ଇଲ୍ଵଲୋ ନମୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଵସୃପଶ୍ ଚାଜନସ୍ ତଥା ନରକଃ କାଲନାଭଶ୍ଚ ସରମାଣସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଇଲ୍ବଳ, ନମୁଚି, ଶ୍ୱସୃପ, ଅଜନ, ନରକ, କାଳନାଭ ଏବଂ ସରମାଣ ।
କାଲଵୀଯେଶ୍ ଚ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଦନୁଵଂଶଵିଵର୍ଧନାଃ ସଂହ୍ରାଦସ୍ଯ ତୁ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ନିଵାତକଵଚାଃ ସ୍ମୃତାଃ
କାଳବୀୟମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଦନୁବଂଶକୁ ବଢାଇଥିଲେ । ସଂହ୍ରାଦ ଦୈତ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ନିବାତକବଚମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ।
ଅଵଧ୍ଯାଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ଯେ ହତା ଭର୍ଗମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅର୍ଜୁନେନ ରଣାଜିରେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭର୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ହତ କରିଥିଲେ ।
ଷଟ୍କନ୍ଯା ଜନଯାମାସ ତାମ୍ରା ମାରୀଚବୀଜତଃ ଶୁକୀ ଶ୍ଯେନୀ ଚ ଭାସୀ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵୀ ଗୃଧ୍ରିକା ଶୁଚିଃ
ମାରୀଚିଙ୍କ ଦୀଜ ଠାରୁ ତାମ୍ରା ଷଠି କନ୍ୟା ଜନ୍ମାଇଥିଲେ — ଶୁକୀ, ଶ୍ୟେନୀ, ଭାସୀ, ସୁଗ୍ରୀବୀ, ଗୃଧ୍ରିକା ଏବଂ ଶୁଚି ।
ଶୁକୀ ଶୁକାନୁଲୂକାଂଶ୍ଚ ଜନଯାମାସ ଧର୍ମତଃ ଶ୍ଯେନୀ ଶ୍ଯେନାଂସ୍ତଥା ଭାସୀ କୁରରାନପ୍ଯଜୀଜନତ୍
ଶୁକୀ ଧର୍ମରେ ଅନୁସାର କରି ଶୁକା ଓ ଉଲୁକ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶ୍ୟେନୀ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଭାସୀ କିଟ୍ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ କୁରରୀ ନିଜ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଗୃଧ୍ରୀ ଗୃଧ୍ରାନ୍କପୋତାଂଶ୍ଚ ପାରାଵତଵିହଂଗମାନ୍ ହଂସସାରସକ୍ରୌଞ୍ଚାଂଶ୍ ଚ ପ୍ଲଵାଞ୍ଛୁଚିରଜୀଜନତ୍
ଗୃଧ୍ରୀ ଗୃଧ୍ର ପକ୍ଷୀ ଓ କପୋତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପାରାବତୀ ଦୁଧରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ହଂସୀ ହଂସ, ସାରସ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପ୍ଲବା ଜଳପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଅଜାଶ୍ଵମେଷୋଷ୍ଟ୍ରଖରାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵୀ ଚାପ୍ଯଜୀଜନତ୍ ଏଷ ତାମ୍ରାନ୍ଵଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵିନତାଯାଂ ନିବୋଧତ
ସୁଗ୍ରୀବୀ ଛୋଁ, ଘୋଡା, ମେଷ, ଉଷ୍ଟ୍ର ଓ ଖର ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହିପରି ତାମ୍ରାର ବଂଶ ବିବରଣ କରାଗଲା; ଏବେ ବିନତା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଗରୁଡଃ ପତତାଂ ନାଥଃ ଅରୁଣଶ୍ଚ ପତତ୍ରିଣାମ୍ ସୌଦାମନୀ ତଥା କନ୍ଯା ଯେଯଂ ନଭସି ଵିଶ୍ରୁତା
ଗରୁଡ଼, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ନାଥ, ଏବଂ ଅରୁଣ, ପତତ୍ରିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ, ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସୌଦାମନୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ସମ୍ପାତିଶ୍ ଚ ଜଟାଯୁଶ୍ଚ ଅରୁଣସ୍ଯ ସୁତାଵ୍ ଉଭୌ ସମ୍ପାତିପୁତ୍ରୋ ବଭ୍ରୁଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଗଶ୍ଚାପି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ସମ୍ପାତି ଓ ଜଟାୟୁ, ଅରୁଣଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ, ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସମ୍ପାତିଙ୍କ ପୁଅ ବଭ୍ରୁ ଏବଂ ଶୀଘ୍ରଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଜଟାଯୁଷଃ କର୍ଣିକାରଃ ଶତଗାମୀ ଚ ଵିଶ୍ରୁତୌ ସାରସୋ ରଜ୍ଜୁଵାଲଶ୍ଚ ଭେରୁଣ୍ଡଶ୍ଚାପି ତତ୍ସୁତାଃ
ଜଟାୟୁଙ୍କର କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତଗାମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସାରସ, ରଜ୍ଜୁବାଳ ଓ ଭେରୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁଅ।
ତେଷାମନନ୍ତମଭଵତ୍ ପକ୍ଷିଣାଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକମ୍ ସୁରସାଯାଃ ସହସ୍ରଂ ତୁ ସର୍ପାଣାମ୍ ଅଭଵତ୍ପୁରା
ଏହି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ ଅସଂଖ୍ୟ ହେଲେ; ପୁରାତନ କାଳରେ ସୁରସା ଏକ ହଜାର ସାପ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସହସ୍ରଶିରସାଂ କଦ୍ରୂଃ ସହସ୍ରଂ ଚାପି ସୁଵ୍ରତ ପ୍ରଧାନାସ୍ତେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତାଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତିର୍ ଅରିଂଦମ
କଦ୍ରୁ ଏକ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଏକ ହଜାର ସାପ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛଉଇଶି ଜଣେ ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଶେଷଵାସୁକିକର୍କୋଟଶଙ୍ଖୈରାଵତକମ୍ବଲାଃ ଧନଂଜଯମହାନୀଲପଦ୍ମାଶ୍ଵତରତକ୍ଷକାଃ
ସେମାନେ ହେଲେ: ଶେଷ, ବାସୁକି, କର୍କୋଟ, ଶଂଖ, ଏଇରାବତ, କମ୍ବଳ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାନୀଳ, ପଦ୍ମ, ଅଶ୍ୱତର ଓ ତକ୍ଷକ।
ଏଲାପତ୍ତ୍ରମହାପଦ୍ମଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରବଲାହକାଃ ଶଙ୍ଖପାଲମହାଶଙ୍ଖପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ରଶୁଭାନନାଃ
ଏଲାପତ୍ର, ମହାପଦ୍ମ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବଳାହକ, ଶଂଖପାଳ, ମହାଶଂଖ, ପୁଷ୍ପଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ଶୁଭାନନ।
ଶଙ୍କୁରୋମା ଚ ବହୁଲୋ ଵାମନଃ ପାଣିନସ୍ତଥା କପିଲୋ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚାପି ପତଞ୍ଜଲିରିତି ସ୍ମୃତାଃ
ଶଂକୁରୋମା, ବହୁଳ, ବାମନ, ପାଣିନ, କପିଳ, ଦୁର୍ମୁଖ ଓ ପତଞ୍ଜଳି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଏଷାମନନ୍ତମଭଵତ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକମ୍ ପ୍ରାଯଶୋ ଯତ୍ପୁରା ଦଗ୍ଧଂ ଜନମେଜଯମନ୍ଦିରେ
ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ ଅସଂଖ୍ୟ ହେଲେ; ପ୍ରାୟଃ ସେମାନେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଘରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।
ରକ୍ଷୋଗଣଂ କ୍ରୋଧଵଶା ସ୍ଵନାମାନମ୍ ଅଜୀଜନତ୍ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ନିଯୁତଂ ତେଷାଂ ଭୀମସେନାଦଗାତ୍କ୍ଷଯମ୍
ସେ ରୋଷରେ ନିଜ ନାମ ଥିବା ରାକ୍ଷସ ଗଣ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଭୀମସେନ ଦାନ୍ତିଆ ଏହି ଅନେକ ଦାନବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଚ ଗଣଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଗୋମହିଷ୍ଯୋ ଵରାଙ୍ଗନାଃ ସୁରଭିର୍ଜନଯାମାସ କଶ୍ଯପାତ୍ସଂଯତଵ୍ରତା
ଏହିପରି ସୁରଭି, ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, କଶ୍ୟପରୁ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ଗଣ, ଗାଁ ଓ ମହିଷ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ମୁନିର୍ମୁନୀନାଂ ଚ ଗଣଂ ଗଣମପ୍ସରସାଂ ତଥା ତଥା କିଂନରଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଅରିଷ୍ଟାଜନଯଦ୍ ବହୂନ୍
ମୁନି ମୁନିମାନଙ୍କ ଗଣ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଅରିଷ୍ଟା ଅନେକ କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତୃଣଵୃକ୍ଷଲତାଗୁଲ୍ମମ୍ ଇରା ସର୍ଵମ୍ ଅଜୀଜନତ୍ ଵିଶ୍ଵା ତୁ ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ଜନଯାମାସ କୋଟିଶଃ
ଇରା ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଜାଡ଼ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ବିଶ୍ୱା କୋଟି କୋଟି ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତତ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶନ୍ ମରୁତଃ କଶ୍ଯପାଦ୍ଦିତିଃ ଜନଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ୍ ସର୍ଵାନମରଵଲ୍ଲଭାନ୍
ତାପରେ ଦିତି, ଧର୍ମ ଜଣା, କଶ୍ୟପରୁ ଏକାଳିଶି ମରୁତ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ଦିତେଃ ପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ଜାତା ମରୁତୋ ଦେଵଵଲ୍ଲଭାଃ ଦେଵୈର୍ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସାପତ୍ନୈଃ କସ୍ମାତ୍ତେ ସଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଦିତିଙ୍କ ପୁଅ, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ମରୁତମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ କିପରି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମିତ୍ରତା କରିଲେ?
ପୁରା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ହୃତେଷୁ ହରିଣା ସୁରୈଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରେଷୁ ଶୋକାର୍ତା ଗତ୍ଵା ଭୂଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ହରି ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ-ନତିମାନେକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଭୂଲୋକକୁ ଗଲେ ।
ସ୍ଯମନ୍ତପଞ୍ଚକେ କ୍ଷେତ୍ରେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ଶୁଭେ ଭର୍ତୁର୍ ଆରାଧନପରା ତପ ଉଗ୍ରଂ ଚଚାର ହ
ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଶୁଭ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ସେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ତଦା ଦିତିର୍ ଦୈତ୍ଯମାତା ଋଷିରୂପେଣ ସୁଵ୍ରତା ଫଲାହାରା ତପସ୍ ତେପେ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦିକମ୍
ତେବେ, ଦିତି — ଦାନବମାତା — ଋଷିର ରୂପ ଧରି, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମରେ ରହି, ଫଳ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠିନ ଉପବାସ କରିଥିଲେ ।
ଯାଵଦ୍ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ଜରାଶୋକସମାକୁଲା ତତଃ ସା ତପସା ତପ୍ତା ଵସିଷ୍ଠାଦୀନପୃଚ୍ଛତ
ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଯାଏଁ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ତପସ୍ୟାରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଜଳି, ପରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କଥଯନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ମେ ପୁତ୍ରଶୋକଵିନାଶନମ୍ ଵ୍ରତଂ ସୌଭାଗ୍ଯଫଲଦମ୍ ଇହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାନ ମନ୍ୟମାନେ, ପୁଅ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଏମିତି କୌଣସି ବ୍ରତ, ଯାହା ଏହି ଜଗତରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ।
ଊଚୁର୍ ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ମଦନଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ଯସ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵାଦଭଵତ୍ ସୁତଶୋକଵିଵର୍ଜିତା
ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ମଦନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, ପୁଅ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।'
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ସୂତ ମଦନଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ ସୁତାନେକୋନପଞ୍ଚାଶଦ୍ ଯେନ ଲେଭେ ଦିତିଃ ପୁନଃ
ସୂତ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ମଦନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦିତି ଚଉଵାନ୍ତି ପୁଅକୁ ପୁନର୍ବାର ପାଇଥିଲେ ।
ଯଦ୍ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ଦିତେଃ କଥିତମୁତ୍ତମମ୍ ଵିସ୍ତରେଣ ତଦେଵେଦଂ ମତ୍ସକାଶାନ୍ନିବୋଧତ
ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବେ ଦିତିଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଥିଲେ, ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ସେଥିରେ ଶୁଣ ।