ତସ୍ଯାଂ କଦାଚିଦାସୀନଃ ସଭାଯାମମିତଦ୍ଯୁତିଃ ଭାର୍ଯାଭିର୍ଵୃଷ୍ଣିଭିଶ୍ଚୈଵ ଭୂଭୃଦ୍ଭିର୍ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ଏକଥର ସେଇ ସଭାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଓ ଦାନଶୀଳ ରାଜାମାନେ ସହ ବସିଥିଲେ।
କୁରୁଭିର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଅଭିତଃ କୈଟଭାର୍ଦନଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସୁ ପୁରାଣୀଷୁ ଧର୍ମସମ୍ବନ୍ଧିନୀଷୁ ଚ
କୁରୁମାନେ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ; କୈଟଭ ଘାତକ ତାଙ୍କୁ ପୁରୁଣା କଥା ଓ ଧର୍ମ ସଂପୃକ୍ତ କଥା ଶୁଣୁଥିଲେ।
କଥାନ୍ତେ ଭୀମସେନେନ ପରିପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ରହସ୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଭେଦକୃତ୍
କଥା ଶେଷରେ, ପ୍ରବଳ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ଯାହା ଏବେ ତୁମେ ପଚାରିଛ।
ଭଵିତା ସ ତଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ କର୍ତା ଚୈଵ ଵୃକୋଦରଃ ପ୍ରଵର୍ତକୋ ଽସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ସମୟରେ ସେ ଏହା କରିବେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ବୃକୋଦର, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ଏହି ଧର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିବେ ଓ ସଫଳ କରିବେ।
ଯସ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣୋ ଵୃକୋ ନାମ ଜଠରେ ହଵ୍ଯଵାହନଃ ମଯା ଦତ୍ତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତେନ ଚାସୌ ଵୃକୋଦରଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ବୃକ ନାମକ ଓ ତାଙ୍କର ପେଟରେ ଅଗ୍ନିଦେବତା ଦେଇଥିଲି; ଏହିଥିରୁ ସେ ବୃକୋଦର ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ମତିମାନ୍ମାନଶୀଲଶ୍ଚ ନାଗାଯୁତବଲୋ ମହାନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଜରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କନ୍ଦର୍ପ ଇଵ ରୂପଵାନ୍
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମର୍ଯ୍ୟାଦାଶୀଳ ଓ ନାଗମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ; ସେ ମହାନ, ଜରାହୀନ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ କାମଦେବ ପରି ସୁନ୍ଦର ହେବେ।
ଧାର୍ମିକସ୍ଯାପ୍ଯଶକ୍ତସ୍ଯ ତୀଵ୍ରାଗ୍ନିତ୍ଵାଦୁପୋଷଣେ ଇଦଂ ଵ୍ରତମଶେଷାଣାଂ ଵ୍ରତାନାମଧିକଂ ଯତଃ
ଧାର୍ମିକ ଲୋକ ଯଦି ଶକ୍ତିହୀନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବ୍ରତର କଠିନତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମସ୍ତ ବ୍ରତରୁ ଉତ୍ତମ।
କଥଯିଷ୍ଯତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵାସୁଦେଵୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ଅଶେଷଯଜ୍ଞଫଲଦମ୍ ଅଶେଷାଘଵିନାଶନମ୍
ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଜଗତ୍ଗୁରୁ ବାସୁଦେବ ଏହି ବ୍ରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଏ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଅଶେଷଦୁଷ୍ଟଶମନମ୍ ଅଶେଷସୁରପୂଜିତମ୍ ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍ ଭଵିଷ୍ଯଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯାଣାଂ ପୁରାଣାନାଂ ପୁରାତନମ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ପବିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ମଙ୍ଗଳ, ଏବଂ ଆଗାମୀ ସମସ୍ତ ପୁରାତନ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା।
ଯଦ୍ଯଷ୍ଟମୀଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋର୍ ଦ୍ଵାଦଶୀଷ୍ଵଥ ଭାରତ ଅନ୍ଯେଷ୍ଵପି ଦିନର୍କ୍ଷେଷୁ ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପୋଷିତୁମ୍
ହେ ଭାରତ, ଯଦି ତୁମେ ଅଷ୍ଟମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୁଭ ତିଥିରେ ଉପବାସ କରିପାରୁନାହଁ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯାଂ ତିଥିମିମାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ ଉପୋଷ୍ଯ ଵିଧିନାନେନ ଗଚ୍ଛ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍
ତେବେ, ଏହି ପବିତ୍ର ତିଥି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉପବାସ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ମାଘମାସସ୍ଯ ଦଶମୀ ଯଦା ଶୁକ୍ଲା ଭଵେତ୍ତଦା ଘୃତେନାଭ୍ଯଞ୍ଜନଂ କୃତ୍ଵା ତିଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦଶମୀ ଯେତେବେଳେ ଆସେ, ଘିଅ ଲଗାଇ ଓ ତିଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତଥୈଵ ଵିଷ୍ଣୁମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ନଭୋ ନାରାଯଣେତି ଚ କୃଷ୍ଣାଯ ପାଦୌ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଶିରଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଆକାଶରେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା; କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପାଦକୁ ପୂଜିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମାକୁ ଶିର ନମାଇବା।
ଵୈକୁଣ୍ଠାଯେତି ଵୈକୁଣ୍ଠମ୍ ଉରଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଧାରିଣେ ଶଙ୍ଖିନେ ଚକ୍ରିଣେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଗଦିନେ ଵରଦାଯ ଵୈ ସର୍ଵେ ନାରାଯଣସ୍ଯୈଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯା ବାହଵଃ କ୍ରମାତ୍
'ବୈକୁଣ୍ଠ' ବୋଲି ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କ ଛାତି, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସେଠାରେ ପୂଜା କରିବା; ଏହିପରି ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ଦାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା; ଏଭଳି ଭାବରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନାରାୟଣଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁକୁ ପୂଜିବା।
ଦାମୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରଂ ମେଢ୍ରଂ ପଞ୍ଚଶରାଯ ଵୈ ଊରୂ ସୌଭାଗ୍ଯନାଥାଯ ଜାନୁନୀ ଭୂତଧାରିଣେ
'ଦାମୋଦର' ବୋଲି ଉଦରକୁ ପୂଜିବା; ମେଢ୍ରକୁ ପଞ୍ଚଶରଙ୍କର ଭାବେ, ଉରୁକୁ ସୌଭାଗ୍ୟନାଥଙ୍କର ଭାବେ, ଜାଙ୍ଘକୁ ଭୂତଧାରୀଙ୍କର ଭାବେ ପୂଜିବା।
ନମୋ ନୀଲାଯ ଵୈ ଜଙ୍ଘେ ପାଦୌ ଵିଶ୍ଵସୃଜେ ନମଃ ନମୋ ଦେଵ୍ଯୈ ନମଃ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ ନମୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯୈ ନମଃ ଶ୍ରିଯୈ
ନୀଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଜଂଘାକୁ; ପାଦକୁ ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ନମସ୍କାର; ଦେବୀ, ଶାନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ନମଃ ପୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମସ୍ତୁଷ୍ଟ୍ଯୈ ଧୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ହୃଷ୍ଟ୍ଯୈ ନମୋ ନମଃ ନମୋ ଵିହଂଗନାଥାଯ ଵାଯୁଵେଗାଯ ପକ୍ଷିଣେ ଵିଷପ୍ରମାଥିନେ ନିତ୍ଯଂ ଗରୁଡଂ ଚାଭିପୂଜଯେତ୍
ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ଧୃଷ୍ଟି, ହୃଷ୍ଟିଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର; ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ବାୟୁ ତୀବ୍ରତା ଥିବା, ବିଷ ନାଶକ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦମ୍ ଉମାପତିଵିନାଯକୌ ଗନ୍ଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈସ୍ତଥା ଧୂପୈର୍ ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି
ଏଭଳି ଭାବରେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଉମାପତି ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଧୂପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିବା।
ଗଵ୍ଯେନ ପଯସା ସିଦ୍ଧାଂ କୃସରାମଥ ଵାଗ୍ଯତଃ ସର୍ପିଷା ସହ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଗତ୍ଵା ଶତପଦଂ ବୁଧଃ
ଗାଈର ଦୁଧରେ ପକାଇଥିବା କ୍ରିସରା କିମ୍ବା ଘିଅ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ସୁଜ୍ଞାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଶତ ପଦ ଚାଲିବା ଉଚିତ।
ନୈଯଗ୍ରୋଧଂ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠମ୍ ଅଥଵା ଖାଦିରଂ ବୁଧଃ ଗୃହୀତ୍ଵା ଧାଵଯେଦ୍ଦନ୍ତାନ୍ ଆଚାନ୍ତଃ ପ୍ରାଗୁଦଙ୍ମୁଖଃ
ନୟଗ୍ରୋଧ, ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ କିମ୍ବା ଖାଦିର ଦାଣ୍ଟନେଇ, ମୁଁହ ଧୋଇ, ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରୂଯାତ୍ ସାଯନ୍ତନୀଂ କୃତ୍ଵା ସଂଧ୍ଯାମସ୍ତମିତେ ରଵୌ ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ତ୍ଵାମହଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେବାବେଳେ ସାଂଧ୍ୟା ବନ୍ଧନ କରି, 'ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଇଛି' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ କେଶଵମ୍ ରାତ୍ରିଂ ଚ ସକଲାଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ଚ ପଯସା ତଥା
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ରହି, କେଶବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତି ଜାଗି, ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ପିଷା ଚାପି ଦହନଂ ହୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଂଗଵୈଃ ସହୈଵ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ କ୍ଷୀରଭୋଜନମ୍
ଘିଅ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ, ହେ କମଳନୟନ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଦୁଧରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
କରିଷ୍ଯାମି ଯତାତ୍ମାହଂ ନିର୍ଵିଘ୍ନେନାସ୍ତୁ ତଚ୍ଚ ମେ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵପେଦ୍ଭୂମାଵ୍ ଇତିହାସକଥାଂ ପୁନଃ
ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ଠାରେ କରିବି, ମୋର କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନ ହେଉ। ଏଭଳି କହି, ଭୂମିରେ ଶୋଇ, ପୁନି ପୁନି ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଭାତେ ସଂଜାତେ ନଦୀଂ ଗତ୍ଵା ଵିଶାଂ ପତେ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ମୃଦା ତଦ୍ଵତ୍ ପାଷଣ୍ଡାନ୍ ଅଭିଵର୍ଜଯେତ୍
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାତ ହେଲେ, ହେ ରାଜା, ନଦୀକୁ ଯାଇ, ପୂର୍ବବତ୍ ମାଟିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅପସନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ।
ଉପାସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଂ ଵିଧିଵତ୍ କୃତ୍ଵା ଚ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ହୃଷୀକେଶଂ ସପ୍ତଲୋକୈକମୀଶ୍ଵରମ୍
ଯଥାବିଧି ସାଂଧ୍ୟା ବନ୍ଧନ କରି, ପିତୃତର୍ପଣ କରି, ସପ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ନାଥ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇବା ଉଚିତ।
ଗୃହସ୍ଯ ପୁରତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଣ୍ଡପଂ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ ଦଶହସ୍ତମଥାଷ୍ଟୌ ଵା କରାନ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଶାଂ ପତେ
ଘରର ସାମ୍ନାରେ ଭକ୍ତିସହିତ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଦଶ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ଅଠ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା।
ଚତୁର୍ହସ୍ତାଂ ଶୁଭାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵେଦୀମରିନିଷୂଦନ ଚତୁର୍ହସ୍ତପ୍ରମାଣଂ ଚ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତତ୍ର ତୋରଣମ୍
ଚାରି ହସ୍ତ ଆକାରର ଏକ ସୁନ୍ଦର ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଚାରି ହସ୍ତ ମାପର ଏକ ତୋରଣ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ଆରୋପ୍ଯ କଲଶଂ ତତ୍ର ଦିକ୍ପାଲାନ୍ପୂଜଯେତ୍ତତଃ ଛିଦ୍ରେଣ ଜଲସମ୍ପୂର୍ଣମ୍ ଅଥ କୃଷ୍ଣାଜିନସ୍ଥିତଃ ତସ୍ଯ ଧାରାଂ ଚ ଶିରସା ଧାରଯେତ୍ସକଲାଂ ନିଶାମ୍
ସେଠାରେ ଏକ କଳଶ ରଖି, ଦିଗପାଳମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଭରି, କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତି ତାହାର ଧାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ଦେବା ଉଚିତ।
ତଥୈଵ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶିରସି କ୍ଷୀରଧାରାଂ ପ୍ରପାତଯେତ୍ ଅରତ୍ନିମାତ୍ରଂ କୁଣ୍ଡଂ ଚ କୁର୍ଯାତ୍ତତ୍ର ତ୍ରିମେଖଲମ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦୁଧର ଧାର ପକାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ଅରତ୍ନି ମାପର ତିନି ମେଖଳା ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।