ଗମ୍ଯାଗମ୍ଯଂ ନ ଜାନୀଷେ ଗୋଧର୍ମାତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ସୁତାମ୍ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯଜାମ୍ଯଦ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
'କଣ ଉଚିତ ଓ ଅନୁଚିତ ତୁମେ ଜାଣ ନାହାଁ । ଗୋମାନଙ୍କ ଧର୍ମରୁ ଝିଅ ଚାହିଁ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ଦୁଷ୍ଟ, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଯାଅ ।'
କାଷ୍ଠେ ସମୁଦ୍ଗେ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭସି ସମୁତ୍ସୃଜତ୍ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମନ୍ଧୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭର୍ତଵ୍ଯୋ ଦୁରଧିଷ୍ଠିତଃ
କାଠର ଏକ ତାରା ଉପରେ ରଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କହିଲେ, 'ତୁମେ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଭାର ହେବାରୁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଲା ।'
ତମୁହ୍ଯମାନଂ ଵେଗେନ ସ୍ରୋତସୋ ଽଭ୍ଯାଶମାଗତଃ ଜଗ୍ରାହ ତଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଲିର୍ ଵୈରୋଚନିସ୍ତଦା
ସେ ଜଣେ ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଭସିଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ, ସେଠାକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ ।
ଅନ୍ତଃପୁରେ ଜୁଗୋପୈନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍ ପ୍ରୀତଶ୍ଚୈଵ ଵରେଣୈଵ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ଵୈ ବଲିମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରଖିଲେ, ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଖାଇବା ଦେଇ ତୃପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବଳି ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତ ବର ଦେବାକୁ କହିଲେ ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ଦାନଵର୍ଷଭଃ ସଂତାନାର୍ଥଂ ମହାଭାଗଭାର୍ଯାଯାଂ ମମ ମାନଦ ପୁତ୍ରାନ୍ଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନ୍ ଉତ୍ପାଦଯିତୁମର୍ହସି
ତେଣୁ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳି, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ—'ମୋର ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ସ୍ତ୍ରୀ ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଅ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିବେ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽଥ ଦେଵର୍ଷିସ୍ ତଥାସ୍ତ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ସ ତସ୍ଯ ରାଜା ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ନାମ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ସା ଦେଵୀ ଜଗାମ ହ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବମୁନି 'ତଥା ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ବଳି ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ତେଣୁ ସେ ନିଜ ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ଯିବେ ନାହିଁ।
ଶୂଦ୍ରାଂ ଧାତ୍ରେଯିକାଂ ତସ୍ମାଵ୍ ଅନ୍ଧାଯ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତଦା ତସ୍ଯାଂ କକ୍ଷୀଵଦାଦୀଂଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରଯୋନାଵ୍ ଋଷିର୍ ଵଶୀ
ତେଣୁ, ସେ ସମୟରେ ସୁଦେଷ୍ଣା ତାଙ୍କର ଏକ ଶୂଦ୍ରୀ ଦାୟିକାକୁ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ଶୂଦ୍ରୀ ଗର୍ଭରେ ମୁନି ଦୀର୍ଘତମା କକ୍ଷୀବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଜନଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶୂଦ୍ରାନ୍ ଇତ୍ଯେଵମାଦିକମ୍ ଉଵାଚ ତଂ ବଲୀ ରାଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କକ୍ଷୀଵଦାଦିକାନ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ସେ ଶୂଦ୍ରୀ ଦାୟିକାରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବଳି ରାଜା କକ୍ଷୀବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଏପରି କହିଲେ।
ପ୍ରଵୀଣାନ୍ ଋଷିଧର୍ମସ୍ଯ ଚେଶ୍ଵରାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧର୍ମାଣାଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଵୃତ୍ତିମାଞ୍ଛୁଚୀନ୍
ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବେଦବାଣୀର ଅଧିକାରୀ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧର୍ମରେ ଜ୍ଞାନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଥିଲେ।
ମମୈଵ ଚେତି ହୋଵାଚ ତଂ ଦୀର୍ଘତମସଂ ବଲିଃ ନତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିସ୍ତଂ ଵୈ ମମୈଵମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବଳି କହିଲେ, 'ଏମାନେ ମୋର ପୁଅ।' ମୁନି ନମ୍ରତା ସହିତ କହିଲେ, 'ଏମାନେ ମୋର ପୁଅ।'
ଉତ୍ପନ୍ନାଃ ଶୂଦ୍ରଯୋନା ତୁ ଭଵଚ୍ଛନ୍ଦେ ସୁରୋତ୍ତମ ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁଦେଷ୍ଣା ମହିଷୀ ତଵ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ ଅଵମାନାନ୍ମେ ଶୂଦ୍ରାଂ ଧାତ୍ରେଯିକାଂ ନୃପ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏମାନେ ଶୂଦ୍ରୀ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି। ମୁଁ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମ ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ମୋତେ ଅପମାନ କରି ଶୂଦ୍ରୀ ଦାୟିକାକୁ ପଠାଇଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ ବଲିସ୍ ତମୃଷିସତ୍ତମମ୍ ବଲିଃ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ଦାନଵଃ
ତାପରେ ବଳି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଦାନବ ବଳି ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ତିବ୍ର ଭାବେ ତାଡ଼ନା କଲେ।
ପୁନଶ୍ଚୈନାମ୍ ଅଲଂକୃତ୍ଯ ଋଷଯେ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍ ତାଂ ସ ଦୀର୍ଘତମା ଦେଵୀଂ ତଥା କୃତଵତୀଂ ତଦା
ପୁନି, ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ବଳି ତାଙ୍କୁ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ; ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେପରି କଲେ।
ଦଧ୍ନା ଲଵଣମିଶ୍ରେଣ ତ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯକ୍ତଂ ମଧୁକେନ ତୁ ଲିହ ମାମ୍ ଅଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତୀ ଆପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଦେଵି ପୁତ୍ରାନ୍ଵୈ ମନସେପ୍ସିତାନ୍
'ଦହି, ଲୁଣ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଦେହକୁ ମାଲିଶ କରି, ମୋତେ ପାଉଠାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଟିବାକୁ ହେବ, ଏବଂ ଅପମାନ ବୋଧ କରିବା ନାହିଁ; ତେବେ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ମନରେ ଯେପରି ଇଛା କର, ସେପରି ପୁଅ ପାଇବ।'
ତସ୍ଯ ସା ତଦ୍ଵଚୋ ଦେଵୀ ସର୍ଵଂ କୃତଵତୀ ତଦା ତସ୍ଯ ସାପାନମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଦେଵୀ ପରିହରତ୍ତଦା
ଦେବୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କାମ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପାନ କରିବା ସମୟରେ ସେ ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇଲେ।
ତାମୁଵାଚ ତତଃ ସୋ ଽଥ ଯତ୍ତେ ପରିହୃତଂ ଶୁଭେ ଵିନାପାନଂ କୁମାରଂ ତୁ ଜନଯିଷ୍ଯସି ପୂର୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ପାନ କରିବା ଏଡ଼ାଇଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବ, କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ହେବ।'
ନାର୍ହସି ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦାତୁମୀଦୃଶମ୍ ତୋଷିତଶ୍ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ପ୍ରଭୋ
'ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଏପରି ପୁଅ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଯେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତେଣୁ ମୋତେ ଦୟା କର, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ତଵାପଚାରାଦ୍ଦେଵ୍ଯେଷ ନାନ୍ଯଥା ଭଵିତା ଶୁଭେ ନୈଵ ଦାସ୍ଯତି ପୁତ୍ରସ୍ତେ ପୌତ୍ରୌ ଵୈ ଦାସ୍ଯତେ ଫଲମ୍
'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ତୁମ ପୁଅ ତୁମକୁ ନାତି ଦେବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମ ନାତିମାନେ ଫଳ ଦେବେ।'
ତସ୍ଯାପାନଂ ଵିନା ଚୈଵ ଯୋଗ୍ଯଭାଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ତସ୍ମାଦ୍ ଦୀର୍ଘତମାଙ୍ଗେଷୁ କୁକ୍ଷୌ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵେଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ପାନ କରିନଥିବାରୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟତା ରହିବ; ଏହିପରି କହି, ବଳି ଦୀର୍ଘତମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ।
ପ୍ରାଶିତଂ ଯଦ୍ଯଦଙ୍ଗେଷୁ ନ ସୋପସ୍ଥଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ ତେନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତେ ଗର୍ଭେ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମ୍ ଇଵୋଡୁରାଟ୍
'ହେ ହସୁଥିବା ଦେବୀ, ତୁମ ଦେହର ଯେଉଁଠାରେ ଚାଟିଥିଲ, ତାହା ଯନ୍ଦ୍ରିୟ ଛାଡ଼ି, ସେଗୁଡିକ ଗର୍ଭରେ ରହିଯିବ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଚାନ୍ଦା ଆକାଶରେ ରହେ।'
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କୁମାରାସ୍ତୁ ପଞ୍ଚ ଦେଵସୁତୋପମାଃ ତେଜସ୍ଵିନଃ ସୁଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଵାନୋ ଧାର୍ମିକାଶ୍ଚ ତେ
'ହେ ଦେବୀ, ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ହେବେ, ସେମାନେ ଦେବପୁଅମାନଙ୍କ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେବେ।'
ତଦଂଶସ୍ତୁ ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯଜାଯତ ଅଙ୍ଗସ୍ତଥା କଲିଙ୍ଗଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଡ୍ରଃ ସୁହ୍ମସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କର ଏହି ଅଂଶରୁ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଅଙ୍ଗ, କଳିଂଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ସୁହ୍ମ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜନ୍ମିଲେ।
ଵଙ୍ଗରାଜସ୍ତୁ ପଞ୍ଚୈତେ ବଲେଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜାଃ ଇତ୍ଯେତେ ଦୀର୍ଘତମସା ବଲେର୍ଦତ୍ତାଃ ସୁତାସ୍ତଥା
ବଙ୍ଗରାଜ ଏବଂ ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣେ ବଳିଙ୍କ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ବଳିଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ।
ପ୍ରତିଷ୍ଠାମାଗତାନାଂ ହି ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ କାରଯଂସ୍ତତଃ ତତୋ ମାନୁଷଯୋନ୍ଯାଂ ସ ଜନଯାମାସ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥିରତା ପାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କରିଥିଲେ। ପରେ ମାନବ ବଂଶରୁ ସେ ପୁନି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଦୀର୍ଘତମସଂ ସୁରଭିର୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ଵିଚାର୍ଯ ଯସ୍ମାଦ୍ଗୋଧର୍ମଂ ପ୍ରମାଣଂ ତେ କୃତଂ ଵିଭୋ
ତାପରେ ସୁରଭି ଦୀର୍ଘତମାସ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗାଈର ଧର୍ମକୁ ନିଜର ଆଧାର କରିଛ, ମହାବଳୀ—'
ଶକ୍ତ୍ଯା ଚାନନ୍ଯଯାସ୍ମାସୁ ତେନ ପ୍ରୀତାସ୍ମି ତେ ଽନଘ ତସ୍ମାତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତମୋ ଦୀର୍ଘମ୍ ଆଘ୍ରାଯାପନୁଦାମି ଵୈ
'ଏବଂ ଆମ ପ୍ରତି ତୁମର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଦେଖି ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି, ନିର୍ମଳ ମନେ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମର ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ ଦୂର କରିଦେଉଛି।'
ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯସ୍ତଥୈଵୈଷ ପାପ୍ମା ଵୈ ତିଷ୍ଠତି ତ୍ଵଯି ଜରାଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ତମଶ୍ଚୈଵ ଆଘ୍ରାଯାପନୁଦାମି ତେ
'ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ ତୁମରେ ଅଛି; ମୁଁ ତୁମର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଶ୍ୱାସ ଦେଇ ଦୂର କରିଦେଉଛି।'
ସଦ୍ଯଃ ସ ଘ୍ରାତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଅସିତୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ଆଯୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ଵପୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମାଂଶ୍ଚ ତତୋ ଽଭଵତ୍
ସେ ଘ୍ରାଣ କରିବା ସହିତ, ମହାମୁନି ଅସିତ ତୁରନ୍ତ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଶୋଭା ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କଲେ।
ଗୋ ଽଭ୍ଯାହତେ ତମସି ଵୈ ଗୌତମସ୍ତୁ ତତୋ ଽଭଵତ୍ କାକ୍ଷୀଵାଂସ୍ତୁ ତତୋ ଗତ୍ଵା ସହ ପିତ୍ରା ଗିରିଵ୍ରଜମ୍
ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେବା ପରେ, ଗୌତମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; କାକ୍ଷୀବତ୍ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ଗିରିବ୍ରଜକୁ ଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତୁର୍ଵୈ ସ ହ୍ଯ୍ ଉପଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିରଂ ତପଃ ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତପସା ଭାଵିତସ୍ତୁ ସଃ
ସେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ବଡ଼ ସମୟ ପରେ, ତପଉଁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଲେ।