ପୁରା ଦକ୍ଷଵିନାଶାଯ କୁପିତସ୍ଯ ତୁ ଶୂଲିନଃ ଅଥ ତଦ୍ଭୀମଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵେଦବିନ୍ଦୁର୍ଲଲାଟଜଃ
ପୂର୍ବେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଲଳାଟରୁ ଏକ ପସିନା ବୁନ୍ଦ ପଡ଼ିଲା।
ଭିତ୍ତ୍ଵା ସ ସପ୍ତ ପାତାଲାନ୍ ଅଦହତ୍ସପ୍ତ ସାଗରାନ୍ ଅନେକଵକ୍ତ୍ରନଯନୋ ଜ୍ଵଲଜ୍ଜ୍ଵଲନଭୀଷଣଃ
ସେଇ ବୁନ୍ଦ ସାତଟି ପାତାଳକୁ ଭେଦି, ସାତଟି ସମୁଦ୍ରକୁ ଜଳାଇଦେଲା; ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵୀରଭଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କରପାଦାଯୁତୈର୍ଯୁତଃ କୃତ୍ଵାସୌ ଯଜ୍ଞମଥନଂ ପୁନର୍ଭୂତଲସମ୍ଭଵଃ ତ୍ରିଜଗନ୍ନିର୍ଦହନ୍ଭୂଯଃ ଶିଵେନ ଵିନିଵାରିତଃ
ସେ ‘ବୀରଭଦ୍ର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦଶ ହଜାର ହାତ ଓ ପାଦ ଥିଲା। ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲା, ପୁଣି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତିନି ଜଗତକୁ ଜଳାଇବା ବେଳେ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
କୃତଂ ତ୍ଵଯା ଵୀରଭଦ୍ର ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶନମ୍ ଇଦାନୀମଲମେତେନ ଲୋକଦାହେନ କର୍ମଣା
‘ହେ ବୀରଭଦ୍ର, ତୁମେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛ; ଏବେ ଏହି ଲୋକ ଜଳାଇବା କାମରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଛି।’
ଶାନ୍ତିପ୍ରଦାତା ସର୍ଵେଷାଂ ଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଭଵ ପ୍ରେକ୍ଷିଷ୍ଯନ୍ତେ ଜନାଃ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵରାନ୍ମମ
‘ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଦେଇବାରେ ପ୍ରଥମ ହେଉ। ଲୋକେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ, ପୂଜା କରିବେ, ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବେ।’
ଅଙ୍ଗାରକ ଇତି ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯସି ଧରାତ୍ମଜ ଦେଵଲୋକେ ଽଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ତଵ ରୂପଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ହେ ପୃଥିବୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ‘ଅଙ୍ଗାରକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ। ଦେବଲୋକରେ ତୁମର ରୂପ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହେବ।’
ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ତ୍ଵଦ୍ଦିନେ ନରାଃ ରୂପମାରୋଗ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତେଷ୍ଵନନ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ, ତୁମ ଦିନରେ, ତୁମ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଶାନ୍ତିମ୍ ଅଗମତ୍ କାମରୂପଧୃକ୍ ସଂଜାତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ରାଜନ୍ ଗ୍ରହତ୍ଵମ୍ ଅଗମତ୍ପୁନଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାଜା, ସେ ପୁଣି ଗ୍ରହ ହେଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଭଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ପୂଜାର୍ଘ୍ଯାଦିକମୁତ୍ତମମ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍କ୍ରିଯମାଣଂ ଚ ଶୂଦ୍ରେଣ ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
କେବଳ ଏକଥର, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପୂଜା ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ଦେଖିଥିଲ, ଏବଂ ତୁମେ ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଥିଲ।
ତେନ ତ୍ଵଂ ରୂପଵାଞ୍ଜାତଃ ସୁରଶତ୍ରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ ଵିଵିଧା ଚ ରୁଚିର୍ଜାତା ଯସ୍ମାତ୍ତଵ ଵିଦୂରଗା
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ରୂପଶ୍ରୀଳ ହେଲ; ବହୁ ପ୍ରକାର ରୂପର ଚମକ ତୁମେ ପାଇଲ, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା।
ଵିରୋଚନ ଇତି ପ୍ରାହୁସ୍ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଦେଵଦାନଵାଃ ଶୂଦ୍ରେଣ କ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍ ଈଦୃଶୀଂ ରୂପସମ୍ପତ୍ତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତଵାନହମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ‘ବିରୋଚନ’ କହନ୍ତି; ଏକ ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ କରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମର ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲି।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ତେନୋକ୍ତମ୍ ଅହୋ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ପଶ୍ଯତୋ ଽପି ଭଵେଦ୍ରୂପମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ କିମୁ କୁର୍ଵତଃ
‘ଶାବାଶ, ଶାବାଶ!’ ସେ କହିଲେ; ‘ହାଁ, ଏହାର ମହିମା କେତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ! କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ରୂପ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମିଳେ— ତେବେ ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେତେ ଲାଭ କରିବେ!’
ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ଧରଣୀସୁତସ୍ଯ ଵିନିନ୍ଦ୍ଯମାନେନ ଗଵାଦିଦାନମ୍ ଆଲୋକିତଂ ତେନ ସୁରାରିଗର୍ଭେ ସମ୍ଭୂତିରେଷା ତଵ ଦୈତ୍ଯ ଜାତା
ଧରଣୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗୋଓ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେଥିରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦୈତ୍ୟ, ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ।
ଅଥ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ପ୍ରହ୍ରାଦନନ୍ଦନୋ ଵୀରଃ ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିସ୍ମିତଃ
ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ପୁତ୍ର ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତୀ ବୀର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପୁଣିଥରେ ପଚାରିଲେ।
ଭଗଵଂସ୍ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ ଦୀଯମାନଂ ତୁ ଯଦ୍ଦାନଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଭଵାନ୍ତରେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସେଇ ବ୍ରତର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଏବଂ ଆଗରୁ ଦେଖିଥିବା ଦାନ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଵିଧିଂ ତସ୍ଯ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିସ୍ତରାତ୍
ତାହାର ମହିମା ଓ ବିଧି ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଣି ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।
ଚତୁର୍ଥ୍ଯଙ୍ଗାରକଦିନେ ଯଦା ଭଵତି ଦାନଵ ମୃଦା ସ୍ନାନଂ ତଦା କୁର୍ଯାତ୍ ପଦ୍ମରାଗଵିଭୂଷିତଃ
ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗାରକ ଦିନ ଆସେ, ହେ ଦାନବ, ମାଟିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ।
ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା ଦିଵୋ ମନ୍ତ୍ରଂ ଜପନ୍ନାସ୍ତେ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ଶୂଦ୍ରସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ମରନ୍ଭୌମମ୍ ଆସ୍ତେ ଭୋଗଵିଵର୍ଜିତଃ
ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା; ଶୂଦ୍ର ଚୁପ୍ଚାପ ରହି, ଭୌମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଭୋଗବିହୀନ ଭାବେ ବସିଥାଏ।
ତଥାସ୍ତମିତ ଆଦିତ୍ଯେ ଗୋମଯେନାନୁଲେପଯେତ୍ ପ୍ରାଙ୍ଗଣଂ ପୁଷ୍ପମାଲାଭିର୍ ଅକ୍ଷତାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ଅଙ୍ଗନାକୁ ଗୋମୟରେ ଲିପିବା ଉଚିତ, ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲମାଳା ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନରେ ସଜାଇବା ଉଚିତ।
ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାଭିଲିଖେତ୍ପଦ୍ମଂ କୁଙ୍କୁମେନାଷ୍ଟପତ୍ତ୍ରକମ୍ କୁଙ୍କୁମସ୍ଯାପ୍ଯଭାଵେ ତୁ ରକ୍ତଚନ୍ଦନମିଷ୍ଯତେ
ପୂଜା କରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, କୁଙ୍କୁମରେ ଆଠଟି ପତ୍ର ଥିବା ପଦ୍ମ ଆକିବା; କୁଙ୍କୁମ ନଥିଲେ ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଚତ୍ଵାରଃ କରକାଃ କାର୍ଯା ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ ତଣ୍ଡୁଲୈ ରକ୍ତଶାଲୀଯୈଃ ପଦ୍ମରାଗୈଶ୍ଚ ସଂଯୁତାଃ
ଚାରିଟି ଭାଣ୍ଡା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ଭିତରେ ଭୋଜ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଓ ଖାଦ୍ୟ ରଖିବା, ଲାଲ୍ ଶାଳି ଧାନ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା।
ଚତୁଷ୍କୋଣେଷୁ ତାନ୍କୃତ୍ଵା ଫଲାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ତଥୈଵ ଵିନିଵେଦଯେତ୍
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚାରିଟି କୋଣରେ ରଖି, ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ସମସ୍ତ ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା।
ସୁଵର୍ଣଶୃଙ୍ଗୀଂ କପିଲାମ୍ ଅଥାର୍ଚ୍ଯ ରୌପ୍ଯୈଃ ସୁରୈଃ କାଂସ୍ଯଦୋହାଂ ସଵତ୍ସାମ୍ ଧୁରଂଧରଂ ରକ୍ତମତୀଵ ସୌମ୍ଯଂ ଧାନ୍ଯାନି ସପ୍ତାମ୍ବରସଂଯୁତାନି
ସୁନା ଶିଂ ଥିବା କପିଳା ଗୋଅଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଚାଁଦିର ଭାଣ୍ଡା, କଂସ୍ୟର ଦୁଧ ବାହାର କରିବା ଭାଣ୍ଡା, ବଛା ସହିତ ଗୋଅ, ମୃଦୁ ଲାଲ୍ ଜୋତା ଜନ୍ତୁ ଓ ସାତଟି ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ିଥିବା ଧାନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଂ ପୁରୁଷଂ ତଥୈଵ ସୌଵର୍ଣମତ୍ଯାଯତବାହୁଦଣ୍ଡମ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ହେମମଯେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ପାତ୍ରେ ଗୁଡସ୍ଯୋପରି ସର୍ପିଯୁକ୍ତେ
ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ସୁନାର ପୁରୁଷ ମୂର୍ତ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଓ ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା, ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ରଖିବା।
ସମସ୍ତଯଜ୍ଞାଯ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଯ ପାତ୍ରାଯ ଶୀଲାନ୍ଵଯସଂଯୁତାଯ ଦାତଵ୍ଯମେତତ୍ସକଲଂ ଦ୍ଵିଜାଯ କୁଟୁମ୍ବିନେ ନୈଵ ତୁ ଦାମ୍ଭିକାଯ ସମର୍ପଯେଦ୍ଵିପ୍ରଵରାଯ ଭକ୍ତ୍ଯା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ପୂର୍ଵମୁଦୀର୍ଯ ମନ୍ତ୍ରମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ନିୟମିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଢୋଙ୍ଗୀକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଭକ୍ତିଭାବରେ, ହାତ ଜୋଡି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରଦାନ କରିବା।
ଭୂମିପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ସ୍ଵେଦୋଦ୍ଭଵ ପିନାକିନଃ ରୂପାର୍ଥୀ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋ ଽହଂ ଗୃହାଣାର୍ଘ୍ଯଂ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଭୂମିପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ, ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁଁ ତୁମ ରୂପ ଲାଗି ଆସିଛି; ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନଵାରିଣା ତତୋ ଽର୍ଚଯେଦ୍ଵିପ୍ରଵରଂ ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରାଦିଭିଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ମିଶା ଜଳରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଲାଲ୍ ମାଳା, ଲାଲ୍ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା।
ଦଦ୍ଯାତ୍ତେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଭୌମଂ ଗୋମିଥୁନାନ୍ଵିତମ୍ ଶଯ୍ଯାଂ ଚ ଶକ୍ତିତୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁତାମ୍
ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭୌମ ଦାନ ଗୋଅ ଦମ୍ପତି ସହିତ ଦେବା, ଏବଂ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଶଯ୍ୟା ଦେବା।
ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟତମଂ ଲୋକେ ଯଚ୍ଚାସ୍ଯ ଦଯିତଂ ଗୃହେ ତତ୍ତଦ୍ଗୁଣଵତେ ଦେଯଂ ତଦେଵାକ୍ଷଯ୍ଯମିଚ୍ଛତା
ଜଗତରେ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଆକାଂକ୍ଷିତ, ଘରରେ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଵିସର୍ଜ୍ଯ ଦ୍ଵିଜପୁଂଗଵମ୍ ନକ୍ତମକ୍ଷାରଲଵଣମ୍ ଅଶ୍ନୀଯାଦ୍ଘୃତସଂଯୁତମ୍
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି, ରାତିରେ ନମକ ନଥିବା ଘିଅ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା।