ଦୈତ୍ଯାଧିପାନାମଥ ଦାନଵାନାଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦମୀଶଂ ଚ ଯମଂ ପିତୄଣାମ୍ ପିଶାଚରକ୍ଷଃପଶୁଭୂତଯକ୍ଷଵେତାଲରାଜଂ ତ୍ଵ୍ ଅଥ ଶୂଲପାଣିମ୍
ପୁନି, ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାୟକ, ଯମଙ୍କୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ପଶୁ, ଭୂତ, ଯକ୍ଷ ଓ ବେତାଳମାନଙ୍କ ରାଜା କଲେ।
ପ୍ରାଲେଯଶୈଲଂ ଚ ପତିଂ ଗିରୀଣାମ୍ ଈଶଂ ସମୁଦ୍ରଂ ସସରିନ୍ନଦାନାମ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରକିଂନରାଣାମ୍ ଈଶଂ ପୁନଶ୍ଚିତ୍ରରଥଂ ଚକାର
ସେ ପ୍ରାଲେୟ ପର୍ବତକୁ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ନାୟକ, ସମୁଦ୍ରକୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ନାୟକ ଏବଂ ପୁନି ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ।
ନାଗାଧିପଂ ଵାସୁକିମୁଗ୍ରଵୀର୍ଯଂ ସର୍ପାଧିପଂ ତକ୍ଷକମାଦିଦେଶ ଦିଶାଂ ଗଜାନାମଧିପଂ ଚକାର ଗଜେନ୍ଦ୍ରମୈରାଵତନାମଧେଯମ୍
ସେ ଉଗ୍ରଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାସୁକିଙ୍କୁ ନାଗମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଏବଂ ଏଇରାବତ ନାମକ ଗଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଗ୍ଗଜମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ।
ସୁପର୍ଣମୀଶଂ ପତତାମଥାଶ୍ଵରାଜାନମୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସଂ ଚକାର ସିଂହଂ ମୃଗାଣାଂ ଵୃଷଭଂ ଗଵାଂ ଚ ପ୍ଲକ୍ଷଂ ପୁନଃ ସର୍ଵଵନସ୍ପତୀନାମ୍
ସେ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍କୁ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ରାଜା, ସିଂହକୁ ପଶୁମାନଙ୍କ ରାଜା, ବୃଷଭକୁ ଗାଈମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଏବଂ ପୁନି ପ୍ଲକ୍ଷକୁ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଧିପତି କଲେ।
ପିତାମହଃ ପୂର୍ଵମଥାଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଚ୍ ଚୈତାନ୍ପୁନଃ ସର୍ଵଦିଶାଧିନାଥାନ୍ ପୂର୍ଵେଣ ଦିକ୍ପାଲମ୍ ଅଥାଭ୍ଯଷିଞ୍ଚନ୍ ନାମ୍ନା ସୁଧର୍ମାଣମ୍ ଅରାତିକେତୁମ୍
ପ୍ରଥମେ ପିତାମହ ଏହିମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ । ପୁଣି ସେ, ଅରାତିକେତୁ ନାମକ ସୁଧର୍ମାଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ ।
ତତୋ ଽଧିପଂ ଦକ୍ଷିଣତଶ୍ଚକାର ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ଶଙ୍ଖପଦାଭିଧାନମ୍ ସ କେତୁମନ୍ତଂ ଚ ଦିଗୀଶମୀଶଶ୍ ଚକାର ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭୁଵନାଣ୍ଡଗର୍ଭଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାରୀ ଶଂଖପଦଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅଧିପତି କଲେ । ପଛରେ, ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ କେତୁମାନ୍ତଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ରକ୍ଷକ କଲେ ।
ହିରଣ୍ଯରୋମାଣମ୍ ଉଦଗ୍ଦିଗୀଶଂ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଦେଵସୁତଂ ଚକାର ଅଦ୍ଯାପି କୁର୍ଵନ୍ତି ଦିଶାମ୍ ଅଧୀଶାଃ ଶତ୍ରୂନ୍ ଦହନ୍ତସ୍ତୁ ଭୁଵୋ ଽଭିରକ୍ଷାମ୍
ପ୍ରଜାପତି ଦେବସୁତ ହିରଣ୍ୟରୋମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଅଧିପତି କଲେ । ଏଠାରେ ଦିଗପାଳମାନେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି ।
ଚତୁର୍ଭିର୍ ଏଭିଃ ପୃଥୁନାମଧେଯୋ ନୃପୋ ଽଭିଷିକ୍ତଃ ପ୍ରଥମଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ଗତେ ଽନ୍ତରେ ଚାକ୍ଷୁଷନାମଧେଯେ ଵୈଵସ୍ଵତାଖ୍ଯେ ଚ ପୁନଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିଃ ସୋ ଽସ୍ଯ ଚରାଚରସ୍ଯ ବଭୂଵ ସୂର୍ଯାନ୍ଵଯଵଂଶଚିହ୍ନଃ
ଏହି ଚାରିଜଣ ସହିତ, ପୃଥୁ ନାମକ ରାଜା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଥମେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ । ଚାକ୍ଷୁଷ ନାମକ ଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଓ ବୈବସ୍ବତ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତର ଅଧିପତି ହେଲେ ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନୁଃ ପ୍ରାହ ପୁନରେଵ ଜନାର୍ଦନମ୍ ପୂର୍ଵେଷାଂ ଚରିତଂ ବ୍ରୂହି ମନୂନାଂ ମଧୁସୂଦନ
ଏପରି ଶୁଣି, ମନୁ ପୁଣିଥରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ମଧୁସୂଦନ, ପୂର୍ବତନ ମନୁମାନଙ୍କର କର୍ମକଥା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।'
ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମନୂନାଂ ଚରିତଂ ଚ ଯତ୍ ପ୍ରମାଣଂ ଚୈଵ କାଲସ୍ଯ ତାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ଚ ସମାସତଃ
ହେ ରାଜା, ମନୁମାନଙ୍କର ଯୁଗ, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ସମୟର ମାପ ଓ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ।
ଏକଚିତ୍ତଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାତ୍ମା ଶୃଣୁ ମାର୍ତଣ୍ଡନନ୍ଦନ ଯାମା ନାମ ପୁରା ଦେଵା ଆସନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାନ୍ତରେ
ଏକାଗ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଶୁଣ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟନନ୍ଦନ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଦେବମାନେ 'ୟାମା' ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ।
ସପ୍ତୈଵ ଋଷଯଃ ପୂର୍ଵେ ଯେ ମରୀଚ୍ଯାଦଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରଶ୍ଚାଗ୍ନିବାହୁଶ୍ଚ ସହଃ ସଵନ ଏଵ ଚ
ପ୍ରାଚୀନ ସାତିଜଣ ଋଷି, ଯେଉଁମାନେ ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବୋଲି ଜଣାଶୁଣା, ଏବଂ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଆଗ୍ନିବାହୁ, ସହ, ସବନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ।
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମାନ୍ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ହଵ୍ଯୋ ମେଧା ମେଧାତିଥିର୍ ଵସୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯାସ୍ଯ ମନୋର୍ ଦଶୈତେ ଵଂଶଵର୍ଧନାଃ
ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଦ୍ୟୁତିମାନ, ହବ୍ୟ, ମେଧା, ମେଧାତିଥି, ବସୁ—ଏହି ଦଶଜଣ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଥିଲେ ।
ପ୍ରତିସର୍ଗମିମେ କୃତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଯତ୍ପରମଂପଦମ୍ ଏତତ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵାରୋଚିଷମତଃ ପରମ୍
ଏମିତି ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟି କରି, ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଏହି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର କଥା କୁହାଗଲା, ଏହା ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ଯୁଗ ଆସିଛି ।
ସ୍ଵାରୋଚିଷସ୍ଯ ତନଯାଶ୍ ଚତ୍ଵାରୋ ଦେଵଵର୍ଚସଃ ନଭୋନଭସ୍ଯପ୍ରସୃତିଭାନଵଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନାଃ
ସ୍ୱାରୋଚିଷଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦେବମାନେ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ନଭ, ନଭସ୍ୟ, ପ୍ରସୃତି ଓ ଭାନବ, ସମସ୍ତେ କୀର୍ତ୍ତିବୃଦ୍ଧିକାରୀ ।
ଦତ୍ତୋ ନିଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ତମ୍ବଃ ପ୍ରାଣଃ କଶ୍ଯପ ଏଵ ଚ ଔର୍ଵୋ ବୃହସ୍ପତିଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ଋଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଦତ୍ତ, ନିଶ୍ଚୟବନ, ସ୍ତମ୍ଭ, ପ୍ରାଣ, କଶ୍ୟପ, ଔର୍ବ ଓ ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ସାତିଜଣ ଋଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ତୁଷିତା ନାମ ସ୍ମୃତାଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷେ ଽନ୍ତରେ ହସ୍ତୀନ୍ଦ୍ରଃ ସୁକୃତୋ ମୂର୍ତିର୍ ଆପୋ ଜ୍ଯୋତିରଯଃ ସ୍ମଯଃ
ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ 'ତୁଷିତ' ନାମକ ଦେବମାନେ ଥିଲେ । ହସ୍ତୀନ୍ଦ୍ର, ସୁକୃତ, ମୂର୍ତ୍ତି, ଆପ, ଜ୍ୟୋତିରୟ, ସ୍ମୟ—ଏମାନେ ଥିଲେ ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସୁତାଃ ସପ୍ତ ଯେ ପ୍ରଜାପତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦ୍ଵିତୀଯମେତତ୍କଥିତଂ ମନ୍ଵନ୍ତରମତଃ ପରମ୍
ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ସାତିଜଣ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଥିଲେ । ଏହା ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଛି ।
ଔତ୍ତମୀଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଥା ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଶୁଭମ୍ ମନୁର୍ନାମୌତ୍ତମିର୍ଯତ୍ର ଦଶ ପୁତ୍ରାନଜୀଜନତ୍
ଏବେ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ନାମକ ଶୁଭ ମନ୍ବନ୍ତର କଥା କହିବି । ସେଠାରେ ଉତ୍ତମ ନାମକ ମନୁ ଦଶଜଣ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ ।
ଈଷ ଊର୍ଜଶ୍ଚ ତର୍ଜଶ୍ ଚ ଶୁଚିଃ ଶୁକ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ ମଧୁଶ୍ ଚ ମାଧଵଶ୍ଚୈଵ ନଭସ୍ଯୋ ଽଥ ନଭାସ୍ତଥା
ଈଷ, ଊର୍ଜ, ତର୍ଜ, ଶୁଚି, ଶୁକ୍ର, ମଧୁ, ମାଧବ, ନଭସ୍ୟ ଓ ନଭ—ଏମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ ।
ସହଃ କନୀଯାନେତେଷାମ୍ ଉଦାରଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ ଭାଵନାସ୍ ତତ୍ର ଦେଵାଃ ସ୍ଯୁର୍ ଊର୍ଜାଃ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସହ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ, ଉଦାର ଓ କୀର୍ତ୍ତିବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଥିଲେ । ସେଠାରେ ଭାବନମାନେ ଦେବ ଓ ଊର୍ଜମାନେ ସାତିଜଣ ଋଷି ଭାବେ ପରିଚିତ ।
କୌକୁରୁଣ୍ଡିଶ୍ଚ ଦାଲ୍ଭ୍ଯଶ୍ଚ ଶଙ୍ଗଃ ପ୍ରଵହଣଃ ଶିଵଃ ସିତଶ୍ଚ ସସ୍ମିତଶ୍ଚୈଵ ସପ୍ତୈତେ ଯୋଗଵର୍ଧନାଃ
କୌକୁରୁଣ୍ଡି, ଦାଲ୍ଭ୍ୟ, ଶଙ୍ଗ, ପ୍ରବହଣ, ଶିବ, ସିତ ଓ ସସ୍ମିତ—ଏହି ସାତିଜଣ ଯୋଗବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ।
ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚତୁର୍ଥଂ ତୁ ତାମସଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ କଵିଃ ପୃଥୁସ୍ ତଥୈଵାଗ୍ନିର୍ ଅକପିଃ କପିରେଵ ଚ
ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ବନ୍ତରକୁ ତାମସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଛି । ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ କବି, ପୃଥୁ, ଅଗ୍ନି, ଅକପି ଓ କପି ନାମକ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ ।
ତଥୈଵ ଜଲ୍ପଧୀମାନୌ ମୁନଯଃ ସପ୍ତ ତାମସେ ସାଧ୍ଯା ଦେଵଗଣା ଯତ୍ର କଥିତାସ୍ତାମସେ ଽନ୍ତରେ
ଏହି ତାମସ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜଲ୍ପଧୀ ଓ ଧୀମାନ ନାମକ ଦୁଇ ଋଷି ଓ ସାତ ମୁନି ଥିଲେ । ସାଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦେବଗଣ ।
ଅକଲ୍ମଷସ୍ ତଥା ଧନ୍ଵୀ ତପୋମୂଲସ୍ତପୋଧନଃ ତପୋରତିସ୍ତପସ୍ଯଶ୍ଚ ତପୋଦ୍ଯୁତିପରଂତପୌ
ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅକଳ୍ମଷ, ଧନ୍ବୀ, ତପୋମୂଳ, ତପୋଧନ, ତପୋରତି, ତପସ୍ୟା, ତପୋଦ୍ୟୁତି ଓ ପରଂତପ ନାମକ ନରମାନେ ଥିଲେ ।
ତପୋଭାଗୀ ତପୋଯୋଗୀ ଧର୍ମାଚାରରତାଃ ସଦା ତାମସସ୍ଯ ସୁତାଃ ସର୍ଵେ ଦଶ ଵଂଶଵିଵର୍ଧନାଃ
ତପୋଭାଗୀ, ତପୋଯୋଗୀ ଓ ଧର୍ମାଚାରରତ ଏହି ଦଶ ତାମସର ପୁଅମାନେ ସବୁ ଗୋତି ପ୍ରସାର କରିଥିଲେ ।
ପଞ୍ଚମସ୍ଯ ମନୋସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ରୈଵତସ୍ଯାନ୍ତରଂ ଶୃଣୁ ଦେଵବାହୁଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ସୋମପୋ ମୁନିଃ
ପଞ୍ଚମ ମନ୍ବନ୍ତର ରୈବତ ନାମକ ଅନ୍ତରର ବିବରଣୀ ଶୁଣ । ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବବାହୁ, ସୁବାହୁ, ପର୍ଜନ୍ୟ ଓ ସୋମପ ନାମକ ମୁନିମାନେ ଥିଲେ ।
ହିରଣ୍ଯରୋମା ସପ୍ତାଶ୍ଵଃ ସପ୍ତୈତେ ଋଷଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦେଵାଶ୍ଚାଭୂତରଜସସ୍ ତଥା ପ୍ରକୃତଯଃ ଶୁଭାଃ
ହିରଣ୍ୟରୋମା ଓ ସପ୍ତାଶ୍ୱ ଏହି ସାତ ଋଷି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି । ଦେବମାନେ ଆଭୂତରଜସ ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି ଓ ସବୁ ପ୍ରକୃତି ମାନେ ଶୁଭ ।
ଅରୁଣସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ଚ ଵିତ୍ତଵାନ୍ହଵ୍ଯପଃ କପିଃ ଯୁକ୍ତୋ ନିରୁତ୍ସୁକଃ ସତ୍ତ୍ଵୋ ନିର୍ମୋହୋ ଽଥ ପ୍ରକାଶକଃ
ଅରୁଣ, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ, ବିତ୍ତବାନ୍ ହବ୍ୟ, କପି, ଯୁକ୍ତ, ନିରୁତ୍ସୁକ, ସତ୍ତ୍ୱ, ନିର୍ମୋହ ଓ ପ୍ରକାଶକ ନାମକ ନରମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ।
ଧର୍ମଵୀର୍ଯବଲୋପେତା ଦଶୈତେ ରୈଵତାତ୍ମଜାଃ ଭୃଗୁଃ ସୁଧାମା ଵିରଜାଃ ସହିଷ୍ଣୁର୍ନାଦ ଏଵ ଚ
ଧର୍ମ, ବୀର୍ୟ ଓ ବଳରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଦଶ ରୈବତର ପୁଅମାନେ—ଭୃଗୁ, ସୁଧାମା, ବିରଜା, ସହିଷ୍ଣୁ, ନାଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଉଲ୍ଲେଖିତ ।