ସା ତଥା କୃତ୍ତିକୋପେତା ଵିଶେଷେଣ ସୁପୂଜିତା ତତ୍ର ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ସର୍ଵମକ୍ଷଯମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତୃତୀୟା କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୋଗ ହେଲେ ଏବଂ ବିଶେଷ ପୂଜା କରାଯାଇଲେ, ସେଠାରେ ଯାହା ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ଜପ କରାଯାଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ମନାଯାଏ ।
ଅକ୍ଷଯା ସଂତତିସ୍ତସ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯାଂ ସୁକୃତମକ୍ଷଯମ୍ ଅକ୍ଷତୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତେନ ସାପ୍ଯକ୍ଷଯା ସ୍ମୃତା ଅକ୍ଷତୈସ୍ତୁ ନରାଃ ସ୍ନାତା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦତ୍ତ୍ଵା ତଥାକ୍ଷତାନ୍
ଏହି ଦିନରେ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ରହେ । ବିଷ୍ଣୁ ଅକ୍ଷତ ଚାଉଳରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ଅକ୍ଷୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନରମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅକ୍ଷତ ଦେଇ, ଏଭଳି ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା—
ଵିପ୍ରେଷୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ତାନେଵ ତଥା ସକ୍ତୂନ୍ ସୁସଂକୃତାନ୍ ଯଥାନ୍ନଭୁଙ୍ମହାଭାଗଃ ଫଲମକ୍ଷଯ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ଏହି ଅକ୍ଷତ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ସତୂ ଦାନ କରି, ନିଜେ ଭୋଜନ କରିଲେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ।
ଏକାମପ୍ଯୁକ୍ତଵତ୍କୃତ୍ଵା ତୃତୀଯାଂ ଵିଧିଵନ୍ନରଃ ଏତାସାମପି ସର୍ଵାସାଂ ତୃତୀଯାନାଂ ଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଏହି ତୃତୀୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟମରେ କରାଯାଏ, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ତୃତୀୟା ଉପବାସର ଫଳ ପାଏ ।
ତୃତୀଯାଯାଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସୋପଵାସୋ ଜନାର୍ଦନମ୍ ରାଜସୂଯଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗତିମଗ୍ର୍ଯାଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି
ତୃତୀୟା ଦିନରେ ଉପବାସ ସହ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ।
ମଧୁରା ଭାରତୀ କେନ ଵ୍ରତେନ ମଧୁସୂଦନ ତଥୈଵ ଜନସୌଭାଗ୍ଯମ୍ ଅତିଵିଦ୍ଯାସୁ କୌଶଲମ୍
ହେ ମଧୁସୂଦନ, କେଉଁ ଉପବାସରେ ମଧୁର କଥା, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷତା ମିଳେ ?
ଅଭେଦଶ୍ଚାପି ଦମ୍ପତ୍ଯୋସ୍ ତଥା ବନ୍ଧୁଜନେନ ଚ ଆଯୁଶ୍ଚ ଵିପୁଲଂ ପୁଂସାଂ ତନ୍ମେ କଥଯ ମାଧଵ
ଦମ୍ପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା, ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପ୍ରୀତି ଓ ପୁରୁଷମାନେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇବେ—ଏହା କିପରି ହୁଏ, ମୋତେ କୁହ, ହେ ମାଧବ ।
ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାଜଞ୍ ଛୃଣୁ ସାରସ୍ଵତଂ ଵ୍ରତମ୍ ଯସ୍ଯ ସଂକୀର୍ତନାଦେଵ ତୁଷ୍ଯତୀହ ସରସ୍ଵତୀ
ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ରାଜା । ସାରସ୍ୱତ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହାର କେବଳ ସଂକୀର୍ତ୍ତନରେ ମଧ୍ୟ ସାରସ୍ୱତୀ ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ।
ଯୋ ଯଦ୍ଭକ୍ତଃ ପୁମାନ୍କୁର୍ଯାଦ୍ ଏତଦ୍ଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ ତଦ୍ଵାସରାଦୌ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିପ୍ରାନେତାନ୍ସମାଚରେତ୍
ଯେଉଁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁରୁଷ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେ ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ପୂଜା କରି, ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ ।
ଅଥଵାଦିତ୍ଯଵାରେଣ ଗ୍ରହତାରାବଲେନ ଚ ପାଯସଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ କୃତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଵାଚନମ୍
କିମ୍ବା ରବିବାର ଦିନରେ ଗ୍ରହ ଓ ତାରାର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ପାୟସ ଭୋଜନ କରାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ ।
ଶୁକ୍ଲଵସ୍ତ୍ରାଣି ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ସହିରଣ୍ଯାନି ଶକ୍ତିତଃ ଗାଯତ୍ରୀଂ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁନ୍ଦର ଧଳା ପୋଷାକ ଓ ସୁନା ଦେଇ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଧଳା ମାଳା ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଯଥା ନ ଦେଵି ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ପିତାମହଃ ତ୍ଵାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସଂତିଷ୍ଠେତ୍ ତଥା ଭଵ ଵରପ୍ରଦା
ହେ ଦେବୀ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ପିତାମହ ଭଗବାନ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡି ରହିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ଆପଣ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦୟାମୟୀ ହେଉନ୍।
ଵେଦାଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣି ଗୀତନୃତ୍ଯାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ ନ ଵିହୀନଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ତଥା ମେ ସନ୍ତୁ ସିଦ୍ଧଯଃ
ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ଆଦି କଳା ଯେଉଁଠି ଆପଣ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ଦିଅନ୍।
ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମେଧା ଧରା ପୁଷ୍ଟିର୍ ଗୌରୀ ତୁଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଭା ମତିଃ ଏତାଭିଃ ପାହି ଚାଷ୍ଟାଭିସ୍ ତନୁଭିର୍ମାଂ ସରସ୍ଵତି
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମେଧା, ଧରା, ପୁଷ୍ଟି, ଗୌରୀ, ତୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଭା ଓ ମତି—ଏହି ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ, ହେ ସରସ୍ବତୀ, ଆପଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵୀଣାକ୍ଷମଣିଧାରିଣୀମ୍ ଶୁକ୍ଲପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈର୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ସକମଣ୍ଡଲୁପୁସ୍ତକାମ୍ ମୌନଵ୍ରତେନ ଭୁଞ୍ଜୀତ ସାଯଂ ପ୍ରାତସ୍ତୁ ଧର୍ମଵିତ୍
ଏପରି ଭାବେ ବୀଣା ଓ ଜପମାଳା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଧଳା ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା, ଭକ୍ତି ସହିତ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ସହିତ ପୂଜା କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ମୌନ ରହି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପକ୍ଷଂ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵାସିନୀମ୍ ତଥୈଵ ତଣ୍ଡୁଲପ୍ରସ୍ଥଂ ଘୃତପାତ୍ରେଣ ସଂଯୁତମ୍ କ୍ଷୀରଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧିରଣ୍ଯଂ ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ପ୍ରୀଯତାମିତି
ପ୍ରତି ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ, ସେଇପରି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାବାସିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଚାଉଳ ଘୃତ ସହିତ, ଖୀର ଓ ସୁନା ଦେଇ, 'ଗାୟତ୍ରୀ ଖୁସି ହେଉନ୍' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍।
ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ଚ ତଥା ମୌନମ୍ ଏତତ୍କୁର୍ଵନ୍ସମାଚରେତ୍ ନାନ୍ତରା ଭୋଜନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯାଵନ୍ମାସାସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ମୌନ ରହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ତେର ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସମାପ୍ତେ ତୁ ଵ୍ରତେ କୁର୍ଯାଦ୍ ଭୋଜନଂ ଶୁକ୍ଲତଣ୍ଡୁଲୈଃ ପୂର୍ଵଂ ସଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଭୋଜନମ୍
ବ୍ରତ ସମାପ୍ତି ପରେ ଧଳା ଚାଉଳର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଜୋଡ଼ା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୋଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଦେଵ୍ଯା ଵିତାନଂ ଘଣ୍ଟାଂ ଚ ସିତନେତ୍ରେ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍ ଚନ୍ଦନଂ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଶିଖରଂ ପୁନଃ
ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକ ଚାଉନା, ଧଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଘଣ୍ଟା, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ, ଚନ୍ଦନ, ବସ୍ତ୍ର ଜୋଡ଼ା ଏବଂ ପୁଣି ଏକ ଶିଖର ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତଥୋପଦେଷ୍ଟାରମପି ଭକ୍ତ୍ଯା ସମ୍ପୂଜଯେଦ୍ଗୁରୁମ୍ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ରହିତୋ ଵସ୍ତ୍ରମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ସେପରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ, କଞ୍ଜୁସି ଛାଡ଼ି, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ କୁର୍ଯାତ୍ସାରସ୍ଵତଂ ଵ୍ରତମ୍ ଵିଦ୍ଯାଵାନର୍ଥସଂଯୁକ୍ତୋ ରକ୍ତକଣ୍ଠଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ଯେଉଁଠି ଏହି ବିଧିରେ ସାରସ୍ବତ ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ସେଠି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ଧନୀ ଓ ରକ୍ତ କଣ୍ଠ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ନାରୀ ଵା କୁରୁତେ ଯା ତୁ ସାପି ତତ୍ଫଲଗାମିନୀ
ସରସ୍ବତୀଙ୍କର କୃପାରେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳେ; ଏହି ବ୍ରତ କରୁଥିବା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଵସେଦ୍ ରାଜନ୍ ଯାଵତ୍ କଲ୍ପାଯୁତତ୍ରଯମ୍
ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ତିନି ଦଶ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରାଯାଏ।
ସାରସ୍ଵତଂ ଵ୍ରତଂ ଯସ୍ତୁ ଶୃଣୁଯାଦପି ଯଃ ପଠେତ୍ ଵିଦ୍ଯାଧରପୁରେ ସୋ ଽପି ଵସେତ୍କଲ୍ପାଯୁତତ୍ରଯମ୍
ଯେଉଁଠି କେହି ସାରସ୍ବତ ବ୍ରତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତିନି ଦଶ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କ ସହରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୋପରାଗେ ତୁ ଯତ୍ସ୍ନାନମଭିଧୀଯତେ ତଦହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦ୍ରଵ୍ଯମନ୍ତ୍ରଵିଧାନଵିତ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯେଉଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ସେଥିରେ କ'ଣ ଦ୍ରବ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧାନ ଦରକାର, ମୁଁ ସେଥିରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ଯସ୍ଯ ରାଶିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଗ୍ରହଣସମ୍ପ୍ଲଵଃ ତସ୍ଯ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନ୍ତ୍ରୌଷଧଵିଧାନତଃ
ଯାହାଙ୍କ ରାଶିରେ ଗ୍ରହଣ ଲାଗିଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ସହିତ କିପରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ଚନ୍ଦ୍ରୋପରାଗଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ କୃତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଵାଚନମ୍ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଚତୁରୋ ଵିପ୍ରାଞ୍ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଠ କରାଇ, ଚାରିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧଳା ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୂର୍ଵମେଵୋପରାଗସ୍ଯ ସମାସାଦ୍ଯୌଷଧାଦିକମ୍ ସ୍ଥାପଯେଚ୍ ଚତୁରଃ କୁମ୍ଭାନ୍ ଅଵ୍ରଣାନ୍ସାଗରାନିତି
ଗ୍ରହଣ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ, ଔଷଧ ଓ ଚାରିଟି ଅଦ୍ୱିତୀୟ କଳଶ ଏବଂ ସାଗର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ଗଜାଶ୍ଵରଥ୍ଯାଵଲ୍ମୀକସଂଗମାଦ୍ଧ୍ରଦଗୋକୁଲାତ୍ ରାଜଦ୍ଵାରପ୍ରଦେଶାଚ୍ଚ ମୃଦମାନୀଯ ଚାକ୍ଷିପେତ୍
ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚାଲିଥିବା ରାସ୍ତାର ସଂଯୋଗସ୍ଥଳ, ପିଲାମାଟି ଗୁହା, ପୋଖରୀ, ଗାଈ ଥିବା ଥଳ, ଓ ରାଜଦ୍ୱାର ନିକଟରୁ ମାଟି ଆଣି, ଏହାକୁ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ।
ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ଚ କୁମ୍ଭେଷୁ ଶୁଦ୍ଧମୁକ୍ତାଫଲାନି ଚ ରୋଚନାଂ ପଦ୍ମଶଙ୍ଖୌ ଚ ପଞ୍ଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍
ମଟକାରେ ଶୁଧ୍ଧ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ମୁକ୍ତା, ରୋଚନା, ପଦ୍ମ ଓ ଶଂଖ, ସହିତ ପଞ୍ଚ ରତ୍ନ ରଖିବା ଉଚିତ।