କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଗାତ୍ରଂ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ହସ୍ତେନ ପ୍ରୀତିମାନ୍ଭଵଃ ନିକାମଂ ଦର୍ଶନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
କାବ୍ୟାଙ୍କ ଦେହକୁ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତଃ ସୋ ଽନ୍ତର୍ହିତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵେଶେ ଽନୁଚରୀଂ ତଦା ତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଯନ୍ତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମାଲିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଦେଖି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସୁଭଗେ କା ଵା ଦୁଃଖିତେ ମଯି ଦୁଃଖିତା ମହତା ତପସା ଯୁକ୍ତା କିମର୍ଥଂ ମାଂ ନିଷେଵସେ
‘ତୁମେ କିଏ, ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ? କାହାର? ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେବାରେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? ବଡ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା, କି କାରଣରେ ମୋତେ ସେବା କରୁଛ?’
ଅନଯା ସଂସ୍ତୁତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ ସ୍ନେହେନ ଚୈଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ଵରଵର୍ଣିନି
‘ଏହି ପ୍ରଶଂସା, ଭକ୍ତି, ନମ୍ରତା, ଦମ ଏବଂ ସ୍ନେହ ସହିତ, ମଧୁର ନିତମ୍ଭା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାରିତ୍ର୍ୟବତୀ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି।’
କିମିଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ କସ୍ତେ କାମଃ ସମୃଧ୍ଯତାମ୍ ତତ୍ତେ ସମ୍ପାଦଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁଷ୍କରଃ
‘ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ, ଶୁଭ୍ର ନିତମ୍ଭା? କଣ ଇଚ୍ଛା? ତାହା ପୂରଣ ହେଉ। ଆଜି ମୁଁ ସେ ଦେଇବି, ଯଦି ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା।’
ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦେନଂ ତପସା ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ଚିକୀର୍ଷିତଂ ହି ମେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତ୍ଵଂ ହି ଵେତ୍ଥ ଯଥାତଥମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିପାରିବା; ବ୍ରହ୍ମା, କାରଣା ତୁମେ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିଛ।’
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦେନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି
ଏଭଳି କହି, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, ‘ମଧୁର ନିତମ୍ଭା, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଦଶ ବର୍ଷ ରହିବା, ଭାମିନୀ।’
ସର୍ଵଭୂତୈରଦୃଶ୍ଯା ଚ ସଂପ୍ରଯୋଗମିହେଚ୍ଛସି ଦେଵି ଚେନ୍ଦୀଵରଶ୍ଯାମେ ଵରାର୍ହେ ଵାମଲୋଚନେ ଏଵଂ ଵୃଣୋଷି କାମଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ତୋ ଵୈ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣି
‘ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଏକତ୍ୱ ଚାହୁଁଛ, ଦେବୀ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି ଶ୍ୟାମା, ବର ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ମଧୁର ଚକ୍ଷୁ, ଏଭଳି ମୋଠାରୁ ଏହି ଇଚ୍ଛା ଚୟନ କରୁଛ, ମଧୁର ଭାଷିଣୀ।’
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛାମୋ ଗୃହାନ୍ନୋ ମତ୍ତକାଶିନି ତତଃ ସ୍ଵଗୃହମାଗତ୍ଯ ଜଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପାଣିମୁଦ୍ଵହନ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ! ଚଲିବା ଦରକାର, ମୋ ଘରକୁ, ମଦମାତା ଚକ୍ଷୁବତୀ।’ ତାପରେ, ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ।
ତଯା ସହାଵସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଭାର୍ଗଵଃ ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଵୃତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦେବୀ ସହିତ, ଭାର୍ଗବ ଦଶ ବର୍ଷ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ମାୟାରେ ଆବୃତ, ପ୍ରଭୁ।
କୃତାର୍ଥମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ଦିତେଃ ସୁତାଃ ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ
କାବ୍ୟଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେଇ ଘରକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଦିତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ଯଦା ଗତା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମାଯଯା ସଂଵୃତଂ ଗୁରୁମ୍ ଲକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମାୟାରେ ଗୁରୁ ଲୁଚିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେନି। ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ସଂରୁଦ୍ଧଂ କାଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵରେଣ ତୁ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଜଯନ୍ତ୍ଯା ହିତକାମ୍ଯଯା
ବୃହସ୍ପତି କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖିବାକୁ ଜାଣି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଖୁସି ପାଇଁ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଦନ୍ତରଂ ସୋ ଽପି ଦୈତ୍ଯାନାମିନ୍ଦ୍ରନୋଦିତଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଅସୁରାନ୍ ସମୁପାହ୍ଵଯତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ବୃହସ୍ପତି କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧରି ଦେଇ, ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତତସ୍ତାନାଗତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ ସ୍ଵାଗତଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽହଂ ଵୋ ହିତାଯ ଚ
ଅସୁରମାନେ ଆସିଲାପରେ, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: 'ମୋର ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ, ଆପଣମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଆସିଛି।'
ଅହଂ ଵୋ ଽଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ଵିଦ୍ଯାଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁ ଯା ମଯା ତତସ୍ତେ ହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥମୁପପେଦିରେ
'ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ମୋତେ ମିଳିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇବି।' ଏହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।
ପୂର୍ଣେ କାଵ୍ଯସ୍ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସମଯେ ଦଶଵାର୍ଷିକେ ସମଯାନ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ତଦୋତ୍ପନ୍ନା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ରେ ତତଃ ସୋ ଽଥ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷଣେ
ଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ସେଇ ସମୟରେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବୟାନୀ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଏ। ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦେଵି ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାଞ୍ଶୁଚିସ୍ମିତେ ଵିଭ୍ରାନ୍ତଵୀକ୍ଷିତେ ସାଧ୍ଵି ତ୍ରିଵର୍ଣାଯତଲୋଚନେ
'ଦେବୀ, ମୁଁ ମୋର ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି, ଶୁଚି ହସ ଥିବା, ଭଲ ହୃଦୟ ଥିବା, ତିନି ରଙ୍ଗର ଚଉଁ ଥିବା ମହିଳା।'
ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦ୍ ଏନଂ ଭଜ ଭକ୍ତାନ୍ମହାଵ୍ରତ ଏଷ ଧର୍ମଃ ସତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଧର୍ମଂ ଲୋପଯାମି ତେ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ କହିଲେ: 'ମହାବ୍ରତୀ, ତୁମର ଭକ୍ତମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏହି ହିଁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଧର୍ମ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମର ଧର୍ମରେ ବାଧା ଦେଉନି।'
ତତୋ ଗତ୍ଵାସୁରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ଧୀମତା ଵଞ୍ଚିତାନ୍କାଵ୍ଯରୂପେଣ ତତଃ କାଵ୍ଯୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ତୁ ତାନ୍
ତାପରେ, ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧରି ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଥିଲେ, କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କାଵ୍ଯଂ ମାଂ ଵୋ ଵିଜାନୀଧ୍ଵଂ ତୋଷିତୋ ଗିରିଶୋ ଵିଭୁଃ ଵଞ୍ଚିତା ବତ ଯୂଯଂ ଵୈ ସର୍ଵେ ଶୃଣୁତ ଦାନଵାଃ
'ମୁଁ କାବ୍ୟ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିବେ। ପର୍ବତର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଖୁସି ହେଇଛନ୍ତି। ଆହା, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୁଲି ଯାଇଛନ୍ତି! ଦାନବମାନେ, ଶୁଣ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ସଂଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତେ ତଦାଭଵନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ତସ୍ ତାଵ୍ ଉଭୌ ତତ୍ର ସ୍ଥିତାସୀନୌ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ, ଦୁଇଜଣ ଉଠିବା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ଚାହିଁ ରହିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରମୂଢାସ୍ ତତଃ ସର୍ଵେ ନ ପ୍ରାବୁଧ୍ଯନ୍ତ କିଂଚନ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସମ୍ପ୍ରମୂଢେଷୁ କାଵ୍ଯସ୍ତାନସୁରାଂସ୍ତଦା
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଭଳି ଭୁଲି ଗଲେ, କିଛି ବୁଝି ପାରିଲେନି। ଏପରି ଭୁଲି ଯାଇଥିବା ସମୟରେ, କାବ୍ୟ ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଚାର୍ଯୋ ଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅହଂ କାଵ୍ଯୋ ଦେଵାଚାର୍ଯୋ ଽଯମଙ୍ଗିରାଃ ଅନୁଗଚ୍ଛତ ମାଂ ଦୈତ୍ଯାସ୍ ତ୍ଯଜତୈନଂ ବୃହସ୍ପତିମ୍
'ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କାବ୍ୟ, ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା। ଦୈତ୍ୟମାନେ, ମୋତେ ଅନୁସରଣ କର, ଏହି ବୃହସ୍ପତି ଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅସୁରାସ୍ତେନ ତାଵ୍ ଉଭୌ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଯଦାସୁରା ଵିଶେଷଂ ତୁ ନ ଜାନନ୍ତ୍ଯୁଭଯୋସ୍ତଯୋଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅସୁରମାନେ ଦୁଇଜଣ ଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେନି।
ବୃହସ୍ପତିର୍ ଉଵାଚୈନାନ୍ ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତପୋଧନଃ କାଵ୍ଯୋ ଵୋ ଽହଂ ଗୁରୁର୍ଦୈତ୍ଯା ମଦ୍ରୂପୋ ଽଯଂ ବୃହସ୍ପତିଃ
ବୃହସ୍ପତି, ଶାନ୍ତ ଓ ତପସ୍ୱୀ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ କାବ୍ୟ, ଆପଣମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ। ଏହି ମୋ ରୂପରେ ବୃହସ୍ପତି।'
ସଂମୋହଯତି ରୂପେଣ ମାମକେନୈଷ ଵୋ ଽସୁରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତତସ୍ତେ ଵୈ ସମେତ୍ଯ ତୁ ତତୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍
'ଏହି ଆସୁରମାନେ, ମୋ ରୂପ ଧରି ଆପଣମାନେ ଙ୍କୁ ଭୁଲାଇ ଦେଉଛି।' ଏହା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ କହିଲେ:
ଅଯଂ ନୋ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ସତତଂ ଶାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ ଏଷ ଵୈ ଗୁରୁରସ୍ମାକମ୍ ଅନ୍ତରେପ୍ସୁରଯଂ ଦ୍ଵିଜଃ
'ଏହି ପ୍ରଭୁ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିରନ୍ତର ଆମକୁ ଶିଖାଇଛନ୍ତି; ଏହି ହିଁ ଆମର ଗୁରୁ। ଏହି ଦ୍ୱିଜ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଆସିବାକୁ ଚାହେ।'
ତତସ୍ତେ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ଵଚନଂ ଜଗୃହୁସ୍ତସ୍ଯ ଚିରାଭ୍ଯାସେ ନ ମୋହିତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଶିର ନମାଇ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଅଭ୍ୟାସରେ ସେମାନେ କେବେ ମୂଢ଼ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଊଚୁସ୍ ତମସୁରାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ ଅଯଂ ଗୁରୁର୍ ହିତୋ ଽସ୍ମାକଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ନାସି ନୋ ଗୁରୁଃ
ସମସ୍ତ ଅସୁରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ସହିତ କହିଲେ: 'ଏହିଁ ଆମର ଗୁରୁ ଓ ଉପକାରୀ; ତୁମେ ଯାଅ, ତୁମେ ଆମର ଗୁରୁ ନୁହଁ।'