ତତ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶନ୍ ମରୁତଃ କଶ୍ଯପାଦ୍ଦିତିଃ ଜନଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ୍ ସର୍ଵାନମରଵଲ୍ଲଭାନ୍
ତାପରେ ଦିତି, ଧର୍ମ ଜଣା, କଶ୍ୟପରୁ ଏକାଳିଶି ମରୁତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ଦିତେଃ ପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ଜାତା ମରୁତୋ ଦେଵଵଲ୍ଲଭାଃ ଦେଵୈର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସାପତ୍ନୈଃ କସ୍ମାତ୍ତେ ସଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମରୁତମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ କିପରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମିତ୍ରତା କରିଲେ?
ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ହୃତେଷୁ ହରିଣା ସୁରୈଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରେଷୁ ଶୋକାର୍ତା ଗତ୍ଵା ଭୂଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ହରି ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ-ନତିମାନେକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଭୂଲୋକକୁ ଗଲେ ।
ସ୍ଯମନ୍ତପଞ୍ଚକେ କ୍ଷେତ୍ରେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ ଭର୍ତୁର୍ ଆରାଧନପରା ତପ ଉଗ୍ରଂ ଚଚାର ହ
ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଶୁଭ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ତଦା ଦିତିର୍ ଦୈତ୍ଯମାତା ଋଷିରୂପେଣ ସୁଵ୍ରତା ଫଲାହାରା ତପସ୍ ତେପେ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦିକମ୍
ତେବେ, ଦିତି — ଦାନବମାତା — ଋଷିର ରୂପ ଧରି, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ରହି, ଫଳ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠିନ ଉପବାସ କରିଥିଲେ ।
ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଜରାଶୋକସମାକୁଲା ତତଃ ସା ତପସା ତପ୍ତା ଵସିଷ୍ଠାଦୀନପୃଚ୍ଛତ
ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଯାଏଁ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ତପସ୍ୟାରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଜଳି, ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କଥଯନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ମେ ପୁତ୍ରଶୋକଵିନାଶନମ୍ ଵ୍ରତଂ ସୌଭାଗ୍ଯଫଲଦମ୍ ଇହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାନ ମନ୍ୟମାନେ, ପୁଅ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଏମିତି କୌଣସି ବ୍ରତ, ଯାହା ଏହି ଜଗତରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ।
ଊଚୁର୍ ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ମଦନଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵାଦଭଵତ୍ ସୁତଶୋକଵିଵର୍ଜିତା
ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ମଦନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, ପୁଅ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।'
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ସୂତ ମଦନଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ସୁତାନେକୋନପଞ୍ଚାଶଦ୍ ଯେନ ଲେଭେ ଦିତିଃ ପୁନଃ
ସୂତ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମଦନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦିତି ଚଉଵାନ୍ତି ପୁଅକୁ ପୁନର୍ବାର ପାଇଥିଲେ ।
ଯଦ୍ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ଦିତେଃ କଥିତମୁତ୍ତମମ୍ ଵିସ୍ତରେଣ ତଦେଵେଦଂ ମତ୍ସକାଶାନ୍ନିବୋଧତ
ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବେ ଦିତିଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ସେଥିରେ ଶୁଣ ।
ଚୈତ୍ରେ ମାସି ସିତେ ପକ୍ଷେ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ନିଯତଵ୍ରତଃ ସ୍ଥାପଯେଦଵ୍ରଣଂ କୁମ୍ଭଂ ସିତତଣ୍ଡୁଲପୂରିତମ୍
ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ, ନିୟମରେ ଥିବା ବ୍ରତୀ ଜଣେ ଏକ ଅପରିସ୍କୃତ କୁମ୍ଭ, ଶୁଭ୍ର ଚାଉଳରେ ପୂରିତ, ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ ।
ନାନାଫଲଯୁତଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଇକ୍ଷୁଦଣ୍ଡସମନ୍ଵିତମ୍ ସିତଵସ୍ତ୍ରଯୁଗଚ୍ଛନ୍ନଂ ସିତଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍
ସେ କୁମ୍ଭକୁ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଏକ ଇକ୍ଷୁ ଦଣ୍ଡ, ଦୁଇଟି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ସଜାଇବା ଉଚିତ ।
ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯସମୋପେତଂ ସହିରଣ୍ଯଂ ତୁ ଶକ୍ତିତଃ ତାମ୍ରପାତ୍ରଂ ଗୁଡୋପେତଂ ତସ୍ଯୋପରି ନିଵେଶଯେତ୍
ସେଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁନା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଗୁଡ଼ ଭରା ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ ।
ତସ୍ମାଦୁପରି କାମଂ ତୁ କଦଲୀଦଲସଂସ୍ଥିତମ୍ କୁର୍ଯାଚ୍ଛର୍କରଯୋପେତାଂ ରତିଂ ତସ୍ଯ ଚ ଵାମତଃ
ସେ ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ଉପରେ କଦଳୀ ପତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ; ତାହାର ବାମପାଖରେ, ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଶର୍କରା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ରତିଙ୍କ ମୂର୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ ।
ଗନ୍ଧଂ ଧୂପଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଗୀତଂ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ କାରଯେତ୍ ତଦଭାଵେ କଥାଂ କୁର୍ଯାତ୍ କାମକେଶଵଯୋର୍ନରଃ
ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ଦେଇବା ଉଚିତ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ନଥିଲେ, କାମ ଓ କେଶବଙ୍କ ଗଳ୍ପ କହିବା ଉଚିତ ।
କାମନାମ୍ନା ହରେରର୍ଚାଂ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଗନ୍ଧଵାରିଣା ଶୁକ୍ଲପୁଷ୍ପାକ୍ଷତତିଲୈର୍ ଅର୍ଚଯେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍
କାମ ନାମରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ସୁଗନ୍ଧି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ, ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଦେଇ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
କାମାଯ ପାଦୌ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଜଙ୍ଘେ ସୌଭାଗ୍ଯଦାଯ ଚ ଊରୂ ସ୍ମରାଯେତି ପୁନର୍ ମନ୍ମଥାଯେତି ଵୈ କଟିମ୍
କାମଙ୍କ ପାଇଁ ପାଦ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ସଉଭାଗ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଜଂଘା; ସ୍ମର ପାଇଁ ଉରୁ; ମନ୍ମଥ ପାଇଁ କଟି ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
ସ୍ଵଚ୍ଛୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରମ୍ ଅନଙ୍ଗାଯେତ୍ଯୁରୋ ହରେଃ ମୁଖଂ ପଦ୍ମମୁଖାଯେତି ବାହୂ ପଞ୍ଚଶରାଯ ଵୈ
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଉଦର ପାଇଁ ଉଦର ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଅନଙ୍ଗ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଉର; ପଦ୍ମମୁଖ ପାଇଁ ମୁଖ; ପଞ୍ଚଶର ପାଇଁ ବାହୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ମୌଲିମ୍ ଅର୍ଚଯେଦିତି କେଶଵମ୍ ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ତଂ କୁମ୍ଭଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ସର୍ବାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୌଳିକୁ କେଶବ ଭାବରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ପରେ, ପ୍ରଭାତରେ, ସେ କୁମ୍ଭକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ଚ ଲଵଣାଦୃତେ ଭୁକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଇମଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭକ୍ତିରେ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ, ନିଜେ ଲୁଣ ବିନା ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ ।
ପ୍ରୀଯତାମ୍ ଅତ୍ର ଭଗଵାନ୍ କାମରୂପୀ ଜନାର୍ଦନଃ ହୃଦଯେ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯ ଆନନ୍ଦୋ ଽଭିଧୀଯତେ
ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯେ କୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, ସେ ଭଗବାନ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଆନନ୍ଦର ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ସର୍ଵଂ ମାସି ମାସି ଵ୍ରତଂ ଚରେତ୍ ଉପଵାସୀ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାମ୍ ଅର୍ଚଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯଯମ୍
ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରତି ମାସରେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରି, ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ଫଲମେକଂ ଚ ସଂପ୍ରାଶ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଭୂତଲେ ସ୍ଵପେତ୍ ତତସ୍ତ୍ରଯୋଦଶେ ମାସି ଧୃତଧେନୁସମନ୍ଵିତାମ୍
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଏକ ଫଳ ଖାଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ। ତାପରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ଏକ ଗାଈ ସହିତ ରହିବା ଦରକାର।
ଶଯ୍ଯାଂ ଦଦ୍ଯାଦନଙ୍ଗାଯ ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁତାମ୍ କାଞ୍ଚନଂ କାମଦେଵଂ ଚ ଶୁକ୍ଲାଂ ଗାଂ ଚ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ଏକ ଶୟ୍ୟା ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ ଅନଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ସହିତ ଏକ ସୁନାର କାମଦେବ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଏକ ଧଳା ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗାଈ ଦେବା ଦରକାର।
ଵାସୋଭିର୍ ଦ୍ଵିଜଦାମ୍ପତ୍ଯଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିଭୂଷଣୈଃ ଶଯ୍ଯାଗନ୍ଧାଦିକଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପ୍ରୀଯତାମ୍ ଇତ୍ଯୁଦୀରଯେତ୍
ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶୟ୍ୟା, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, 'ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଦରକାର।
ହୋମଃ ଶୁକ୍ଲତିଲୈଃ କାର୍ଯଃ କାମନାମାନି କୀର୍ତଯେତ୍ ଗଵ୍ଯେନ ହଵିଷା ତଦ୍ଵତ୍ ପାଯସେନ ଚ ଧର୍ମଵିତ୍
ଶୁଭ୍ର ତିଳ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କାମନା ନାମଗୁଡିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଗାଈର ଦୁଧର ଘୃତ ଓ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଅନୁସାରେ ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଭୋଜନଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ ଇକ୍ଷୁଦଣ୍ଡାନଥୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ ପୁଷ୍ପମାଲାଶ୍ ଚ ଶକ୍ତିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ କଞ୍ଜୁସି ଛାଡିବା ଦରକାର। ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଇଖୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ଫୁଲର ମାଳା ଦେବା ଉଚିତ।
ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିଧିନାନେନ ମଦନଦ୍ଵାଦଶୀମିମାମ୍ ସ ସର୍ଵପାପନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ହରିସାମ୍ଯତାମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ମଦନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ୍ଧତିରେ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ସମାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଇହଲୋକେ ଵରାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ସୌଭାଗ୍ଯଫଲମ୍ ଅଶ୍ନୁତେ ଯଃ ସ୍ମରଃ ସଂସ୍ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଆନନ୍ଦାତ୍ମା ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ଜଗତରେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ। ସ୍ମର ଯେତେବେଳେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ, ଆନନ୍ଦର ମୂଳ, ମହାଶ୍ୱର।
ସୁଖାର୍ଥୀ କାମରୂପେଣ ସ୍ମରେଦଙ୍ଗଜମୀଶ୍ଵରମ୍ ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚକାରାସୌ ଦିତିଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ
ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଚାହିଁଲେ, ଇଚ୍ଛାର ରୂପରେ ଅଙ୍ଗଜର ନାଥକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଶୁଣି, ଦିତି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।