ବଲେଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦତ୍ତୋ ଵରଃ ପ୍ରୀତେନ ଧୀମତଃ ମହାଯୋଗିତ୍ଵମାଯୁଶ୍ଚ କଲ୍ପସ୍ଯ ପରିମାଣକମ୍
ବଳିଙ୍କୁ, ଜଣେ ଧୀର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହାଯୋଗୀ ଶକ୍ତି ଓ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ସଂଗ୍ରାମେ ଚାପ୍ଯଜେଯତ୍ଵଂ ଧର୍ମେ ଚୈଵୋତ୍ତମା ମତିଃ ତ୍ରୈକାଲ୍ଯଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ପ୍ରାଧାନ୍ଯଂ ପ୍ରସଵେ ତଥା
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହେବା, ଧର୍ମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି, ତିନି କାଳ ଦେଖିପାରିବା ଶକ୍ତି ଓ ସନ୍ତାନରେ ପ୍ରଧାନତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଜଯଂ ଚାପ୍ରତିମଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଧର୍ମେ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍ ଚତୁରୋ ନିଯତାନ୍ଵର୍ଣାନ୍ ସ ଵୈ ସ୍ଥାପଯିତା ପ୍ରଭୁଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ବ ଜୟ, ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ଓ ଚାରିଟି ନିଶ୍ଚିତ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଅଧିକାର ସେ ପାଇଥିଲେ।
ତେଷାଂ ଚ ପଞ୍ଚ ଦାଯାଦା ଵଙ୍ଗାଙ୍ଗାଃ ସୁହ୍ମକାସ୍ତଥା ପୁଣ୍ଡ୍ରାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ତଥା ଅଙ୍ଗସ୍ଯ ତୁ ନିବୋଧତ
ସେମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ବଙ୍ଗ, ଅଙ୍ଗ, ସୁହ୍ମ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କଳିଙ୍ଗ। ଏବେ ଅଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
କଥଂ ବଲେଃ ସୁତା ଜାତାଃ ପଞ୍ଚ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ କିଂନାମ୍ନୀ ମହିଷୀ ତସ୍ଯ ଜନିତା କତମ ଋଷିଃ
ସେଇ ମହାତ୍ମା ବଳିଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ତାଙ୍କର ରାଣୀଙ୍କ ନାମ କଣ ଥିଲା, ଏବଂ କେଉଁ ଋଷି ତାଙ୍କର ପ୍ରଜନକ ଥିଲେ?
କଥଂ ଚୋତ୍ପାଦିତାସ୍ତେନ ତନ୍ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଭାଵଂ ଚ ନିଖିଲେନ ଵଦସ୍ଵ ତତ୍
ସେମାନେ କିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଆପଣ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ମହିମା ଓ ପ୍ରଭାବ କହନ୍ତୁ।
ଅଥୋଶିଜ ଇତି ଖ୍ଯାତ ଆସୀଦ୍ଵିଦ୍ଵାନୃଷିଃ ପୁରା ପତ୍ନୀ ଵୈ ମମତା ନାମ ବଭୂଵାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ପୂର୍ବେ ଉଶିଜ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମମତା ନାମକ ଏକ ଗୁଣବତୀ ମହିଳା ଥିଲେ।
ଉଶିଜସ୍ଯ ଯଵୀଯାନ୍ଵୈ ଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀମକାମଯତ୍ ବୃହସ୍ପତିର୍ମହାତେଜା ମମତାମେତ୍ଯ କାମତଃ
ଉଶିଜଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ଭାଉଜକୁ ଚାହିଲେ। ବୃହସ୍ପତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷି, ଆସି ମମତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ମମତା ତଂ ତୁ ଦେଵରଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନ୍ଯସ୍ମି ତେ ଭ୍ରାତୁର୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ତୁ ଵିରମ୍ଯତାମ୍
ସୁନ୍ଦର ରୂପବତୀ ମମତା, ତାଙ୍କ ଦେବରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ଭାଇଙ୍କ ଗର୍ଭବତୀ। ଦୟାକରି ନିଜକୁ ରୋକ।'
ଅଯଂ ତୁ ମେ ମହାଭାଗ ଗର୍ଭଃ କୁପ୍ଯେଦ୍ବୃହସ୍ପତେ ଔଶିଜୋ ଭ୍ରାତୃଜନ୍ଯସ୍ତେ ସୋପାଙ୍ଗଂ ଵେଦମୁଦ୍ଗିରନ୍
'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ଗର୍ଭରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଉଶିଜଙ୍କ ପୁଅ ବେଦ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ବୃହସ୍ପତି, ସେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇପାରନ୍ତି।'
ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ନ ମାଂ ଭଜିତୁମର୍ହସି ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵଂ ଗତେ କାଲେ ଯଥା ଵା ମନ୍ଯସେ ପ୍ରଭୋ
'ତୁମର ବୀଜ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ଛୁଅନ୍ତୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ତାହା କର।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ସମ୍ଯଗ୍ ବୃହତ୍ତେଜା ବୃହସ୍ପତିଃ କାମାତ୍ମା ସ ମହାତ୍ମାପି ନ ମନଃ ସୋ ଽଭ୍ଯଵାରଯତ୍
ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ତେଜସ୍ୱୀ ବୃହସ୍ପତି, ମହାତ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କାମବଶତଃ ନିଜ ମନକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସଂବଭୂଵୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଯା ସାର୍ଧମକାମଯା ଉତ୍ସୃଜନ୍ତଂ ତୁ ତଦ୍ରେତୋଵାଚଂ ଗର୍ଭୋ ଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସେ ଅଚାହିଁ ଥିବା ମମତା ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ବୀଜ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମୟରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କଥା କହିଲେ।
ଭୋ ତାତ ଵାଚାମଧିପ ଦ୍ଵଯୋର୍ନାସ୍ତୀହ ସଂସ୍ଥିତିଃ ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ପୂର୍ଵଂ ଚାହମିହାଗତଃ
'ହେ ପିତା, ବାଣୀର ଅଧିପତି, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ତୁମର ବୀଜ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରେ ଆସିଛି।'
ସୋ ଽଶପତ୍ତଂ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଏଵମୁକ୍ତୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ପୁତ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଵୈ ଭ୍ରାତୁର୍ ଗର୍ଭସ୍ଥଂ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମୀଦୃଶେ କାଲେ ଗର୍ଭସ୍ଥୋ ଽପି ନିଷେଧସି ମାମେଵମୁକ୍ତଵାଂସ୍ତସ୍ମାତ୍ ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି
'ତୁମେ ଏପରି ସମୟରେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ହେବା ସତ୍ୱେ ମୋତେ ବିରୋଧ କରିଛ, ଏମିତି କଥା କହିଛ, ତେଣୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ।'
ତତୋ ଦୀର୍ଘତମା ନାମ ଶାପାଦୃଷିରଜାଯତ ଅତୋ ଽଂଶଜୋ ବୃହତ୍କୀର୍ତିର୍ ବୃହସ୍ପତିରିଵୌଜସା
ତାପରେ ଶାପର ଫଳରେ ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେଠାରୁ ବୃହତ୍କୀର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ଊର୍ଧ୍ଵରେତାସ୍ତତୋ ଽସୌ ଵୈ ଵସତେ ଭ୍ରାତୁରାଶ୍ରମେ ସ ଧର୍ମାନ୍ସୌରଭେଯାଂସ୍ତୁ ଵୃଷଭାଚ୍ଛ୍ରୁତଵାଂସ୍ତତଃ
ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ହୋଇ, ଭାଇଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ । ସେଠାରେ ବୃଷଭଙ୍କ ଠାରୁ ଧର୍ମ ଓ ସୌରଭେୟ ଶିକ୍ଷା ଶିଖିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ପିତୃଵ୍ଯୋ ଯଶ୍ ଚକାର ଭରଣଂ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନିଵସତସ୍ତସ୍ଯ ଯଦୃଚ୍ଛାତସ୍ତୁ ଵୈ ଵୃଷଃ
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ପିତୃବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜୀବିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ । ସେଠାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଏକ ବୃଷ ଆସିଗଲା ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥମାହୃତାନ୍ଦର୍ଭାଂଶ୍ ଚଚାର ସୁରଭୀସୁତଃ ଜଗ୍ରାହ ତଂ ଦୀର୍ଘତମାଃ ଶୃଙ୍ଗଯୋସ୍ତୁ ଚତୁଷ୍ପଦମ୍
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୌରଭୀଙ୍କ ପୁଅ ଦର୍ଭା ଗଛ ଆଣୁଥିଲେ । ଦୀର୍ଘତମାସ୍ ସେ ବୃଷକୁ ଶିଙ୍ଗ ଧରି ଚାରିପାଏ ଧରି ରଖିଲେ ।
ତେନାସୌ ନିଗୃହୀତଶ୍ଚ ନ ଚଚାଲ ପଦାତ୍ପଦମ୍ ତତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵୃଷସ୍ତଂ ଵୈ ମୁଞ୍ଚ ମାଂ ବଲିନାଂ ଵର
ଏଭଳି ଧରାଯିବାରୁ ବୃଷ ଏକ ପାଦ ମଧ୍ୟ ଚଳିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତେବେ ବୃଷ କହିଲେ, 'ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ ।'
ନ ମଯାସାଦିତସ୍ତାତ ବଲଵାଂସ୍ତ୍ଵତ୍ସମଃ କ୍ଵଚିତ୍ ମମ ଚାନ୍ଯଃ ସମୋ ଵାପି ନ ହି ମେ ବଲସଂଖ୍ଯଯା ମୁଞ୍ଚ ତାତେତି ଚ ପୁନଃ ପ୍ରୀତସ୍ତେ ଽହଂ ଵରଂ ଵୃଣୁ
'ପିତା, ମୁଁ ତୁମ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେହିକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଏବଂ ମୋ ପରି ଶକ୍ତି ଥିବା ଆଉ କେହି ନାହିଁ । ପିତା, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏକ ବର ମାଗ ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦେନଂ ଜୀଵନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯସି ଏଷ ତ୍ଵାଂ ନ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ପରସ୍ଵାଦଂ ଚତୁଷ୍ପଦମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବ ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଓ ଅନ୍ୟର ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ ।'
ନାସ୍ମାକଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତାତ ପାତକଂ ସ୍ତେଯମେଵ ଚ ଭକ୍ଷ୍ଯାଭକ୍ଷ୍ଯଂ ତଥା ଚୈଵ ପେଯାପେଯଂ ତଥୈଵ ଚ
'ପିତା, ଆମ ପାଖରେ ପାପ କିମ୍ବା ଚୋରି ନାହିଁ । ଖାଇବା ଓ ନ ଖାଇବା, ପିଇବା ଓ ନ ପିଇବାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ ।'
ଦ୍ଵିପଦାଂ ବହଵୋ ହ୍ଯ୍ ଏତେ ଧର୍ମ ଏଷ ଗଵାଂ ସ୍ମୃତଃ କାର୍ଯାକାର୍ଯେ ନ ଵାଗମ୍ଯାଗମନଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ
'ଦୁଇପାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅନେକ ନିୟମ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଗୋମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଧର୍ମ ମନେ ରଖାଯାଇଛି: କଣ କରିବା ଓ କଣ ନ କରିବାରେ, ଯିବା-ଆସିବାରେ କୌଣସି ନିଷେଧ ନାହିଁ ।'
ଗଵାଂ ଧର୍ମଂ ତୁ ଵୈ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତୁ ଵିସୃଜ୍ଯ ତମ୍ ଶକ୍ତ୍ଯାନ୍ନପାନଦାନାତ୍ତୁ ଗୋପତିଂ ସଂପ୍ରସାଦଯତ୍
ଗୋମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଶୁଣି ସେ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ବୃଷକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ ଗୋମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ପ୍ରସାଦିତେ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଗୋଧର୍ମଂ ଭକ୍ତିତସ୍ତୁ ସଃ ମନସୈଵ ସମାଦଧ୍ଯୌ ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରୋ ହି ସଃ
ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ ପରେ, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୋମାନଙ୍କ ଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଇଲେ, କାରଣ ସେ ଏହାରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ ।
ତତୋ ଯଵୀଯସଃ ପତ୍ନୀଂ ଗୌତମସ୍ଯାଭ୍ଯପଦ୍ଯତ କୃତାଵଲେପାଂ ତାଂ ମତ୍ଵା ସୋ ଽନଡ୍ଵାନିଵ ନ କ୍ଷମଃ
ତାପରେ ସେ ଗୌତମଙ୍କ ଛୋଟ ଝିଅକୁ ନିକଟରେ ଗଲେ, ଯିଏ ଅହଂକାରିଣୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅବନ୍ଧ୍ୟା ଗାଈ ପରି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ଗୋଧର୍ମଂ ତୁ ପରଂ ମତ୍ଵା ସ୍ନୁଷାଂ ତାମଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ଚୈନଂ ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ
ଗୋମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି, ସେ ନିଜ ସ୍ନୁଷାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ, ଧରି ରଖିଲେ ଓ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଚାପି ଧରିଲେ ।
ଭାଵ୍ଯମର୍ଥଂ ତୁ ତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ତମୁଵାଚ ସା ଵିପର୍ଯଯଂ ତୁ ତ୍ଵଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଅନଡ୍ଵାନିଵ ଵର୍ତସେ
ଘଟିବାକୁ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜ ମହିମାରେ ବୁଝି, ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ବିପରୀତ ଘଟଣା ଘଟିବା ପରେ, ତୁମେ ଅବନ୍ଧ୍ୟା ବୃଷ ପରି ବ୍ୟବହାର କରୁଛ ।'