ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ନ ମାଂ ଭଜିତୁମର୍ହସି ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵଂ ଗତେ କାଲେ ଯଥା ଵା ମନ୍ଯସେ ପ୍ରଭୋ
'ତୁମର ବୀଜ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ଛୁଅନ୍ତୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ତାହା କର।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ସମ୍ଯଗ୍ ବୃହତ୍ତେଜା ବୃହସ୍ପତିଃ କାମାତ୍ମା ସ ମହାତ୍ମାପି ନ ମନଃ ସୋ ଽଭ୍ଯଵାରଯତ୍
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ତେଜସ୍ୱୀ ବୃହସ୍ପତି, ମହାତ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କାମବଶତଃ ନିଜ ମନକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସଂବଭୂଵୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଯା ସାର୍ଧମକାମଯା ଉତ୍ସୃଜନ୍ତଂ ତୁ ତଦ୍ରେତୋଵାଚଂ ଗର୍ଭୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଅଚାହିଁ ଥିବା ମମତା ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ବୀଜ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମୟରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କଥା କହିଲେ।
ଭୋ ତାତ ଵାଚାମଧିପ ଦ୍ଵଯୋର୍ନାସ୍ତୀହ ସଂସ୍ଥିତିଃ ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ପୂର୍ଵଂ ଚାହମିହାଗତଃ
'ହେ ପିତା, ବାଣୀର ଅଧିପତି, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ତୁମର ବୀଜ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରେ ଆସିଛି।'
ସୋ ଽଶପତ୍ତଂ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଏଵମୁକ୍ତୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ପୁତ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଵୈ ଭ୍ରାତୁର୍ ଗର୍ଭସ୍ଥଂ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମୀଦୃଶେ କାଲେ ଗର୍ଭସ୍ଥୋ ଽପି ନିଷେଧସି ମାମେଵମୁକ୍ତଵାଂସ୍ତସ୍ମାତ୍ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି
'ତୁମେ ଏପରି ସମୟରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ହେବା ସତ୍ୱେ ମୋତେ ବିରୋଧ କରିଛ, ଏମିତି କଥା କହିଛ, ତେଣୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ।'
ତତୋ ଦୀର୍ଘତମା ନାମ ଶାପାଦୃଷିରଜାଯତ ଅତୋ ଽଂଶଜୋ ବୃହତ୍କୀର୍ତିର୍ ବୃହସ୍ପତିରିଵୌଜସା
ତାପରେ ଶାପର ଫଳରେ ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେଠାରୁ ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ଊର୍ଧ୍ଵରେତାସ୍ତତୋ ଽସୌ ଵୈ ଵସତେ ଭ୍ରାତୁରାଶ୍ରମେ ସ ଧର୍ମାନ୍ସୌରଭେଯାଂସ୍ତୁ ଵୃଷଭାଚ୍ଛ୍ରୁତଵାଂସ୍ତତଃ
ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ହୋଇ, ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ । ସେଠାରେ ବୃଷଭଙ୍କ ଠାରୁ ଧର୍ମ ଓ ସୌରଭେୟ ଶିକ୍ଷା ଶିଖିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ପିତୃଵ୍ଯୋ ଯଶ୍ ଚକାର ଭରଣଂ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନିଵସତସ୍ତସ୍ଯ ଯଦୃଚ୍ଛାତସ୍ତୁ ଵୈ ଵୃଷଃ
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ପିତୃବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ । ସେଠାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଏକ ବୃଷ ଆସିଗଲା ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥମାହୃତାନ୍ଦର୍ଭାଂଶ୍ ଚଚାର ସୁରଭୀସୁତଃ ଜଗ୍ରାହ ତଂ ଦୀର୍ଘତମାଃ ଶୃଙ୍ଗଯୋସ୍ତୁ ଚତୁଷ୍ପଦମ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୌରଭୀଙ୍କ ପୁଅ ଦର୍ଭା ଗଛ ଆଣୁଥିଲେ । ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ସେ ବୃଷକୁ ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଚାରିପାଏ ଧରି ରଖିଲେ ।
ତେନାସୌ ନିଗୃହୀତଶ୍ଚ ନ ଚଚାଲ ପଦାତ୍ପଦମ୍ ତତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵୃଷସ୍ତଂ ଵୈ ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ବଲିନାଂ ଵର
ଏଭଳି ଧରାଯିବାରୁ ବୃଷ ଏକ ପାଦ ମଧ୍ୟ ଚଳିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତେବେ ବୃଷ କହିଲେ, 'ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ ।'
ନ ମଯାସାଦିତସ୍ତାତ ବଲଵାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ସମଃ କ୍ଵଚିତ୍ ମମ ଚାନ୍ଯଃ ସମୋ ଵାପି ନ ହି ମେ ବଲସଂଖ୍ଯଯା ମୁଞ୍ଚ ତାତେତି ଚ ପୁନଃ ପ୍ରୀତସ୍ତେ ଽହଂ ଵରଂ ଵୃଣୁ
'ପିତା, ମୁଁ ତୁମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେହିକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଏବଂ ମୋ ପରି ଶକ୍ତି ଥିବା ଆଉ କେହି ନାହିଁ । ପିତା, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏକ ବର ମାଗ ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦେନଂ ଜୀଵନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯସି ଏଷ ତ୍ଵାଂ ନ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ପରସ୍ଵାଦଂ ଚତୁଷ୍ପଦମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବ ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ଅନ୍ୟର ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ ।'
ନାସ୍ମାକଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତାତ ପାତକଂ ସ୍ତେଯମେଵ ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ତଥା ଚୈଵ ପେଯାପେଯଂ ତଥୈଵ ଚ
'ପିତା, ଆମ ପାଖରେ ପାପ କିମ୍ବା ଚୋରି ନାହିଁ । ଖାଇବା ଓ ନ ଖାଇବା, ପିଇବା ଓ ନ ପିଇବାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ ।'
ଦ୍ଵିପଦାଂ ବହଵୋ ହ୍ଯ୍ ଏତେ ଧର୍ମ ଏଷ ଗଵାଂ ସ୍ମୃତଃ କାର୍ଯାକାର୍ଯେ ନ ଵାଗମ୍ଯାଗମନଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ
'ଦୁଇପାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅନେକ ନିୟମ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଗୋମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମ ମନେ ରଖାଯାଇଛି: କଣ କରିବା ଓ କଣ ନ କରିବାରେ, ଯିବା-ଆସିବାରେ କୌଣସି ନିଷେଧ ନାହିଁ ।'
ଗଵାଂ ଧର୍ମଂ ତୁ ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତୁ ଵିସୃଜ୍ଯ ତମ୍ ଶକ୍ତ୍ଯାନ୍ନପାନଦାନାତ୍ତୁ ଗୋପତିଂ ସଂପ୍ରସାଦଯତ୍
ଗୋମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଶୁଣି ସେ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ ଗୋମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ପ୍ରସାଦିତେ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗୋଧର୍ମଂ ଭକ୍ତିତସ୍ତୁ ସଃ ମନସୈଵ ସମାଦଧ୍ଯୌ ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ହି ସଃ
ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ ପରେ, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋମାନଙ୍କ ଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଇଲେ, କାରଣ ସେ ଏହାରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ ।
ତତୋ ଯଵୀଯସଃ ପତ୍ନୀଂ ଗୌତମସ୍ଯାଭ୍ଯପଦ୍ଯତ କୃତାଵଲେପାଂ ତାଂ ମତ୍ଵା ସୋ ଽନଡ୍ଵାନିଵ ନ କ୍ଷମଃ
ତାପରେ ସେ ଗୌତମଙ୍କ ଛୋଟ ଝିଅକୁ ନିକଟରେ ଗଲେ, ଯିଏ ଅହଂକାରିଣୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅବନ୍ଧ୍ୟା ଗାଈ ପରି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଗୋଧର୍ମଂ ତୁ ପରଂ ମତ୍ଵା ସ୍ନୁଷାଂ ତାମଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ଚୈନଂ ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ
ଗୋମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି, ସେ ନିଜ ସ୍ନୁଷାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ, ଧରି ରଖିଲେ ଓ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଚାପି ଧରିଲେ ।
ଭାଵ୍ଯମର୍ଥଂ ତୁ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ତମୁଵାଚ ସା ଵିପର୍ଯଯଂ ତୁ ତ୍ଵଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଅନଡ୍ଵାନିଵ ଵର୍ତସେ
ଘଟିବାକୁ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜ ମହିମାରେ ବୁଝି, ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ବିପରୀତ ଘଟଣା ଘଟିବା ପରେ, ତୁମେ ଅବନ୍ଧ୍ୟା ବୃଷ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ ।'
ଗମ୍ଯାଗମ୍ଯଂ ନ ଜାନୀଷେ ଗୋଧର୍ମାତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ସୁତାମ୍ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯଜାମ୍ଯଦ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
'କଣ ଉଚିତ ଓ ଅନୁଚିତ ତୁମେ ଜାଣ ନାହାଁ । ଗୋମାନଙ୍କ ଧର୍ମରୁ ଝିଅ ଚାହିଁ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ୁଛି, ଦୁଷ୍ଟ, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଯାଅ ।'
କାଷ୍ଠେ ସମୁଦ୍ଗେ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭସି ସମୁତ୍ସୃଜତ୍ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମନ୍ଧୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭର୍ତଵ୍ଯୋ ଦୁରଧିଷ୍ଠିତଃ
କାଠର ଏକ ତାରା ଉପରେ ରଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କହିଲେ, 'ତୁମେ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଭାର ହେବାରୁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଲା ।'
ତମୁହ୍ଯମାନଂ ଵେଗେନ ସ୍ରୋତସୋ ଽଭ୍ଯାଶମାଗତଃ ଜଗ୍ରାହ ତଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଲିର୍ ଵୈରୋଚନିସ୍ତଦା
ସେ ଜଣେ ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଭସିଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବଳି, ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ, ସେଠାକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ ।
ଅନ୍ତଃପୁରେ ଜୁଗୋପୈନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍ ପ୍ରୀତଶ୍ଚୈଵ ଵରେଣୈଵ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ଵୈ ବଲିମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରଖିଲେ, ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଖାଇବା ଦେଇ ତୃପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବଳି ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତ ବର ଦେବାକୁ କହିଲେ ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ଦାନଵର୍ଷଭଃ ସଂତାନାର୍ଥଂ ମହାଭାଗଭାର୍ଯାଯାଂ ମମ ମାନଦ ପୁତ୍ରାନ୍ଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନ୍ ଉତ୍ପାଦଯିତୁମର୍ହସି
ତେଣୁ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳି, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ—'ମୋର ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ସ୍ତ୍ରୀ ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଅ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିବେ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽଥ ଦେଵର୍ଷିସ୍ ତଥାସ୍ତ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍ ପ୍ରଭୁଃ ସ ତସ୍ଯ ରାଜା ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ନାମ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ସା ଦେଵୀ ଜଗାମ ହ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବମୁନି 'ତଥା ହେଉ' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ତାପରେ, ରାଜା ବଳି ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଅନ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ତେଣୁ ସେ ନିଜ ରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ସୁଦେଷ୍ଣା ଯିବେ ନାହିଁ।
ଶୂଦ୍ରାଂ ଧାତ୍ରେଯିକାଂ ତସ୍ମାଵ୍ ଅନ୍ଧାଯ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତଦା ତସ୍ଯାଂ କକ୍ଷୀଵଦାଦୀଂଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରଯୋନାଵ୍ ଋଷିର୍ ଵଶୀ
ତେଣୁ, ସେ ସମୟରେ ସୁଦେଷ୍ଣା ତାଙ୍କର ଏକ ଶୂଦ୍ରୀ ଦାୟିକାକୁ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ସେ ଶୂଦ୍ରୀ ଗର୍ଭରେ ମୁନି ଦୀର୍ଘତମା କକ୍ଷୀବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଜନଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶୂଦ୍ରାନ୍ ଇତ୍ଯେଵମାଦିକମ୍ ଉଵାଚ ତଂ ବଲୀ ରାଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କକ୍ଷୀଵଦାଦିକାନ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି ସେ ଶୂଦ୍ରୀ ଦାୟିକାରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବଳି ରାଜା କକ୍ଷୀବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଏପରି କହିଲେ।
ପ୍ରଵୀଣାନ୍ ଋଷିଧର୍ମସ୍ଯ ଚେଶ୍ଵରାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧର୍ମାଣାଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଵୃତ୍ତିମାଞ୍ଛୁଚୀନ୍
ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବେଦବାଣୀର ଅଧିକାରୀ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଧର୍ମରେ ଜ୍ଞାନୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଥିଲେ।
ମମୈଵ ଚେତି ହୋଵାଚ ତଂ ଦୀର୍ଘତମସଂ ବଲିଃ ନତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିସ୍ତଂ ଵୈ ମମୈଵମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ବଳି କହିଲେ, 'ଏମାନେ ମୋର ପୁଅ।' ମୁନି ନମ୍ରତା ସହିତ କହିଲେ, 'ଏମାନେ ମୋର ପୁଅ।'