ଜଲାଶଯଗତଂ ଵିଷ୍ଣୁମ୍ ଉଵାଚ ରଵିନନ୍ଦନଃ ତଡାଗାରାମକୂପାନାଂ ଵାପୀଷୁ ନଲିନୀଷୁ ଚ
ଜଳାଶୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ରବିବଂଶଜ ଏପରି ପଚାରିଲେ: ପୋଖରୀ, ବଗିଚା, କୁଆଁ, ବଡ଼ ଜଳସ୍ଥଳ ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଥିବା ଜଳାଶୟରେ—
ଵିଧିଂ ପୃଚ୍ଛାମି ଦେଵେଶେ ଦେଵତାଯତନେଷୁ ଚ କେ ତତ୍ର ଚର୍ତ୍ଵିଜୋ ନାଥ ଵେଦୀ ଵା କୀଦୃଶୀ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ବିଧି ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି, ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ କିଏ ପୂଜା କରେ, ହେ ନାଥ, ଏଠାରେ କେଉଁ ପୂଜାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ବେଦୀ କେମିତି ହେବା ଉଚିତ?
ଦକ୍ଷିଣାଵଲଯଃ କାଲଃ ସ୍ଥାନମାଚାର୍ଯ ଏଵ ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି କାନି ଶସ୍ତାନି ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ, ଦିଗ, ସ୍ଥାନ, ଶିକ୍ଷକ କିଏ ହେବେ ଏବଂ କେଉଁ ଜିନିଷ ସବୁ ଭଲ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ କହିଦିଅ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ତଡାଗାଦିଷୁ ଯୋ ଵିଧିଃ ପୁରାଣେଷ୍ଵିତିହାସୋ ଽଯଂ ପଠ୍ଯତେ ଵେଦଵାଦିଭିଃ
ହେ ରାଜା, ବଳଶାଳୀ, ତଳାବ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକ୍ରମ ବିଷୟରେ ପୁରାଣରେ ଯେପରି ନିୟମ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ପ୍ରଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେଥିରେ ଯାହା ରହିଛି, ସେଥିକୁ ଶୁଣ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ପକ୍ଷଂ ଶୁଭଂ ଶୁକ୍ଲମ୍ ଅତୀତେ ଚୋତ୍ତରାଯଣେ ପୁଣ୍ଯେ ଽହ୍ନି ଵିପ୍ରକଥିତେ କୃତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଵାଚନମ୍
ଶୁଭ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଆସିଲେ, ଉତ୍ତରାୟଣ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଦିନ କହନ୍ତି, ସେହି ଦିନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣେ ଦେଶେ ତଡାଗସ୍ଯ ସମୀପତଃ ଚତୁର୍ହସ୍ତାଂ ଶୁଭାଂ ଵେଦୀଂ ଚତୁରସ୍ରାଂ ଚତୁର୍ମୁଖାମ୍
ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଢଳା ଜମିରେ, ତଳାବ ନିକଟରେ, ଚାରି ହସ୍ତ ଆକାରରେ, ଚାରି କୋଣା ଓ ଚାରି ପାଟି ସହିତ ଏକ ଶୁଭ ବେଦୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ତଥା ଷୋଡଶହସ୍ତଃ ସ୍ଯାନ୍ ମଣ୍ଡପଶ୍ଚ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ଵେଦ୍ଯାଶ୍ଚ ପରିତୋ ଗର୍ତା ରତ୍ନିମାତ୍ରାସ୍ତ୍ରିମେଖଲାଃ
ଏହିପରି, ଷୋଳହ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଚାରିପାଟି ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ବେଦୀ ଚାରିପାଖରେ ଏକ ହସ୍ତ ଚଉଡ଼ା ତିନିଟି ଖାଲି ଖନନ କରିବା ଉଚିତ।
ନଵ ସପ୍ତାଥ ଵା ପଞ୍ଚ ନାତିରିକ୍ତା ନୃପାତ୍ମଜ ଵିତସ୍ତିମାତ୍ରା ଯୋନିଃ ସ୍ଯାତ୍ ଷଟ୍ସପ୍ତାଙ୍ଗୁଲିଵିସ୍ତୃତା
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ଖାଲି ନ'ଟି, ସାତଟି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଟି ହେଉ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଲି ଏକ ଭୁଜ ଚଉଡ଼ା ଓ ଯୋନି ଛଅ କିମ୍ବା ସାତ ଆଙ୍ଗୁଠି ଚଉଡ଼ା ହେବା ଉଚିତ।
ଗର୍ତାଶ୍ଚ ତତ୍ର ସପ୍ତ ସ୍ଯୁସ୍ ତ୍ରିପର୍ଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମେଖଲାଃ ସର୍ଵତସ୍ତୁ ସଵର୍ଣାଃ ସ୍ଯୁଃ ପତାକାଧ୍ଵଜସଂଯୁତାଃ
ସେଠାରେ ସାତଟି ଖାଲି ହେଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ତିନିଟି ଉଚ୍ଚ ମାଟିର ଧାର ଥାଉ। ସମସ୍ତ ଏକ ରଙ୍ଗରେ ହେଉ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋଦୁମ୍ବରପ୍ଲକ୍ଷଵଟଶାଖାକୃତାନି ତୁ ମଣ୍ଡପସ୍ଯ ପ୍ରତିଦିଶଂ ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯେତାନି କାରଯେତ୍
ମଣ୍ଡପର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଦ୍ୱାର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଅଶ୍ୱଥ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟ ଗଛର ଡାଳିରୁ ତିଆରି।
ଶୁଭାସ୍ତତ୍ରାଷ୍ଟ ହୋତାରୋ ଦ୍ଵାରପାଲାସ୍ତଥାଷ୍ଟ ଵୈ ଅଷ୍ଟୌ ତୁ ଜାପକାଃ କାର୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
ସେଠାରେ ଆଠଜଣ ଶୁଭ ହୋତା, ଆଠଜଣ ଦ୍ୱାରପାଳ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଠଜଣ ଜାପକ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପୂର୍ଣୋ ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ କୁଲଶୀଲସମାଯୁକ୍ତଃ ପୁରୋଧାଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଏମିତି ହେବା ଉଚିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିପାରିଥିବା, ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ଚରିତ୍ର ସହିତ।
ପ୍ରତିଗର୍ତେଷୁ କଲଶୀ ଯଜ୍ଞୋପକରଣାନି ଚ ଵ୍ଯଜନଂ ଚାମରେ ଶୁଭ୍ରେ ତାମ୍ରପାତ୍ରେ ସୁଵିସ୍ତୃତେ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଲିରେ ଜଳପାତ୍ର, ଯଜ୍ଞ ଉପକରଣ, ଧଳା ଚାମର ଓ ଏହା ସବୁ ଏକ ଚଉଡ଼ା ତାମାର ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତ୍ଵନେକଵର୍ଣାଃ ସ୍ଯୁଶ୍ ଚରଵଃ ପ୍ରତିଦୈଵତମ୍ ଆଚାର୍ଯଃ ପ୍ରକ୍ଷିପେଦ୍ଭୂମାଵ୍ ଅନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବତା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଭୋଗପାତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ରଖିବେ।
ତ୍ର୍ଯରତ୍ନିମାତ୍ରୋ ଯୂପଃ ସ୍ଯାତ୍ କ୍ଷାରଵୃକ୍ଷଵିନିର୍ମିତଃ ଯଜମାନପ୍ରମାଣୋ ଵା ସଂସ୍ଥାପ୍ଯୋ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଯଜ୍ଞ ଖୁଟି ତିନି ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ହେଉ, କ୍ଷାର ଗଛର କାଠରୁ କିମ୍ବା ଯଜମାନଙ୍କ ମାପରେ ତିଆରି, ଧନ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ସେହିଠାରେ ରଖିବେ।
ହେମାଲଂକାରିଣଃ କାର୍ଯାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଋତ୍ଵିଜଃ କୁଣ୍ଡଲାନି ଚ ହୈମାନି କେଯୂରକଟକାନି ଚ
ପ୍ଚିଶଜଣ ଋତ୍ବିଜ୍ ହେବେ, ସେମାନେ ସୁନାର ଗହନା, କଣଫୁଲ, ବାହୁବନ୍ଧ ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିବେ।
ତଥାଙ୍ଗୁଲ୍ଯଃ ପଵିତ୍ରାଣି ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ପୂଜଯେତ୍ତୁ ସମଂ ସର୍ଵାନ୍ ଆଚାର୍ଯୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପୁନଃ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛଯନସଂଯୁକ୍ତମ୍ ଆତ୍ମନଶ୍ଚାପି ଯତ୍ପ୍ରିଯମ୍
ସେମାନେ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବେ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବେ, ପୁନି ଦୁଇଗୁଣା ଦେଇ, ଶୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଦେବେ।
ସୌଵର୍ଣକୂର୍ମମକରୌ ରାଜତୌ ମତ୍ସ୍ଯଦୁନ୍ଦୁଭୌ ତାମ୍ରୌ କୁଲୀରମଣ୍ଡୂକାଵ୍ ଆଯସଃ ଶିଶୁମାରକଃ ଏଵମାସାଦ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵମ୍ ଆଦାଵେଵ ଵିଶାଂ ପତେ
ସୁନାର କୁମିର ଓ ମକର, ଚାନ୍ଦିର ମାଛ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି, ତାମାର କେକଡ଼ା ଓ ବାଙ୍ଗ, ଲୋହାର ଘରିଆଳ—ଏହି ସବୁ ଆରମ୍ଭରେ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଜନପତି।
ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ଶୁକ୍ଲଗନ୍ଧାନୁଲେପନଃ ସର୍ଵୌଷଧ୍ଯୁଦକୈସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାପିତୋ ଵେଦପାରଗୈଃ
ଧଳା ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧଳା ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧ ମିଶିତ ଜଳରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରାଇବେ।
ଯଜମାନଃ ସପତ୍ନୀକଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ ପଶ୍ଚିମଂ ଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଵିଶେଦ୍ଯାଗମଣ୍ଡପମ୍
ଯଜମାନ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଦେଖି ଯାଗ ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।
ତତୋ ମଙ୍ଗଲଶବ୍ଦେନ ଭେରୀଣାଂ ନିଃସ୍ଵନେନ ଚ ଅଞ୍ଜସା ମଣ୍ଡଲଂ କୁର୍ଯାତ୍ ପଞ୍ଚଵର୍ଣେନ ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ତାପରେ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଓ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ସହିତ, ଯେଉଁଠି ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପାଞ୍ଚଟି ରଙ୍ଗରେ ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବେ।
ଷୋଡଶାରଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭଂ ଚତୁର୍ମୁଖମ୍ ଚତୁରସ୍ରଂ ଚ ପରିତୋ ଵୃତ୍ତଂ ମଧ୍ଯେ ସୁଶୋଭନମ୍
ତାପରେ ଏକ ଷୋଳ ଆରା ବିଶିଷ୍ଟ ଚକ୍ର, ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ରୂପ ଓ ଚାରିଟି ମୁହଁ, ଚାରିପାଖରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ରାକାର ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଥିବା ରୂପ ତିଆରି କରିବେ।
ଵେଦ୍ଯାଶ୍ଚୋପରି ତତ୍କୃତ୍ଵା ଗ୍ରହାଂଲ୍ଲୋକପତୀଂସ୍ତତଃ ଵିନ୍ଯସେନ୍ମନ୍ତ୍ରତଃ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରତିଦିକ୍ଷୁ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଏହି ମଣ୍ଡଳଟି ବେଦି ଉପରେ ତିଆରି କରି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଓ ଲୋକପତିମାନେ ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରିବେ।
କୂର୍ମାଦି ସ୍ଥାପଯେନ୍ମଧ୍ଯେ ଵାରୁଣଂ ମନ୍ତ୍ରମାଶ୍ରିତଃ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ଶିଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତତ୍ରୈଵ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ବୁଧଃ
ମଧ୍ୟରେ କୂର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭରସା କରି ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଏହିଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବେ।
ଵିନାଯକଂ ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ କମଲାମମ୍ବିକାଂ ତଥା ଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ନ୍ଯସେତ୍ତତଃ
ବିନାୟକ ଓ କମଳା ଆମ୍ବିକାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ପରେ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବେ।
ପୁଷ୍ପଭକ୍ଷ୍ଯଫଲୈର୍ଯୁକ୍ତମ୍ ଏଵଂ କୃତ୍ଵାଧିଵାସନମ୍ କୁମ୍ଭାନ୍ ସଜଲଗର୍ଭାଂସ୍ତାନ୍ ଵାସୋଭିଃ ପରିଵେଷ୍ଟଯେତ୍
ଏପରି ଭାବେ ଫୁଲ, ଭୋଗ ଓ ଫଳ ଦେଇ ଅଧିବାସ କରି, ଜଳ ଭରା କୁମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରିବେ।
ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧୈରଲଂକୃତ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାଲାନ୍ସମନ୍ତତଃ ପଠଧ୍ଵମିତି ତାନ୍ବ୍ରୂଯାଦ୍ ଆଚାର୍ଯସ୍ତ୍ଵଭିପୂଜଯେତ୍
ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନେ ଙ୍କୁ ପାଠ କରିବାକୁ କହିବେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଦେବେ।
ବହ୍ଵୃଚୌ ପୂର୍ଵତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯୌ ଦକ୍ଷିଣେନ ଯଜୁର୍ଵିଦୌ ସାମଗୌ ପଶ୍ଚିମେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଉତ୍ତରେଣ ତ୍ଵଥର୍ଵଣୌ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଋଗ୍ବେଦ ପାଠକମାନେ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଯଜୁର୍ବେଦ ପାଠକ, ପଶ୍ଚିମରେ ସାମବେଦ ପାଠକ ଓ ଉତ୍ତରରେ ଅଥର୍ବବେଦ ପାଠକମାନେ ବସିବେ।
ଉଦଙ୍ମୁଖୋ ଦକ୍ଷିଣତୋ ଯଜମାନ ଉପାଵିଶେତ୍ ଯଜଧ୍ଵମିତି ତାନ୍ବ୍ରୂଯାଦ୍ ଧୌତ୍ରିକାନ୍ପୁନରେଵ ତୁ
ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଯଜମାନ ଦକ୍ଷିଣ ପଟେ ବସିବେ। ପୁନଃ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ କହିବେ।
ଉତ୍କୃଷ୍ଟାନ୍ମନ୍ତ୍ରଜାପେନ ତିଷ୍ଠଧ୍ଵମିତି ଜାପକାନ୍ ଏଵମାଦିଶ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ପର୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯାଗ୍ନିଂ ସ ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ପାଠକମାନେ ଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କରି, ସେମାନେ ଙ୍କୁ ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଛିଟିଇବେ।