ଯ ଚ ଵିପ୍ରାଣାଂ ମିଥୁନାନି ତଦାର୍ଚଯେତ୍
ରାତିର ତିନି ପହର କଟିଲେ, ଶୋଇ ଉଠି, ମଣିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଯାଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ତିତସ୍ ତ୍ରୀଣି ଚୈକଂ ଵା ଵସ୍ତ୍ରମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ ଶଯନସ୍ଥାନି ପୂଜ୍ଯାନି ନମୋ ଽସ୍ତୁ ଜଲଶାଯିନେ
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ତିନି କିମ୍ବା ଏକ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ, ଶୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ—ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ତତସ୍ତୁ ଗୀତଵାଦ୍ଯେନ ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣେ କୃତେ ପ୍ରଭାତେ ଚ ତତଃ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଦାମ୍ପତ୍ଯମର୍ଚଯେତ୍
ତାପରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଦେଇ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜନଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରାଣାନି ତଦ୍ଦିନଂ ଚାତିଵାହଯେତ୍
ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ମିଶ୍ରତା ଛାଡ଼ି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଭୋଜନ ଶେଷେ ପୁରାଣ ଶୁଣି, ସେହି ଦିନ କାଟିବା ଉଚିତ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵଂ ମାସି ମାସି ସମାଚରେତ୍ ଵ୍ରତାନ୍ତେ ଶଯନଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଗୁଡଧେନୁସମନ୍ଵିତମ୍ ସୋପଧାନକଵିଶ୍ରାମଂ ସାସ୍ତରାଵରଣଂ ଶୁଭମ୍
ଏହି ପ୍ରକାରେ ପ୍ରତି ମାସରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଗୁଡ଼, ଗାଈ, ବିଛାନା, ତକିଆ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚାଦର ସହିତ ଶୟନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥା ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦେଵେଶ ତ୍ଵାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି ତଥା ସୁରୂପତାରୋଗ୍ଯମ୍ ଅଶୋକଶ୍ଚାସ୍ତୁ ମେ ସଦା
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆପଣଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହାନ୍ତୁ। ମୋ ପାଖରେ ସଦା ସୁନ୍ଦରତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶୋକ ଶୂନ୍ୟତା ରହୁ।
ଯଥା ଦେଵେନ ରହିତା ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଜାଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ତଥା ଵିଶୋକତା ମେ ଽସ୍ତୁ ଭକ୍ତିରଗ୍ର୍ଯା ଚ କେଶଵେ
ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ବିନା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ମୋର ଭକ୍ତି କେଶବଙ୍କୁ ଉପରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶୋକରହିତ ହେଉ।
ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ଶଯନଂ ଗୁଡଧେନୁସମନ୍ଵିତମ୍ ଶୂର୍ପଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହିତଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ, ଯିଏ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଚାହାଏ, ସେ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ତିଆରି ଗାଈ, ଶଯ୍ୟା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଏକ ଶୂର୍ପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉତ୍ପଲଂ କରଵୀରଂ ଚ ବାଣମମ୍ଲାନକୁଙ୍କୁମମ୍ କେତକୀ ସିନ୍ଦୁଵାରଂ ଚ ମଲ୍ଲିକା ଗନ୍ଧପାଟଲା କଦମ୍ବଂ କୁବ୍ଜକଂ ଜାତିଃ ଶସ୍ତାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଦା
ପଦ୍ମ, କରବୀର, ବାଣ, ଅମ୍ଲାନ କୁଙ୍କୁମ, କେତକୀ, ସିନ୍ଦୁବାର, ମଲ୍ଲିକା, ସୁଗନ୍ଧ ପାଟଳା, କଦମ୍ବ, କୁବ୍ଜକ, ଓ ଯାତି—ଏହି ସମସ୍ତ ଫୁଲ ସଦା ଶୁଭ ମନାଯାଏ।
ଗୁଡଧେନୁଵିଧାନଂ ମେ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଜଗତ୍ପତେ କିଂରୂପଂ କେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଦାତଵ୍ଯଂ ତଦିହୋଚ୍ଯତାମ୍
ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଗୁଡ଼ ଦେଇ ତିଆରି ଗାଈ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ନିୟମ ଏଠାରେ କଣ ଓ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବା ଉଚିତ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ।
ଗୁଡଧେନୁଵିଧାନସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପମିହ ଯତ୍ଫଲମ୍ ତଦିଦାନୀଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍
ଏଠାରେ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ତିଆରି ଗାଈ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ରୂପ ଓ ଫଳ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ଚତୁର୍ହସ୍ତଂ ପ୍ରାଗ୍ଗ୍ରୀଵଂ ଵିନ୍ଯସେଦ୍ଭୁଵି ଗୋମଯେନାନୁଲିପ୍ତାଯାଂ ଦର୍ଭାନାସ୍ତୀର୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ଚାରିହାତ ବାଘା ଚର୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ଲେପନ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ପିଛାଇବା ଦରକାର।