ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ଶୂଦ୍ରଯୋନା ତୁ ଭଵଚ୍ଛନ୍ଦେ ସୁରୋତ୍ତମ ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁଦେଷ୍ଣା ମହିଷୀ ତଵ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ ଅଵମାନାନ୍ମେ ଶୂଦ୍ରାଂ ଧାତ୍ରେଯିକାଂ ନୃପ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏମାନେ ଶୂଦ୍ରୀ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି। ମୁଁ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମ ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ମୋତେ ଅପମାନ କରି ଶୂଦ୍ରୀ ଦାୟିକାକୁ ପଠାଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ବଲିସ୍ ତମୃଷିସତ୍ତମମ୍ ବଲିଃ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ଦାନଵଃ
ତାପରେ ବଳି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଦାନବ ବଳି ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ତିବ୍ର ଭାବେ ତାଡ଼ନା କଲେ।
ପୁନଶ୍ଚୈନାମ୍ ଅଲଂକୃତ୍ଯ ଋଷଯେ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ତାଂ ସ ଦୀର୍ଘତମା ଦେଵୀଂ ତଥା କୃତଵତୀଂ ତଦା
ପୁନି, ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ବଳି ତାଙ୍କୁ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ; ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେପରି କଲେ।
ଦଧ୍ନା ଲଵଣମିଶ୍ରେଣ ତ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯକ୍ତଂ ମଧୁକେନ ତୁ ଲିହ ମାମ୍ ଅଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତୀ ଆପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଦେଵି ପୁତ୍ରାନ୍ଵୈ ମନସେପ୍ସିତାନ୍
'ଦହି, ଲୁଣ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଦେହକୁ ମାଲିଶ କରି, ମୋତେ ପାଉଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଟିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଅପମାନ ବୋଧ କରିବା ନାହିଁ; ତେବେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମନରେ ଯେପରି ଇଛା କର, ସେପରି ପୁଅ ପାଇବ।'
ତସ୍ଯ ସା ତଦ୍ଵଚୋ ଦେଵୀ ସର୍ଵଂ କୃତଵତୀ ତଦା ତସ୍ଯ ସାପାନମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଦେଵୀ ପରିହରତ୍ତଦା
ଦେବୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କାମ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପାନ କରିବା ସମୟରେ ସେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଲେ।
ତାମୁଵାଚ ତତଃ ସୋ ଽଥ ଯତ୍ତେ ପରିହୃତଂ ଶୁଭେ ଵିନାପାନଂ କୁମାରଂ ତୁ ଜନଯିଷ୍ଯସି ପୂର୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ପାନ କରିବା ଏଡ଼ାଇଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବ, କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ହେବ।'
ନାର୍ହସି ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦାତୁମୀଦୃଶମ୍ ତୋଷିତଶ୍ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ପ୍ରଭୋ
'ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏପରି ପୁଅ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଯେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତେଣୁ ମୋତେ ଦୟା କର, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ତଵାପଚାରାଦ୍ଦେଵ୍ଯେଷ ନାନ୍ଯଥା ଭଵିତା ଶୁଭେ ନୈଵ ଦାସ୍ଯତି ପୁତ୍ରସ୍ତେ ପୌତ୍ରୌ ଵୈ ଦାସ୍ଯତେ ଫଲମ୍
'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ତୁମ ପୁଅ ତୁମକୁ ନାତି ଦେବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ନାତିମାନେ ଫଳ ଦେବେ।'
ତସ୍ଯାପାନଂ ଵିନା ଚୈଵ ଯୋଗ୍ଯଭାଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ତସ୍ମାଦ୍ ଦୀର୍ଘତମାଙ୍ଗେଷୁ କୁକ୍ଷୌ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପାନ କରିନଥିବାରୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟତା ରହିବ; ଏହିପରି କହି, ବଳି ଦୀର୍ଘତମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ।
ପ୍ରାଶିତଂ ଯଦ୍ଯଦଙ୍ଗେଷୁ ନ ସୋପସ୍ଥଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ ତେନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେ ଗର୍ଭେ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମ୍ ଇଵୋଡୁରାଟ୍
'ହେ ହସୁଥିବା ଦେବୀ, ତୁମ ଦେହର ଯେଉଁଠାରେ ଚାଟିଥିଲ, ତାହା ଯନ୍ଦ୍ରିୟ ଛାଡ଼ି, ସେଗୁଡିକ ଗର୍ଭରେ ରହିଯିବ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଚାନ୍ଦା ଆକାଶରେ ରହେ।'
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କୁମାରାସ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ଦେଵସୁତୋପମାଃ ତେଜସ୍ଵିନଃ ସୁଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵାନୋ ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚ ତେ
'ହେ ଦେବୀ, ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ହେବେ, ସେମାନେ ଦେବପୁଅମାନଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେବେ।'
ତଦଂଶସ୍ତୁ ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯଜାଯତ ଅଙ୍ଗସ୍ତଥା କଲିଙ୍ଗଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡ୍ରଃ ସୁହ୍ମସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କର ଏହି ଅଂଶରୁ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଅଙ୍ଗ, କଳିଂଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ସୁହ୍ମ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜନ୍ମିଲେ।
ଵଙ୍ଗରାଜସ୍ତୁ ପଞ୍ଚୈତେ ବଲେଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜାଃ ଇତ୍ଯେତେ ଦୀର୍ଘତମସା ବଲେର୍ଦତ୍ତାଃ ସୁତାସ୍ତଥା
ବଙ୍ଗରାଜ ଏବଂ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣେ ବଳିଙ୍କ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ବଳିଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାମାଗତାନାଂ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ କାରଯଂସ୍ତତଃ ତତୋ ମାନୁଷଯୋନ୍ଯାଂ ସ ଜନଯାମାସ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥିରତା ପାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କରିଥିଲେ। ପରେ ମାନବ ବଂଶରୁ ସେ ପୁନି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଦୀର୍ଘତମସଂ ସୁରଭିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ଵିଚାର୍ଯ ଯସ୍ମାଦ୍ଗୋଧର୍ମଂ ପ୍ରମାଣଂ ତେ କୃତଂ ଵିଭୋ
ତାପରେ ସୁରଭି ଦୀର୍ଘତମାସ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗାଈର ଧର୍ମକୁ ନିଜର ଆଧାର କରିଛ, ମହାବଳୀ—'
ଶକ୍ତ୍ଯା ଚାନନ୍ଯଯାସ୍ମାସୁ ତେନ ପ୍ରୀତାସ୍ମି ତେ ଽନଘ ତସ୍ମାତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତମୋ ଦୀର୍ଘମ୍ ଆଘ୍ରାଯାପନୁଦାମି ଵୈ
'ଏବଂ ଆମ ପ୍ରତି ତୁମର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ନିର୍ମଳ ମନେ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମର ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ ଦୂର କରିଦେଉଛି।'
ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯସ୍ତଥୈଵୈଷ ପାପ୍ମା ଵୈ ତିଷ୍ଠତି ତ୍ଵଯି ଜରାଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ତମଶ୍ଚୈଵ ଆଘ୍ରାଯାପନୁଦାମି ତେ
'ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ତୁମରେ ଅଛି; ମୁଁ ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ ଦୂର କରିଦେଉଛି।'
ସଦ୍ଯଃ ସ ଘ୍ରାତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଅସିତୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ଆଯୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ଵପୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ତତୋ ଽଭଵତ୍
ସେ ଘ୍ରାଣ କରିବା ସହିତ, ମହାମୁନି ଅସିତ ତୁରନ୍ତ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶୋଭା ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କଲେ।
ଗୋ ଽଭ୍ଯାହତେ ତମସି ଵୈ ଗୌତମସ୍ତୁ ତତୋ ଽଭଵତ୍ କାକ୍ଷୀଵାଂସ୍ତୁ ତତୋ ଗତ୍ଵା ସହ ପିତ୍ରା ଗିରିଵ୍ରଜମ୍
ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେବା ପରେ, ଗୌତମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; କାକ୍ଷୀବତ୍ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଗିରିବ୍ରଜକୁ ଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତୁର୍ଵୈ ସ ହ୍ଯ୍ ଉପଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିରଂ ତପଃ ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତପସା ଭାଵିତସ୍ତୁ ସଃ
ସେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ବଡ଼ ସମୟ ପରେ, ତପଉଁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଲେ।
ଵିଧୂଯ ମାତୃଜଂ କାଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଵିଭୁଃ ତତୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ପିତା ତଂ ଵୈ ପୁତ୍ରଵାନସ୍ମ୍ଯହଂ ତ୍ଵଯା
ମାଆଁର ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ତାପରେ ପିତା କହିଲେ, 'ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପିତା ହେଲି।'
ସତ୍ପୁତ୍ରେଣ ତୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ କୃତାର୍ଥୋ ଽହଂ ଯଶସ୍ଵିନା ମୁକ୍ତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ତତୋ ଽସୌ ଵୈ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ କ୍ଷଯମ୍
'ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି। ସେ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାକ୍ଷୀଵାନ୍ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ସୁତାନ୍ କୌଷ୍ମାଣ୍ଡା ଗୌତମାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ମୃତାଃ କାକ୍ଷୀଵତଃ ସୁତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି, କାକ୍ଷୀବତ୍ ହଜାର ପୁଅ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। କୌଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ଗୌତମ, କାକ୍ଷୀବତ୍ଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଇତ୍ଯେଷ ଦୀର୍ଘତମସୋ ବଲେର୍ଵୈରୋଚନସ୍ଯ ଚ ସମାଗମୋ ଵଃ କଥିତଃ ସଂତତିଶ୍ଚୋଭଯୋସ୍ତଥା
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘତମାସ୍, ବଳି ଓ ବୈରୋଚନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ ଓ ଉଭୟଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ବଲିସ୍ତାନଭିନନ୍ଦ୍ଯାହ ପଞ୍ଚ ପୁତ୍ରାନକଲ୍ମଷାନ୍ କୃତାର୍ଥଃ ସୋ ଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୋଗମାଯାଵୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ବଳି ସେହି ପାଞ୍ଚ ନିର୍ମଳ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସଫଳ ହୋଇ, ନିଜେ ଯୋଗମାୟାରେ ଆବୃତ ହେଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଲାପେକ୍ଷଃ ସ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ତତ୍ରାଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ଦାଯାଦୋ ରାଜାସୀଦ୍ଦଧିଵାହନଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଉଚିତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାଜା ଦଧିବାହନ ଥିଲେ।
ଦଧିଵାହନପୁତ୍ରସ୍ତୁ ରାଜା ଦିଵିରଥଃ ସ୍ମୃତଃ ଆସୀଦ୍ ଦିଵିରଥାପତ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଧର୍ମରଥୋ ନୃପଃ
ଦଧିବାହନଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଦିବିରଥ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଦିବିରଥଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜ୍ଞାନୀ ଧର୍ମରଥ ରାଜା ହେଲେ।
ସ ହି ଧର୍ମରଥଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ ତେନ ଵିଷ୍ଣୁପଦେ ଗିରୌ ସୋମଃ ଶୁକ୍ରେଣ ଵୈ ରାଜ୍ଞା ସହ ପୀତୋ ମହାତ୍ମନା
ସେ ଧର୍ମରଥ ଶ୍ରୀମାନ୍, ମହାତ୍ମା ଶୁକ୍ର ରାଜା ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ସୋମପାନ କଲେ।
ଅଥ ଧର୍ମରଥସ୍ଯାଭୂତ୍ ପୁତ୍ରଶ୍ଚିତ୍ରରଥଃ କିଲ ତସ୍ଯ ସତ୍ଯରଥଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଦଶରଥଃ କିଲ
ତାପରେ ଧର୍ମରଥଙ୍କ ପୁଅ ଚିତ୍ରରଥ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ସତ୍ୟରଥ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ।
ଲୋମପାଦ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତସ୍ଯ ଶାନ୍ତା ସୁତାଭଵତ୍ ଅଥ ଦାଶରଥିର୍ ଵୀରଶ୍ ଚତୁରଙ୍ଗୋ ମହାଯଶାଃ
ସେ ଲୋମପାଦ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଶାନ୍ତା ଥିଲେ। ପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ବଂଶର ଶୂରବୀର, ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନାର ମାଲିକ, ବିଶ୍ରୁତ ହେଲେ।