ଉପତିଷ୍ଠ ସ୍ଵଲଂକୃତ୍ଯ ମୈଥୁନାଯ ଚ ମାଂ ଶୁଭେ ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦେନଂ ସ୍ଵଯମେଵ ବୃହସ୍ପତିମ୍
'ଶୁଭେ, ତୁମେ ଆପଣକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ମୋ ସହ ମିଶିବାକୁ ଆସ।' ଏପରି କହିଲେ, ସେ ନିଜେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଗର୍ଭଃ ପରିଣତଶ୍ଚାଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯାହରତେ ଗିରା ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ଧର୍ମଂ ଚୈଵଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍
'ଏହି ଗର୍ଭ ପକା ହୋଇଯାଇଛି ଓ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରରେ କଥା କହୁଛି; ତୁମର ବୀଜ ଅଫଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାମ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦେନାଂ ସ୍ଵଯମେଵ ବୃହସ୍ପତିଃ ନୋପଦେଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଵିନଯସ୍ ତ୍ଵଯା ମେ ଵରଵର୍ଣିନି
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: 'ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ମୋତେ ନୀତି ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଧର୍ଷମାଣଃ ପ୍ରସହ୍ଯୈନାଂ ମୈଥୁନାଯୋପଚକ୍ରମେ ତତୋ ବୃହସ୍ପତିଂ ଗର୍ଭୋ ଧର୍ଷମାଣମୁଵାଚ ହ
ସେ ଜୋରଦରିରେ ତାଙ୍କୁ ଦଳି ମିଶିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ତେବେ ଗର୍ଭ ଥିବା ଶିଶୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲା।
ସଂନିଵିଷ୍ଟୋ ହ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଇହ ନାମ ବୃହସ୍ପତେ ଅମୋଘରେତାଶ୍ଚ ଭଵାନ୍ ନାଵକାଶ ଇହ ଦ୍ଵଯୋଃ
'ମୁଁ ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଅଛି, ବୃହସ୍ପତି; ତୁମର ବୀଜ ଅଫଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଗର୍ଭେଣ କୁପିତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମୀଦୃଶେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ସତି ଅଭିଷେଧସି ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି
ଗର୍ଭ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବୃହସ୍ପତି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ବାଧା ଦେଲ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ି ରହିବ।'
ତତଃ କାମଂ ସଂନିଵର୍ତ୍ଯ ତସ୍ଯାନନ୍ଦାଦ୍ବୃହସ୍ପତେଃ ତଦ୍ରେତସ୍ତ୍ଵପତଦ୍ଭୂମୌ ନିଵୃତ୍ତଂ ଶିଶୁକୋ ଽଭଵତ୍
ଏପରେ, ଆପଣଙ୍କ କାମନାକୁ ଦମନ କରି, ମମତାଙ୍କର ଅସନ୍ତୋଷରୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ବୀର୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡିଲା; ଏହା ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ ଏକ ଶିଶୁ ହେଇଗଲା।
ସଦ୍ଯୋଜାତଂ କୁମାରଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମମତାବ୍ରଵୀତ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ଗୃହଂ ସ୍ଵଂ ଵୈ ଭରସ୍ଵୈନଂ ବୃହସ୍ପତେ
ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ମମତା କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ଯାଉଛି; ବୃହସ୍ପତି, ତୁମେ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖିବା।"
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତା ସା ତୁ ଗତାଯାଂ ସୋ ଽପି ତଂ ତ୍ଯଜତ୍ ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମରୁତଃ ଶିଶୁମ୍ ଜଗୃହୁସ୍ତଂ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ମରୁତଃ କୃପଯା ସ୍ଥିତାଃ
ଏଭଳି କହି ମମତା ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଯିବା ପରେ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଛାଡିଦେଲେ। ମା ଓ ବାପା ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଏହି ଶିଶୁକୁ ଦେଖି, ମାରୁତମାନେ ଦୟାରେ ଏହି ଭରଦ୍ୱାଜକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ତୁ ଭରତୋ ବହୁଭିର୍ ଋତୁଭିର୍ଵିଭୁଃ ପୁତ୍ରନୈମିତ୍ତିକୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ ଅଯଜତ୍ପୁତ୍ରଲିପ୍ସଯା
ସେ ସମୟରେ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭରତ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଅନେକ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ବିଦି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଯଦା ସ ଯଜମାନସ୍ତୁ ପୁତ୍ରଂ ନାସାଦଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ ତତଃ କ୍ରତୁଂ ମରୁତ୍ସୋମଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସମୁପାହରତ୍
ଯଜ୍ଞ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ନ ପାଇବାରୁ, ସେ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମାରୁତସୋମ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ତେନ ତେ ମରୁତସ୍ତସ୍ଯ ମରୁତ୍ସୋମେନ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ଉପନିନ୍ଯୁର୍ଭରଦ୍ଵାଜଂ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ଭରତାଯ ଵୈ
ଏହି ଯଜ୍ଞରେ, ମାରୁତମାନେ ଭରତଙ୍କୁ ମାରୁତସୋମ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏବଂ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଭରଦ୍ୱାଜକୁ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଆସିଲେ।
ଦାଯାଦୋ ଽଙ୍ଗିରସଃ ସୂନୋର୍ ଔରସସ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତେଃ ସଂକ୍ରାମିତୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମରୁଦ୍ଭିର୍ଭରତଂ ପ୍ରତି
ଏହି ଭରଦ୍ୱାଜ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ ପୁତ୍ର, ଅଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ମାରୁତମାନେ ଭରତଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେଇ ଦେଲେ।
ଭରତସ୍ତୁ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ପୁତ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଭୁର୍ ବ୍ରଵୀତ୍ ଆଦାଵ୍ ଆତ୍ମହିତାଯ ତ୍ଵଂ କୃତାର୍ଥୋ ଽହଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ
ଭରତ, ଭରଦ୍ୱାଜକୁ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ପାଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, "ପ୍ରଥମେ, ମୋ ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ଦିଆଯାଇଥିଲ; ଏବେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି।"
ପୂର୍ଵଂ ତୁ ଵିତଥେ ତସ୍ମିନ୍ କୃତେ ଵୈ ପୁତ୍ରଜନ୍ମନି ତତସ୍ତୁ ଵିତଥୋ ନାମ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ନୃପୋ ଽଭଵତ୍
ପ୍ରଥମେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ ହେଇଥିଲା, ତେଣୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ରାଜାଙ୍କୁ 'ବିତଥ' ନାମରେ ଡାକାଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ମାଦପି ଭରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଭୁଵି ଦ୍ଵ୍ଯାମୁଷ୍ଯାଯଣକୌଲୀନାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଵିଧେନ ଚ
ଏହି ଭରଦ୍ୱାଜରୁ, ଭୂମିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱ୍ୟାମୁଷ୍ୟାୟଣ କୁଳର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଲୋକ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ତତୋ ଜାତେ ହି ଵିତଥେ ଭରତଶ୍ଚ ଦିଵଂ ଯଯୌ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଦିଵଂ ଯାତୋ ହ୍ଯ୍ ଅଭିଷିଚ୍ଯ ସୁତମୃଷିଃ
ବିତଥ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ, ଭରତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ; ଭରଦ୍ୱାଜ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜା ମାନି ଅଭିଷେକ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ।
ଦାଯାଦୋ ଵିତଥସ୍ଯାସୀଦ୍ ଭୁଵମନ୍ଯୁର୍ ମହାଯଶାଃ ମହାଭୂତୋପମାଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ ଚତ୍ଵାରୋ ଭୁଵମନ୍ଯଵଃ
ବିତଥଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ ମହାଖ୍ୟାତି ଭୁଵମନ୍ୟୁ; ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର, ଭୁଵମନ୍ୟୁମାନେ, ମହାପ୍ରାଣୀ ସମାନ ଥିଲେ।
ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ନରୋ ଗର୍ଗଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ନରସ୍ଯ ସଂକୃତିଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ
ମହାବୀର୍ୟ ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ନର, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗର୍ଗ; ନରଙ୍କର ପୁତ୍ର ସଂକୃତି, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ମହାଖ୍ୟାତି।
ଗୁରୁଧୀ ରନ୍ତିଦେଵଶ୍ଚ ସତ୍କୃତ୍ଯାଂ ତାଵ୍ ଉଭୌ ସ୍ମୃତୌ ଗର୍ଗସ୍ଯ ଚୈଵ ଦାଯାଦଃ ଶିବିର୍ଵିଦ୍ଵାନଜାଯତ
ଗୁରୁଧୀ ଓ ରନ୍ତିଦେବ, ଦୁଇଜଣ ସମ୍ମାନିତ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଗର୍ଗଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଜ୍ଞାନୀ ଶିବି ଜନ୍ମିଲେ।
ସ୍ମୃତାଃ ଶୈବ୍ଯାସ୍ତତୋ ଗର୍ଗାଃ କ୍ଷତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ଆହାର୍ଯତନଯଶ୍ଚୈଵ ଧୀମାନାସୀଦ୍ ଉରୁକ୍ଷଵଃ
ଏହିଠାରୁ ଶୈବ୍ୟ ଓ ଗର୍ଗାମାନେ ପରିଚିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣ ଥିବା ଦ୍ୱିଜ; ଆହାର୍ୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ଉରୁକ୍ଷବ, ଜ୍ଞାନୀ, ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵିଶାଲା ତୁ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରକତ୍ରଯମ୍ ତ୍ର୍ଯୁଷଣଂ ପୁଷ୍କରିଂ ଚୈଵ କଵିଂ ଚୈଵ ମହାଯଶାଃ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଶାଳା ତିନି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ: ତ୍ରୟୁଷଣ, ପୁଷ୍କରି ଓ ମହାଖ୍ୟାତି କବି।
ଉରୁକ୍ଷଵାଃ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯ୍ ଏତେ ସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣତାଂ ଗତାଃ କାଵ୍ଯାନାଂ ତୁ ଵରା ହ୍ଯ୍ ଏତେ ତ୍ରଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମହର୍ଷଯଃ
ଏହି ଉରୁକ୍ଷବମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାରେ ପରିଚିତ; କାବ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ତିନିଜଣ ମହାର୍ଷି ଭାବରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଗର୍ଗାଃ ସଂକୃତଯଃ କାଵ୍ଯାଃ କ୍ଷତ୍ରୋପେତା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ସଂଭୃତାଙ୍ଗିରସୋ ଦକ୍ଷା ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚ କ୍ଷିତିଃ
ଗର୍ଗା, ସଂକୃତି ଓ କାବ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗୁଣ ଥିବା ଦ୍ୱିଜ; ଏହିଠାରେ ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ଦକ୍ଷମାନେ ଏକତ୍ରିତ, ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରଙ୍କର ଭୂମି।
ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଦାଯାଦୋ ହସ୍ତିନାମା ବଭୂଵ ହ ତେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ପୂର୍ଵଂ ପୁରଂ ତୁ ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍
ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହସ୍ତିନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ସେଇ ହସ୍ତିନ ଆଗେ ଗଜସାହ୍ବୟ ନାମକ ଏହି ସହର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।
ହସ୍ତିନଶ୍ଚୈଵ ଦାଯାଦାସ୍ ତ୍ରଯଃ ପରମକୀର୍ତଯଃ ଅଜମୀଢୋ ଦ୍ଵିମୀଢଶ୍ଚ ପୁରୁମୀଢସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହସ୍ତିନଙ୍କର ତିନି ଜଣ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ଅଜମୀଢ, ଦ୍ୱିମୀଢ ଓ ପୁରୁମୀଢ ।
ଅଜମୀଢସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯସ୍ତୁ ତିସ୍ରଃ କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହାଃ ନୀଲିନୀ ଧୂମିନୀ ଚୈଵ କେଶିନୀ ଚୈଵ ଵିଶ୍ରୁତା
ଅଜମୀଢଙ୍କର ତିନି ଜଣୀ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ କୁରୁ ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହିଳା — ନୀଳିନୀ, ଧୂମିନୀ ଓ କେଶିନୀ ।
ସ ତାସୁ ଜନଯାମାସ ପୁତ୍ରାନ୍ଵୈ ଦେଵଵର୍ଚସଃ ତପସୋ ଽନ୍ତେ ମହାତେଜା ଜାତା ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଧାର୍ମିକାଃ
ଅଜମୀଢ ସେମାନଙ୍କଠୁ ଦେବ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶେଷରେ ବୃଦ୍ଧ ନାମକ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ ।
ଭାରଦ୍ଵାଜପ୍ରସାଦେନ ଵିସ୍ତରଂ ତେଷୁ ମେ ଶୃଣୁ ଆଜମୀଢସ୍ଯ କେଶିନ୍ଯାଂ କଣ୍ଵଃ ସମଭଵତ୍କିଲ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ବିବରଣୀ ଶୁଣ । କେଶିନୀଙ୍କୁ ଅଜମୀଢଙ୍କର କଣ୍ବ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ ।
ମେଧାତିଥିଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍କାଣ୍ଵାଯନା ଦ୍ଵିଜାଃ ଅଜମୀଢସ୍ଯ ଭୂମିନ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ବୃହଦନୁର୍ ନୃପଃ
କଣ୍ବଙ୍କର ପୁଅ ମେଧାତିଥି ଥିଲେ । ତାଙ୍କଠୁ କଣ୍ବାୟନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ଅଜମୀଢଙ୍କର ଭୂମିନୀଙ୍କୁ ବୃହଦନୁର ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ ।