ତେଷାମନନ୍ତମଭଵତ୍ ପକ୍ଷିଣାଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକମ୍ ସୁରସାଯାଃ ସହସ୍ରଂ ତୁ ସର୍ପାଣାମ୍ ଅଭଵତ୍ପୁରା
ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ ଅସଂଖ୍ୟ ହେଲେ; ପୁରାତନ କାଳରେ ସୁରସା ଏକ ହଜାର ସାପ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସହସ୍ରଶିରସାଂ କଦ୍ରୂଃ ସହସ୍ରଂ ଚାପି ସୁଵ୍ରତ ପ୍ରଧାନାସ୍ତେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତାଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତିର୍ ଅରିଂଦମ
କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଏକ ହଜାର ସାପ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛଉଇଶି ଜଣେ ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଶେଷଵାସୁକିକର୍କୋଟଶଙ୍ଖୈରାଵତକମ୍ବଲାଃ ଧନଂଜଯମହାନୀଲପଦ୍ମାଶ୍ଵତରତକ୍ଷକାଃ
ସେମାନେ ହେଲେ: ଶେଷ, ବାସୁକି, କର୍କୋଟ, ଶଂଖ, ଏଇରାବତ, କମ୍ବଳ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ପଦ୍ମ, ଅଶ୍ୱତର ଓ ତକ୍ଷକ।
ଏଲାପତ୍ତ୍ରମହାପଦ୍ମଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରବଲାହକାଃ ଶଙ୍ଖପାଲମହାଶଙ୍ଖପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ରଶୁଭାନନାଃ
ଏଲାପତ୍ର, ମହାପଦ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, ଶଂଖପାଳ, ମହାଶଂଖ, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ଶୁଭାନନ।
ଶଙ୍କୁରୋମା ଚ ବହୁଲୋ ଵାମନଃ ପାଣିନସ୍ତଥା କପିଲୋ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚାପି ପତଞ୍ଜଲିରିତି ସ୍ମୃତାଃ
ଶଂକୁରୋମା, ବହୁଳ, ବାମନ, ପାଣିନ, କପିଳ, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ପତଞ୍ଜଳି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଏଷାମନନ୍ତମଭଵତ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକମ୍ ପ୍ରାଯଶୋ ଯତ୍ପୁରା ଦଗ୍ଧଂ ଜନମେଜଯମନ୍ଦିରେ
ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ ଅସଂଖ୍ୟ ହେଲେ; ପ୍ରାୟଃ ସେମାନେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଘରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।
ରକ୍ଷୋଗଣଂ କ୍ରୋଧଵଶା ସ୍ଵନାମାନମ୍ ଅଜୀଜନତ୍ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ନିଯୁତଂ ତେଷାଂ ଭୀମସେନାଦଗାତ୍କ୍ଷଯମ୍
ସେ ରୋଷରେ ନିଜ ନାମ ଥିବା ରାକ୍ଷସ ଗଣ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଭୀମସେନ ଦାନ୍ତିଆ ଏହି ଅନେକ ଦାନବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଚ ଗଣଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଗୋମହିଷ୍ଯୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ ସୁରଭିର୍ଜନଯାମାସ କଶ୍ଯପାତ୍ସଂଯତଵ୍ରତା
ଏହିପରି ସୁରଭି, ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, କଶ୍ୟପରୁ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଗଣ, ଗାଁ ଓ ମହିଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ମୁନିର୍ମୁନୀନାଂ ଚ ଗଣଂ ଗଣମପ୍ସରସାଂ ତଥା ତଥା କିଂନରଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଅରିଷ୍ଟାଜନଯଦ୍ ବହୂନ୍
ମୁନି ମୁନିମାନଙ୍କ ଗଣ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଅରିଷ୍ଟା ଅନେକ କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତୃଣଵୃକ୍ଷଲତାଗୁଲ୍ମମ୍ ଇରା ସର୍ଵମ୍ ଅଜୀଜନତ୍ ଵିଶ୍ଵା ତୁ ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ଜନଯାମାସ କୋଟିଶଃ
ଇରା ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଜାଡ଼ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବିଶ୍ୱା କୋଟି କୋଟି ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତତ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶନ୍ ମରୁତଃ କଶ୍ଯପାଦ୍ଦିତିଃ ଜନଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ୍ ସର୍ଵାନମରଵଲ୍ଲଭାନ୍
ତାପରେ ଦିତି, ଧର୍ମ ଜଣା, କଶ୍ୟପରୁ ଏକାଳିଶି ମରୁତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ଦିତେଃ ପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ଜାତା ମରୁତୋ ଦେଵଵଲ୍ଲଭାଃ ଦେଵୈର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସାପତ୍ନୈଃ କସ୍ମାତ୍ତେ ସଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମରୁତମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ କିପରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମିତ୍ରତା କରିଲେ?
ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ହୃତେଷୁ ହରିଣା ସୁରୈଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରେଷୁ ଶୋକାର୍ତା ଗତ୍ଵା ଭୂଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ହରି ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ-ନତିମାନେକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଭୂଲୋକକୁ ଗଲେ ।
ସ୍ଯମନ୍ତପଞ୍ଚକେ କ୍ଷେତ୍ରେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ ଭର୍ତୁର୍ ଆରାଧନପରା ତପ ଉଗ୍ରଂ ଚଚାର ହ
ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଶୁଭ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ତଦା ଦିତିର୍ ଦୈତ୍ଯମାତା ଋଷିରୂପେଣ ସୁଵ୍ରତା ଫଲାହାରା ତପସ୍ ତେପେ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦିକମ୍
ତେବେ, ଦିତି — ଦାନବମାତା — ଋଷିର ରୂପ ଧରି, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ରହି, ଫଳ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠିନ ଉପବାସ କରିଥିଲେ ।
ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଜରାଶୋକସମାକୁଲା ତତଃ ସା ତପସା ତପ୍ତା ଵସିଷ୍ଠାଦୀନପୃଚ୍ଛତ
ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଯାଏଁ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ତପସ୍ୟାରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଜଳି, ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କଥଯନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ମେ ପୁତ୍ରଶୋକଵିନାଶନମ୍ ଵ୍ରତଂ ସୌଭାଗ୍ଯଫଲଦମ୍ ଇହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାନ ମନ୍ୟମାନେ, ପୁଅ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଏମିତି କୌଣସି ବ୍ରତ, ଯାହା ଏହି ଜଗତରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ।
ଊଚୁର୍ ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ମଦନଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵାଦଭଵତ୍ ସୁତଶୋକଵିଵର୍ଜିତା
ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ମଦନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, ପୁଅ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।'
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ସୂତ ମଦନଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ସୁତାନେକୋନପଞ୍ଚାଶଦ୍ ଯେନ ଲେଭେ ଦିତିଃ ପୁନଃ
ସୂତ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମଦନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦିତି ଚଉଵାନ୍ତି ପୁଅକୁ ପୁନର୍ବାର ପାଇଥିଲେ ।
ଯଦ୍ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ଦିତେଃ କଥିତମୁତ୍ତମମ୍ ଵିସ୍ତରେଣ ତଦେଵେଦଂ ମତ୍ସକାଶାନ୍ନିବୋଧତ
ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବେ ଦିତିଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ସେଥିରେ ଶୁଣ ।
ଚୈତ୍ରେ ମାସି ସିତେ ପକ୍ଷେ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ନିଯତଵ୍ରତଃ ସ୍ଥାପଯେଦଵ୍ରଣଂ କୁମ୍ଭଂ ସିତତଣ୍ଡୁଲପୂରିତମ୍
ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ, ନିୟମରେ ଥିବା ବ୍ରତୀ ଜଣେ ଏକ ଅପରିସ୍କୃତ କୁମ୍ଭ, ଶୁଭ୍ର ଚାଉଳରେ ପୂରିତ, ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ ।
ନାନାଫଲଯୁତଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଇକ୍ଷୁଦଣ୍ଡସମନ୍ଵିତମ୍ ସିତଵସ୍ତ୍ରଯୁଗଚ୍ଛନ୍ନଂ ସିତଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍
ସେ କୁମ୍ଭକୁ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ, ଏକ ଇକ୍ଷୁ ଦଣ୍ଡ, ଦୁଇଟି ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ସଜାଇବା ଉଚିତ ।
ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯସମୋପେତଂ ସହିରଣ୍ଯଂ ତୁ ଶକ୍ତିତଃ ତାମ୍ରପାତ୍ରଂ ଗୁଡୋପେତଂ ତସ୍ଯୋପରି ନିଵେଶଯେତ୍
ସେଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସୁନା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଗୁଡ଼ ଭରା ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ ।
ତସ୍ମାଦୁପରି କାମଂ ତୁ କଦଲୀଦଲସଂସ୍ଥିତମ୍ କୁର୍ଯାଚ୍ଛର୍କରଯୋପେତାଂ ରତିଂ ତସ୍ଯ ଚ ଵାମତଃ
ସେ ତାମ୍ବା ପାତ୍ର ଉପରେ କଦଳୀ ପତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ; ତାହାର ବାମପାଖରେ, ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଶର୍କରା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ରତିଙ୍କ ମୂର୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ ।
ଗନ୍ଧଂ ଧୂପଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଗୀତଂ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ କାରଯେତ୍ ତଦଭାଵେ କଥାଂ କୁର୍ଯାତ୍ କାମକେଶଵଯୋର୍ନରଃ
ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପ ଦେଇବା ଉଚିତ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ନଥିଲେ, କାମ ଓ କେଶବଙ୍କ ଗଳ୍ପ କହିବା ଉଚିତ ।
କାମନାମ୍ନା ହରେରର୍ଚାଂ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଗନ୍ଧଵାରିଣା ଶୁକ୍ଲପୁଷ୍ପାକ୍ଷତତିଲୈର୍ ଅର୍ଚଯେନ୍ମଧୁସୂଦନମ୍
କାମ ନାମରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ସୁଗନ୍ଧି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ, ଚାଉଳ ଓ ତିଳ ଦେଇ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
କାମାଯ ପାଦୌ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଜଙ୍ଘେ ସୌଭାଗ୍ଯଦାଯ ଚ ଊରୂ ସ୍ମରାଯେତି ପୁନର୍ ମନ୍ମଥାଯେତି ଵୈ କଟିମ୍
କାମଙ୍କ ପାଇଁ ପାଦ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ସଉଭାଗ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଜଂଘା; ସ୍ମର ପାଇଁ ଉରୁ; ମନ୍ମଥ ପାଇଁ କଟି ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
ସ୍ଵଚ୍ଛୋଦରାଯେତ୍ଯୁଦରମ୍ ଅନଙ୍ଗାଯେତ୍ଯୁରୋ ହରେଃ ମୁଖଂ ପଦ୍ମମୁଖାଯେତି ବାହୂ ପଞ୍ଚଶରାଯ ଵୈ
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଉଦର ପାଇଁ ଉଦର ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଅନଙ୍ଗ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଉର; ପଦ୍ମମୁଖ ପାଇଁ ମୁଖ; ପଞ୍ଚଶର ପାଇଁ ବାହୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ ।
ନମଃ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ମୌଲିମ୍ ଅର୍ଚଯେଦିତି କେଶଵମ୍ ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ତଂ କୁମ୍ଭଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ସର୍ବାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୌଳିକୁ କେଶବ ଭାବରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ପରେ, ପ୍ରଭାତରେ, ସେ କୁମ୍ଭକୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵଯଂ ଚ ଲଵଣାଦୃତେ ଭୁକ୍ତ୍ଯା ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ ଇମଂ ମନ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭକ୍ତିରେ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ, ନିଜେ ଲୁଣ ବିନା ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ ।