ତସ୍ମାଦେକେନ ଵପୁଷା ମୁନିରୂପେଣ ମାନୁଷେ ମାରୁତେନ ସମଂ ଲୋକେ ତଵ ଜନ୍ମ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ, ଏକ ଦେହରେ ମୁନିର ରୂପରେ, ବାୟୁ ସହିତ ତୁମର ମଣିଷ ଜନ୍ମ ହେବ ।
ଯଦା ଚ ମାନୁଷତ୍ଵେ ଽପି ତ୍ଵଯାଗସ୍ତ୍ଯେନ ଶୋଷିତଃ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯୁଦଧିର୍ଵହ୍ନେ ତଦା ଦେଵତ୍ଵମାପ୍ସ୍ଯସି
ଏବଂ, ମଣିଷ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିବାବେଳେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ପୁଣି ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ ।
ଇତୀନ୍ଦ୍ରଶାପାତ୍ପତିତୌ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ତୌ ମହୀତଲେ ଅଵାପ୍ତାଵେକଦେହେନ କୁମ୍ଭାଜ୍ଜନ୍ମ ତପୋଧନ
ଏଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦୁଇଜଣ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଏକ ଦେହରେ କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମୁନିବର ।
ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋର୍ଵୀର୍ଯାଦ୍ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାନୁଜୋ ଽଭଵତ୍ ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଇତ୍ଯୁଗ୍ରତପାଃ ସଂବଭୂଵ ପୁନର୍ମୁନିଃ
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ, ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ହେଲେ; ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପୁଣି ମୁନି ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ସମ୍ଭୂତଃ ସ କଥଂ ଭ୍ରାତା ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯାଭଵନ୍ମୁନିଃ କଥଂ ଚ ମିତ୍ରାଵରୁଣୌ ପିତରାଵସ୍ଯ ତୌ ସ୍ମୃତୌ ଜନ୍ମ କୁମ୍ଭାଦଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ପୁରସୂଦନ
ସେ କିପରି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଭାଇ ହେଲେ, ହେ ପୁରନାଶକ? ଏବଂ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ କିପରି ତାଙ୍କର ପିତା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି? ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମ କିପରି ହେଲା?
ପୁରା ପୁରାଣପୁରୁଷଃ କଦାଚିଦ୍ଗନ୍ଧମାଦନେ ଭୂତ୍ଵା ଧର୍ମସୁତୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ତପଃ
ପୁରୁଣା ମହାପୁରୁଷ, ଏକଥର ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଭାବେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ବିଶାଳ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ ।
ତପସା ତସ୍ଯ ଭୀତେନ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ପ୍ରେଷିତାଵୁଭୌ ଶକ୍ରେଣ ମାଧଵାନଙ୍ଗାଵ୍ ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଯୁତୌ
ତାଙ୍କର କଠିନ ତପସ୍ୟାକୁ ଭୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ମାଧବ ଓ ଅନଙ୍ଗଙ୍କୁ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ଯଦା ନ ଗୀତଵାଦ୍ଯେନ ନାଙ୍ଗରାଗାଦିନା ହରିଃ ନ କାମମାଧଵାଭ୍ଯାଂ ଚ ଵିଷଯାନ୍ପ୍ରତି ଚୁକ୍ଷୁଭେ
କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କୁ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଶରୀରରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ସୁଗନ୍ଧ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମାଧବ ଓ ଅନଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ।
ତଦା କାମମଧୁସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଷାଦମ୍ ଅଗମଦ୍ଗଣଃ ସଂକ୍ଷୋଭାଯ ତତସ୍ତେଷାଂ ସ୍ଵୋରୁଦେଶାନ୍ନରାଗ୍ରଜଃ ନାରୀମୁତ୍ପାଦଯାମାସ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଜନମୋହିନୀମ୍
ତେବେ, ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେଇ ମହିଳାମାନେ ନିରାଶ ହେଲେ। ସେମାନେ ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବାବେଳେ, ମଣିଷମାନଙ୍କର ଭାଇ ତାଙ୍କର ଜଂଘାରୁ ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିପାରିବ।
ସଂକ୍ଷୁବ୍ଧାସ୍ତୁ ତଯା ଦେଵାସ୍ ତୌ ତୁ ଦେଵଵରାଵୁଭୌ ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସମକ୍ଷଂ ହି ଦେଵାନାମବ୍ରଵୀଦ୍ଧରିଃ
ସେଇ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ, ହରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆଗରେ ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅପ୍ସରା ଇତି ସାମାନ୍ଯା ଦେଵାନାମବ୍ରଵୀଦ୍ଧରିଃ ଉର୍ଵଶୀତି ଚ ନାମ୍ନେଯଂ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ହରି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏଠି ସାଧାରଣ ଭାବେ ଏକ ଅପ୍ସରା।' ଏବଂ ଆଉ କହିଲେ, 'ଏହାର ନାମ ଉର୍ବଶୀ, ସେ ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତି ପାଇବ।'
ତତଃ କାମଯମାନେନ ମିତ୍ରେଣାହୂଯ ସୋର୍ଵଶୀ ଉକ୍ତା ମାଂ ରମଯସ୍ଵେତି ବାଢମ୍ ଇତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ତୁ ସା
ତାପରେ, ମିତ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଡାକାଯାଇଲା ଏବଂ କୁହାଗଲା, 'ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅ।' ସେ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।'
ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଚାମ୍ବରଂ ତଦ୍ଵତ୍ ସ୍ତୋକମିନ୍ଦୀଵରେକ୍ଷଣା ଵରୁଣେନ ଧୃତା ପଶ୍ଚାଦ୍ ଵରୁଣଂ ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ
ଉର୍ବଶୀ ନୀଳ କମଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭଳି ଭଳି ଭାବରେ ଭାଗୁଥିଲେ, ଭଳି ପଛରୁ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉର୍ବଶୀ ଭଳିଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ନାହିଁ।
ମିତ୍ରେଣାହଂ ଵୃତା ପୂର୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯ ଭାର୍ଯା ନ ତେ ଵିଭୋ ଉଵାଚ ଵରୁଣଶ୍ଚିତ୍ତଂ ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ଗମ୍ଯତାମ୍
ଉର୍ବଶୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମିତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଛାଯାଇଛି; ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ନୁହେଁ, ମହାପ୍ରଭୁ।' ଭଳି କହିଲେ, 'ମୋପରେ ମନ ଦିଅ ଏବଂ ଯାଅ।'
ଗତାଯାଂ ବାଢମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମିତ୍ରଃ ଶାପମଦାତ୍ତଦା ତସ୍ଯୈ ମାନୁଷଲୋକେ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ସୋମସୁତାତ୍ମଜମ୍
ଉର୍ବଶୀ ଯିବା ପରେ, ମିତ୍ର 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ମାନବ ଲୋକକୁ ଯାଅ ଏବଂ ସୋମପୁତ୍ର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଅ।'
ଭଜସ୍ଵେତି ଯତୋ ଵେଶ୍ଯା ଧର୍ମ ଏଷ ତ୍ଵଯା କୃତଃ ଜଲକୁମ୍ଭେ ତତୋ ଵୀର୍ଯଂ ମିତ୍ରେଣ ଵରୁଣେନ ଚ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତମଥ ସଂଜାତୌ ଦ୍ଵାଵେଵ ମୁନିସତ୍ତମୌ
ତୁମେ ଯେମିତି ବେଶ୍ୟାମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କର, ସେପରି ସେଥିରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଅ। ତାପରେ ମିତ୍ର ଓ ଭଳି ଦୁଇଜଣେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଜଳକୁମ୍ଭରେ ରଖିଲେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ନିମିର୍ନାମ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପୁରା ଦ୍ଯୂତମଦୀଵ୍ଯତ ତତ୍ରାନ୍ତରେ ଽଭ୍ଯାଜଗାମ ଵସିଷ୍ଠୋ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ଭଵଃ
ପୂର୍ବେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ନିମି। ସେ ଜଣେ ରାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ସହିତ ଦ୍ୟୁତ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଶିଷ୍ଠ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୂଜାମକୁର୍ଵନ୍ତଂ ଶଶାପ ସ ମୁନିର୍ନୃପମ୍ ଵିଦେହସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵସ୍ଵେତି ତତସ୍ତେନାପ୍ଯସୌ ମୁନିଃ
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, 'ତୁମେ ଦେହହୀନ ହେଉ।' ଏହିପରି ମୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଜା ତାଲି ଶାପ ଦେଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଶାପାଚ୍ଚ ତଯୋର୍ ଵିଗତେ ଇଵ ଚେତସୀ ଜଗ୍ମତୁଃ ଶାପନାଶାଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଜଗତଃ ପତିମ୍
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁତୁଆ ଶାପ ଦେଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା ଏବଂ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଜଗତ୍ର ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଅଥ ବ୍ରହ୍ମଣ ଆଦେଶାଲ୍ ଲୋଚନେଷ୍ଵଵସନ୍ନିମିଃ ନିମେଷାଃ ସ୍ଯୁଶ୍ଚ ଲୋକାନାଂ ତଦ୍ଵିଶ୍ରାମାଯ ନାରଦ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ନିମିଙ୍କ ଚେତନା ଚକୁରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତି ନେଲା, ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଚକୁ ମିଜିବା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ରାମ ପାଉଛନ୍ତି, ହେ ନାରଦ।
ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପ୍ଯଭଵତ୍ତସ୍ମିଞ୍ ଜଲକୁମ୍ଭେ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ ତତଃ ଶ୍ଵେତଶ୍ଚତୁର୍ବାହୁଃ ସାକ୍ଷସୂତ୍ରକମଣ୍ଡଲୁଃ ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଇତି ଶାନ୍ତାତ୍ମା ବଭୂଵ ଋଷିସତ୍ତମଃ
ବଶିଷ୍ଠ ଆଗରୁ ଯେପରି ଜଳକୁମ୍ଭରେ ଥିଲେ, ସେପରି ରହିଲେ। ତାପରେ ଏକ ଶ୍ୱେତ, ଚାରିଟି ହାତ, ଏକ ଚକୁ, ଜପମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶାନ୍ତ ମନର ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ମଲଯସ୍ଯୈକଦେଶେ ତୁ ଵୈଖାନସଵିଧାନତଃ ସଭାର୍ଯଃ ସଂଵୃତୋ ଵିପ୍ରୈସ୍ ତପଶ୍ଚକ୍ରେ ସୁଦୁଶ୍ଚରମ୍
ମଲୟ ପର୍ବତର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ, ବୈଖାନସ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତାରକାଦ୍ ଅତିପୀଡିତମ୍ ଜଗଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସ କୋପେନ ପୀତଵାନ୍ଵରୁଣାଲଯମ୍
ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାରକାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ୍ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଭଳିଙ୍କ ନିବାସ ଅର୍ଥାତ୍ ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇଗଲେ।
ତତୋ ଽସ୍ଯ ଵରଦାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁଃ ଶଂକରାଦଯଃ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଵରଦାନାଯ ଜଗ୍ମତୁଃ ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଦଭୀଷ୍ଟଂ ଚ ଵୈ ମୁନେ
ତାପରେ ଶିବ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସି, କହିଲେ, 'ମୁନି, ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।'
ଯାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମସହସ୍ରାଣାଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିକୋଟଯଃ ଵୈମାନିକୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦକ୍ଷିଣାଚଲଵର୍ତ୍ମନି
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ହଜାର ବର୍ଷର ପଚିଶ କୋଟି ଯାଏଁ, ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣାଚଳ ପଥରେ ଦେବତାଙ୍କ ଯାନରେ ବସିବି।
ମଦ୍ଵିମାନୋଦଯେ କୁର୍ଯାଦ୍ ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପୂଜନଂ ମମ ସ ସପ୍ତଲୋକାଧିପତିଃ ପର୍ଯାଯେଣ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋର ଦେବଯାନ ଉଦୟ ସମୟରେ ଯେ କେହି ମୋ ପୂଜା କରିବ, ସେ ପରେ ପରେ ସପ୍ତ ଲୋକର ଅଧିପତି ହେବ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତେ ଽପ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵା ଯଥାଗତମ୍ ତସ୍ମାଦର୍ଘଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ସଦା ବୁଧୈଃ
‘ଏହା ହେଉ’ ବୋଲି ଦେବତାମାନେ କହି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ତେଣୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
କଥମର୍ଘପ୍ରଦାନଂ ତୁ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଵିଭୋ ଵିଧାନଂ ଯଦଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜନେ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଭଗବନ୍ତ, ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ? ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଠିକ୍ ଉପାୟ କ’ଣ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଷସମଯେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କୁର୍ଯାଦସ୍ଯୋଦଯେ ନିଶି ସ୍ନାନଂ ଶୁକ୍ଲତିଲୈସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ ଛୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରୋ ଗୃହୀ
ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ବା ରାତିରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନହାଇ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ଶୁଭ୍ର ତିଳ ଧରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଥାପଯେଦଵ୍ରଣଂ କୁମ୍ଭଂ ମାଲ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷିତମ୍ ପଞ୍ଚରତ୍ନସମାଯୁକ୍ତଂ ଘୃତପାତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯଫଲୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ତାମ୍ରପାତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍
ଏକ ଅଦୂଷିତ କୁମ୍ଭ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ କରି, ପାଞ୍ଚ ରତ୍ନ, ଘିଅ ଭରା ପାତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ, ଏବଂ ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ।