କୃତାର୍ଥମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ଦିତେଃ ସୁତାଃ ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ
କାବ୍ୟଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେଇ ଘରକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଦିତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ଯଦା ଗତା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମାଯଯା ସଂଵୃତଂ ଗୁରୁମ୍ ଲକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମାୟାରେ ଗୁରୁ ଲୁଚିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେନି। ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ସଂରୁଦ୍ଧଂ କାଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵରେଣ ତୁ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଜଯନ୍ତ୍ଯା ହିତକାମ୍ଯଯା
ବୃହସ୍ପତି କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖିବାକୁ ଜାଣି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଖୁସି ପାଇଁ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଦନ୍ତରଂ ସୋ ଽପି ଦୈତ୍ଯାନାମିନ୍ଦ୍ରନୋଦିତଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଅସୁରାନ୍ ସମୁପାହ୍ଵଯତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ବୃହସ୍ପତି କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧରି ଦେଇ, ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତତସ୍ତାନାଗତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ ସ୍ଵାଗତଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽହଂ ଵୋ ହିତାଯ ଚ
ଅସୁରମାନେ ଆସିଲାପରେ, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: 'ମୋର ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ, ଆପଣମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଆସିଛି।'
ଅହଂ ଵୋ ଽଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ଵିଦ୍ଯାଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁ ଯା ମଯା ତତସ୍ତେ ହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥମୁପପେଦିରେ
'ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ମୋତେ ମିଳିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇବି।' ଏହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।
ପୂର୍ଣେ କାଵ୍ଯସ୍ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସମଯେ ଦଶଵାର୍ଷିକେ ସମଯାନ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ତଦୋତ୍ପନ୍ନା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ରେ ତତଃ ସୋ ଽଥ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷଣେ
ଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ସେଇ ସମୟରେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବୟାନୀ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଏ। ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦେଵି ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାଞ୍ଶୁଚିସ୍ମିତେ ଵିଭ୍ରାନ୍ତଵୀକ୍ଷିତେ ସାଧ୍ଵି ତ୍ରିଵର୍ଣାଯତଲୋଚନେ
'ଦେବୀ, ମୁଁ ମୋର ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି, ଶୁଚି ହସ ଥିବା, ଭଲ ହୃଦୟ ଥିବା, ତିନି ରଙ୍ଗର ଚଉଁ ଥିବା ମହିଳା।'
ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦ୍ ଏନଂ ଭଜ ଭକ୍ତାନ୍ମହାଵ୍ରତ ଏଷ ଧର୍ମଃ ସତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଧର୍ମଂ ଲୋପଯାମି ତେ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ କହିଲେ: 'ମହାବ୍ରତୀ, ତୁମର ଭକ୍ତମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏହି ହିଁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଧର୍ମ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମର ଧର୍ମରେ ବାଧା ଦେଉନି।'
ତତୋ ଗତ୍ଵାସୁରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ଧୀମତା ଵଞ୍ଚିତାନ୍କାଵ୍ଯରୂପେଣ ତତଃ କାଵ୍ଯୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ତୁ ତାନ୍
ତାପରେ, ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧରି ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଥିଲେ, କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କାଵ୍ଯଂ ମାଂ ଵୋ ଵିଜାନୀଧ୍ଵଂ ତୋଷିତୋ ଗିରିଶୋ ଵିଭୁଃ ଵଞ୍ଚିତା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁତ ଦାନଵାଃ
'ମୁଁ କାବ୍ୟ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିବେ। ପର୍ବତର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଖୁସି ହେଇଛନ୍ତି। ଆହା, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୁଲି ଯାଇଛନ୍ତି! ଦାନବମାନେ, ଶୁଣ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ସଂଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତେ ତଦାଭଵନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତସ୍ ତାଵ୍ ଉଭୌ ତତ୍ର ସ୍ଥିତାସୀନୌ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ, ଦୁଇଜଣ ଉଠିବା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ଚାହିଁ ରହିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରମୂଢାସ୍ ତତଃ ସର୍ଵେ ନ ପ୍ରାବୁଧ୍ଯନ୍ତ କିଂଚନ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସମ୍ପ୍ରମୂଢେଷୁ କାଵ୍ଯସ୍ତାନସୁରାଂସ୍ତଦା
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଭଳି ଭୁଲି ଗଲେ, କିଛି ବୁଝି ପାରିଲେନି। ଏପରି ଭୁଲି ଯାଇଥିବା ସମୟରେ, କାବ୍ୟ ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଚାର୍ଯୋ ଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅହଂ କାଵ୍ଯୋ ଦେଵାଚାର୍ଯୋ ଽଯମଙ୍ଗିରାଃ ଅନୁଗଚ୍ଛତ ମାଂ ଦୈତ୍ଯାସ୍ ତ୍ଯଜତୈନଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍
'ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କାବ୍ୟ, ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା। ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୋତେ ଅନୁସରଣ କର, ଏହି ବୃହସ୍ପତି ଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅସୁରାସ୍ତେନ ତାଵ୍ ଉଭୌ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଯଦାସୁରା ଵିଶେଷଂ ତୁ ନ ଜାନନ୍ତ୍ଯୁଭଯୋସ୍ତଯୋଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅସୁରମାନେ ଦୁଇଜଣ ଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେନି।
ବୃହସ୍ପତିର୍ ଉଵାଚୈନାନ୍ ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତପୋଧନଃ କାଵ୍ଯୋ ଵୋ ଽହଂ ଗୁରୁର୍ଦୈତ୍ଯା ମଦ୍ରୂପୋ ଽଯଂ ବୃହସ୍ପତିଃ
ବୃହସ୍ପତି, ଶାନ୍ତ ଓ ତପସ୍ୱୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ କାବ୍ୟ, ଆପଣମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ। ଏହି ମୋ ରୂପରେ ବୃହସ୍ପତି।'
ସଂମୋହଯତି ରୂପେଣ ମାମକେନୈଷ ଵୋ ଽସୁରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତତସ୍ତେ ଵୈ ସମେତ୍ଯ ତୁ ତତୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
'ଏହି ଆସୁରମାନେ, ମୋ ରୂପ ଧରି ଆପଣମାନେ ଙ୍କୁ ଭୁଲାଇ ଦେଉଛି।' ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ କହିଲେ:
ଅଯଂ ନୋ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ସତତଂ ଶାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ଏଷ ଵୈ ଗୁରୁରସ୍ମାକମ୍ ଅନ୍ତରେପ୍ସୁରଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ
'ଏହି ପ୍ରଭୁ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିରନ୍ତର ଆମକୁ ଶିଖାଇଛନ୍ତି; ଏହି ହିଁ ଆମର ଗୁରୁ। ଏହି ଦ୍ୱିଜ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଆସିବାକୁ ଚାହେ।'
ତତସ୍ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ଵଚନଂ ଜଗୃହୁସ୍ତସ୍ଯ ଚିରାଭ୍ଯାସେ ନ ମୋହିତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଶିର ନମାଇ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଅଭ୍ୟାସରେ ସେମାନେ କେବେ ମୂଢ଼ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଊଚୁସ୍ ତମସୁରାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ ଅଯଂ ଗୁରୁର୍ ହିତୋ ଽସ୍ମାକଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନାସି ନୋ ଗୁରୁଃ
ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ସହିତ କହିଲେ: 'ଏହିଁ ଆମର ଗୁରୁ ଓ ଉପକାରୀ; ତୁମେ ଯାଅ, ତୁମେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ।'
ଭାର୍ଗଵୋ ଵାଙ୍ଗିରା ଵାପି ଭଗଵାନେଷ ନୋ ଗୁରୁଃ ସ୍ଥିତା ଵଯଂ ନିଦେଶେ ଽସ୍ଯ ସାଧୁ ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ମାଚିରମ୍
ଭାର୍ଗବ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗିରା ଯେଉଁହେଉନ୍, ଏହି ପୂଜ୍ୟ ଜଣେ ଆମର ଗୁରୁ; ଆମେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ରହୁଛୁ। ତୁମେ ଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ବୃହସ୍ପତିମ୍ ଯଦା ନ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ କାଵ୍ଯେନୋକ୍ତଂ ମହଦ୍ଧିତମ୍
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ କାବ୍ୟଙ୍କ କହିଥିବା ବଡ଼ ଉପକାରକଥା ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
ଚୁକୋପ ଭାର୍ଗଵସ୍ତେଷାମ୍ ଅଵଲେପେନ ତେନ ତୁ ବୋଧିତା ହି ମଯା ଯସ୍ମାନ୍ ନ ମାଂ ଭଜଥ ଦାନଵାଃ
ଭାର୍ଗବ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିମାନ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କାରଣ ମୁଁ ଶିଖାଇଥିଲି, ତଥାପି ଦାନବମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ଵୈ ପରାଭଵମଵାପ୍ସ୍ଯଥ ଇତି ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ତାନ୍କାଵ୍ଯୋ ଜଗାମାଥ ଯଥାଗତମ୍
ଏହିଠାରୁ, ତୁମେ ସଚେତନତା ହରାଇ ବିପର୍ଯ୍ୟୟରେ ପଡ଼ିବ—ଏଭଳି କହି, କାବ୍ୟ ପୁଣି ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଶପ୍ତାଂସ୍ତାନସୁରାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଵ୍ଯେନ ସ ବୃହସ୍ପତିଃ କୃତାର୍ଥଃ ସ ତଦା ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
କାବ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ଶାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ବୃହସ୍ପତି ନିଜ କାମ ସଫଳ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ରୂପକୁ ପୁଣି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାସୁରାନ୍ ହତାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୃତାର୍ଥୋ ଽନ୍ତରଧୀଯତ ତତଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ଦାନଵାଭଵନ୍
ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅସୁରମାନେ ହାରିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।
ଅହୋ ଵିଵଞ୍ଚିତାଃ ସ୍ମେତି ପରସ୍ପରମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽଭିମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତାଡିତାଙ୍ଗିରସେନ ତୁ
ହାଁ, ଆମେ ଠକାଯାଇଛୁ!—ଏଭଳି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ, ପଛୁଆଠୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଏକାଉଁଠି ହେଲେ, ଆଂଗିରସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାରିତ ହେଇ।
ଵଞ୍ଚିତାଃ ସୋପଧାନେନ ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ ଵସ୍ତୁନି ମାଯଯା ତତସ୍ତ୍ଵପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ତମେଵ ତ୍ଵରିତା ଯଯୁଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା କାଵ୍ଯସ୍ଯାନୁପଦଂ ପୁନଃ
ମାୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଠକାଯାଇ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ କାବ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, କାବ୍ୟଙ୍କ ପଛପଛ।
ତତଃ କାଵ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଉପତସ୍ଥୁରଵାଙ୍ମୁଖାଃ ସମାଗତାନ୍ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯୋ ଯାଜ୍ଯାନୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସି, ସମସ୍ତେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟତ ହେଲେ; ସେମାନେ ପୁଣି ଏକାଠି ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, କାବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମଯା ସଂବୋଧିତାଃ ସର୍ଵେ ଯସ୍ମାନ୍ମା ନାଭିନନ୍ଦଥ ତତସ୍ତେନାଵମାନେନ ଗତା ଯୂଯଂ ପରାଭଵମ୍
ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲି, ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଅବମାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପରାଜିତ ହେଲେ।