କାଵ୍ଯଂ ମାଂ ଵୋ ଵିଜାନୀଧ୍ଵଂ ତୋଷିତୋ ଗିରିଶୋ ଵିଭୁଃ ଵଞ୍ଚିତା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁତ ଦାନଵାଃ
'ମୁଁ କାବ୍ୟ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିବେ। ପର୍ବତର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଖୁସି ହେଇଛନ୍ତି। ଆହା, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୁଲି ଯାଇଛନ୍ତି! ଦାନବମାନେ, ଶୁଣ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ସଂଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତେ ତଦାଭଵନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତସ୍ ତାଵ୍ ଉଭୌ ତତ୍ର ସ୍ଥିତାସୀନୌ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ, ଦୁଇଜଣ ଉଠିବା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ଚାହିଁ ରହିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରମୂଢାସ୍ ତତଃ ସର୍ଵେ ନ ପ୍ରାବୁଧ୍ଯନ୍ତ କିଂଚନ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସମ୍ପ୍ରମୂଢେଷୁ କାଵ୍ଯସ୍ତାନସୁରାଂସ୍ତଦା
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଭଳି ଭୁଲି ଗଲେ, କିଛି ବୁଝି ପାରିଲେନି। ଏପରି ଭୁଲି ଯାଇଥିବା ସମୟରେ, କାବ୍ୟ ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଚାର୍ଯୋ ଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅହଂ କାଵ୍ଯୋ ଦେଵାଚାର୍ଯୋ ଽଯମଙ୍ଗିରାଃ ଅନୁଗଚ୍ଛତ ମାଂ ଦୈତ୍ଯାସ୍ ତ୍ଯଜତୈନଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍
'ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କାବ୍ୟ, ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା। ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୋତେ ଅନୁସରଣ କର, ଏହି ବୃହସ୍ପତି ଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅସୁରାସ୍ତେନ ତାଵ୍ ଉଭୌ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଯଦାସୁରା ଵିଶେଷଂ ତୁ ନ ଜାନନ୍ତ୍ଯୁଭଯୋସ୍ତଯୋଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅସୁରମାନେ ଦୁଇଜଣ ଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେନି।
ବୃହସ୍ପତିର୍ ଉଵାଚୈନାନ୍ ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତପୋଧନଃ କାଵ୍ଯୋ ଵୋ ଽହଂ ଗୁରୁର୍ଦୈତ୍ଯା ମଦ୍ରୂପୋ ଽଯଂ ବୃହସ୍ପତିଃ
ବୃହସ୍ପତି, ଶାନ୍ତ ଓ ତପସ୍ୱୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ କାବ୍ୟ, ଆପଣମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ। ଏହି ମୋ ରୂପରେ ବୃହସ୍ପତି।'
ସଂମୋହଯତି ରୂପେଣ ମାମକେନୈଷ ଵୋ ଽସୁରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତତସ୍ତେ ଵୈ ସମେତ୍ଯ ତୁ ତତୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
'ଏହି ଆସୁରମାନେ, ମୋ ରୂପ ଧରି ଆପଣମାନେ ଙ୍କୁ ଭୁଲାଇ ଦେଉଛି।' ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ କହିଲେ:
ଅଯଂ ନୋ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ସତତଂ ଶାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ଏଷ ଵୈ ଗୁରୁରସ୍ମାକମ୍ ଅନ୍ତରେପ୍ସୁରଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ
'ଏହି ପ୍ରଭୁ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିରନ୍ତର ଆମକୁ ଶିଖାଇଛନ୍ତି; ଏହି ହିଁ ଆମର ଗୁରୁ। ଏହି ଦ୍ୱିଜ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଆସିବାକୁ ଚାହେ।'
ତତସ୍ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ଵଚନଂ ଜଗୃହୁସ୍ତସ୍ଯ ଚିରାଭ୍ଯାସେ ନ ମୋହିତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଶିର ନମାଇ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଅଭ୍ୟାସରେ ସେମାନେ କେବେ ମୂଢ଼ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଊଚୁସ୍ ତମସୁରାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ ଅଯଂ ଗୁରୁର୍ ହିତୋ ଽସ୍ମାକଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନାସି ନୋ ଗୁରୁଃ
ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ସହିତ କହିଲେ: 'ଏହିଁ ଆମର ଗୁରୁ ଓ ଉପକାରୀ; ତୁମେ ଯାଅ, ତୁମେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ।'
ଭାର୍ଗଵୋ ଵାଙ୍ଗିରା ଵାପି ଭଗଵାନେଷ ନୋ ଗୁରୁଃ ସ୍ଥିତା ଵଯଂ ନିଦେଶେ ଽସ୍ଯ ସାଧୁ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ମାଚିରମ୍
ଭାର୍ଗବ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗିରା ଯେଉଁହେଉନ୍, ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଜଣେ ଆମର ଗୁରୁ; ଆମେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହୁଛୁ। ତୁମେ ଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ଯଦା ନ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ କାଵ୍ଯେନୋକ୍ତଂ ମହଦ୍ଧିତମ୍
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ କାବ୍ୟଙ୍କ କହିଥିବା ବଡ଼ ଉପକାରକଥା ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
ଚୁକୋପ ଭାର୍ଗଵସ୍ତେଷାମ୍ ଅଵଲେପେନ ତେନ ତୁ ବୋଧିତା ହି ମଯା ଯସ୍ମାନ୍ ନ ମାଂ ଭଜଥ ଦାନଵାଃ
ଭାର୍ଗବ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିମାନ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କାରଣ ମୁଁ ଶିଖାଇଥିଲି, ତଥାପି ଦାନବମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ଵୈ ପରାଭଵମଵାପ୍ସ୍ଯଥ ଇତି ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ତାନ୍କାଵ୍ଯୋ ଜଗାମାଥ ଯଥାଗତମ୍
ଏହିଠାରୁ, ତୁମେ ସଚେତନତା ହରାଇ ବିପର୍ଯ୍ୟୟରେ ପଡ଼ିବ—ଏଭଳି କହି, କାବ୍ୟ ପୁଣି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଶପ୍ତାଂସ୍ତାନସୁରାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଵ୍ଯେନ ସ ବୃହସ୍ପତିଃ କୃତାର୍ଥଃ ସ ତଦା ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
କାବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ଶାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ବୃହସ୍ପତି ନିଜ କାମ ସଫଳ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ରୂପକୁ ପୁଣି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାସୁରାନ୍ ହତାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୃତାର୍ଥୋ ଽନ୍ତରଧୀଯତ ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ଦାନଵାଭଵନ୍
ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ହାରିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।
ଅହୋ ଵିଵଞ୍ଚିତାଃ ସ୍ମେତି ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽଭିମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତାଡିତାଙ୍ଗିରସେନ ତୁ
ହାଁ, ଆମେ ଠକାଯାଇଛୁ!—ଏଭଳି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ, ପଛୁଆଠୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଏକାଉଁଠି ହେଲେ, ଆଂଗିରସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାରିତ ହେଇ।
ଵଞ୍ଚିତାଃ ସୋପଧାନେନ ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ ଵସ୍ତୁନି ମାଯଯା ତତସ୍ତ୍ଵପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ତମେଵ ତ୍ଵରିତା ଯଯୁଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା କାଵ୍ଯସ୍ଯାନୁପଦଂ ପୁନଃ
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଠକାଯାଇ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ କାବ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, କାବ୍ୟଙ୍କ ପଛପଛ।
ତତଃ କାଵ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଉପତସ୍ଥୁରଵାଙ୍ମୁଖାଃ ସମାଗତାନ୍ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ଯାଜ୍ଯାନୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସି, ସମସ୍ତେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟତ ହେଲେ; ସେମାନେ ପୁଣି ଏକାଠି ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, କାବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମଯା ସଂବୋଧିତାଃ ସର୍ଵେ ଯସ୍ମାନ୍ମା ନାଭିନନ୍ଦଥ ତତସ୍ତେନାଵମାନେନ ଗତା ଯୂଯଂ ପରାଭଵମ୍
ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଅବମାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ଶୁକ୍ରଂ ତୁ ବାଷ୍ପସଂଦିଗ୍ଧଯା ଗିରା ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତଂ ତଦୋଵାଚ ମା ନସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ ଭାର୍ଗଵ
ଏଭଳି ଶୁକ୍ର କହିବା ସମୟରେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଲୁହା ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: 'ଭାର୍ଗବ, ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ସ୍ଵାଶ୍ରଯାନ୍ ଭଜମାନାଂଶ୍ଚ ଭକ୍ତାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଭଜ ଭାର୍ଗଵ ତ୍ଵଯ୍ଯଦୃଷ୍ଟେ ଵଯଂ ତେନ ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ମୋହିତାଃ ଭକ୍ତାନର୍ହସି ଵୈ ଜ୍ଞାତୁଂ ତପୋଦୀର୍ଘେଣ ଚକ୍ଷୁଷା
ଭାର୍ଗବ, ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଥିବା ଓ ତୁମର ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର; ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ନଥିବାବେଳେ, ଆମେ ସେ ଦେବ ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ। ତୁମେ ତୁମର ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।
ଯଦି ନସ୍ତ୍ଵଂ ନ କୁରୁଷେ ପ୍ରସାଦଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ଅପଧ୍ଯାତାସ୍ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ପ୍ରଵିଶାମୋ ରସାତଲମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରିବେ ନାହିଁ, ଭୃଗୁପୁତ୍ର, ତେବେ ତୁମେ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ ବୋଲି, ଆମେ ଆଜି ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କାରୁଣ୍ଯାଦନୁକମ୍ପଯା ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ଯନୁନୀତୋ ଵୈ ତତଃ କୋପଂ ନିଯମ୍ଯ ସଃ ଉଵାଚୈତାନ୍ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ରସାତଲମ୍
କାବ୍ୟ ସତ୍ୟଟିକୁ ବୁଝି, କରୁଣା ଓ ଦୟାରେ, ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ପାଇ, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି କହିଲେ: 'ଭୟ କରନି, ପାତାଳକୁ ଯିଅନି।'
ଅଵଶ୍ଯଂ ଭାଵିନୋ ହ୍ଯ୍ ଅର୍ଥାଃ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯା ମଯି ଜାଗ୍ରତି ନ ଶକ୍ଯମନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ଦିଷ୍ଟଂ ହି ବଲଵତ୍ତରମ୍
ଯେଉଁ ଘଟଣା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସଚେତନ ଅଛି; ଭାଗ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଭାବେ କରିବା ଯାଏନା।
ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରନଷ୍ଟା ଯା ଵୋ ଽଦ୍ଯ ତାମେତାଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯଥ ଦେଵାଞ୍ଜିତ୍ଵା ସକୃଚ୍ଚାପି ପାତାଲଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯଥ
ଆଜି ତୁମେ ଯେଉଁ ସଚେତନତା ହରାଇଛ, ସେଠିକୁ ପୁଣି ପାଇବ; ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଏକଥର ହରାଇ, ପାତାଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ପ୍ରାପ୍ତେ ପର୍ଯାଯକାଲେ ଚ ହୀତି ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ଯଭାଷତ ମତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଭୁକ୍ତଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରୂର୍ଜିତମ୍
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ତିନି ଜଗତକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଉପଭୋଗ କରିଛ'।
ଯୁଗାଖ୍ଯା ଦଶ ସମ୍ପୂର୍ଣା ଦେଵାନାକ୍ରମ୍ଯ ମୂର୍ଧନି ଏତାଵନ୍ତଂ ଚ କାଲଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ରାଜ୍ଯମଭାଷତ
ଦଶଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ ଅତିତ ହୋଇଗଲା, ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଏତେ ଦିନ ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ସାଵର୍ଣିକେ ତୁଭ୍ଯଂ ପୁନଃ କିଲ ଭଵିଷ୍ଯତି ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଭାଵ୍ଯସ୍ ତଵ ପୌତ୍ରଃ ପୁନର୍ବଲିଃ
ସାବର୍ଣ୍ଣି ଯୁଗରେ ପୁଣି ତୁମର ରାଜ୍ୟ ହେବ; ତୁମର ପଉତା ବଳି ପୁଣିଥରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏଶ୍ୱର ହେବ।
ଏଵଂ କିଲ ମିଥଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୌତ୍ରସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁନା ସ୍ଵଯମ୍ ଵାଚା ହୃତେଷୁ ଲୋକେଷୁ ତାସ୍ତାସ୍ତସ୍ଯାଭଵନ୍କିଲ
ଏଭଳି କହାଯାଏ, ତୁମର ପଉତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ କଥା କହିଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ହରାଯାଇଥିଲେ, ସେଇ ଦେଉଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ତାଙ୍କର ହେଲା।