ଵସଵେ ଚୈଵ ସାଧ୍ଯାଯ ରୁଦ୍ରାଦିତ୍ଯସୁରାଯ ଚ ଵିଷାଯ ମାରୁତାଯୈଵ ତୁଭ୍ଯଂ ଦେଵାତ୍ମନେ ନମଃ
ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅସୁର, ବିଷ, ମାରୁତ, ଦେବତା ରୂପ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଅଗ୍ନୀଷୋମଵିଧିଜ୍ଞାଯ ପଶୁମନ୍ତ୍ରୌଷଧାଯ ଚ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ହ୍ଯ୍ ଅଜାଯୈଵ ଅପୂର୍ଵପ୍ରଥମାଯ ଚ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯେ ଚୈଵ ତୁଭ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନେ ନମଃ
ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ ନିୟମ ଜ୍ଞାନୀ, ପଶୁମାନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ରୂପ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଅଜ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଥମ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାଥ, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଆତ୍ମେଶାଯାତ୍ମଵଶ୍ଯାଯ ସର୍ଵେଶାତିଶଯାଯ ଚ ସର୍ଵଭୂତାଙ୍ଗଭୂତାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ଭୂତାତ୍ମନେ ନମଃ
ତୁମେ ଆତ୍ମାର ମାଲିକ, ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ମାଲିକଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ହେବାରୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନିର୍ଗୁଣାଯ ଗୁଣଜ୍ଞାଯ ଵ୍ଯାକୃତାଯାମୃତାଯ ଚ ନିରୁପାଖ୍ଯାଯ ମିତ୍ରାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ସାଂଖ୍ଯାତ୍ମନେ ନମଃ
ତୁମେ ଗୁଣରହିତ, ଗୁଣକୁ ଜାଣିଥିବା, ପ୍ରକଟ ଏବଂ ଅମର, ବର୍ଣ୍ନନାରେ ଅସମ୍ଭବ, ମିତ୍ର ଭାବରେ ଥିବା, ସାଂଖ୍ୟ ଆତ୍ମା ହେବାରୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ପୃଥିଵ୍ଯୈ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷାଯ ଦିଵ୍ଯାଯ ଚ ମହାଯ ଚ ଜନସ୍ତପାଯ ସତ୍ଯାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ଲୋକାତ୍ମନେ ନମଃ
ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଦିବ, ମହା, ଜନ, ତପ, ସତ୍ୟ ଲୋକର ଆତ୍ମା ହେବାରୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଅଵ୍ଯକ୍ତାଯ ଚ ମହତେ ଭୂତାଦେରିନ୍ଦ୍ରିଯାଯ ଚ ଆତ୍ମଜ୍ଞାଯ ଵିଶେଷାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ
ତୁମେ ଅପ୍ରକଟ ଏବଂ ବଡ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଆରମ୍ଭ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବିଶେଷ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ହେବାରୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନିତ୍ଯାଯ ଚାତ୍ମଲିଙ୍ଗାଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯୈଵେତରାଯ ଚ ବୁଦ୍ଧାଯ ଵିଭଵେ ଚୈଵ ତୁଭ୍ଯଂ ମୋକ୍ଷାତ୍ମନେ ନମଃ
ତୁମେ ଚିରକାଳୀନ, ଆତ୍ମାର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଶକ୍ତି ହେବାରୁ ମୋକ୍ଷ ଆତ୍ମା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତେ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନମସ୍ତେ ପରତସ୍ ତ୍ରିଷୁ ସତ୍ଯାନ୍ତେଷୁ ମହାଦ୍ଯେଷୁ ଚତୁର୍ଷୁ ଚ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ତିନି ଲୋକରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ତିନି ଲୋକ ପରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ସତ୍ୟର ଶେଷରେ, ମହାମାନ୍ୟମାନେ ଏବଂ ଚାରିଟିରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମଃ ସ୍ତୋତ୍ରେ ମଯା ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଯଦି ନ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଭଵେତ୍ ମଦ୍ଭକ୍ତ ଇତି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ନମସ୍କାର; ଯଦି ଏହି ପ୍ରଶଂସାରେ କିଛି ମୋରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇନାହିଁ, ମୋର ଭକ୍ତ ଭାବରୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ସେସବୁ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ଦେଵେଶମ୍ ଈଶ୍ଵରଂ ନୀଲଲୋହିତମ୍ ପ୍ରହ୍ଵୋ ଽଭିପ୍ରଣତସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାଗ୍ଯତୋ ଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କ ମାଲିକ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହି, ସେ ନମ୍ର ଭାବରେ ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଭାଷାରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଗାତ୍ରଂ ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ହସ୍ତେନ ପ୍ରୀତିମାନ୍ଭଵଃ ନିକାମଂ ଦର୍ଶନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
କାବ୍ୟାଙ୍କ ଦେହକୁ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତଃ ସୋ ଽନ୍ତର୍ହିତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵେଶେ ଽନୁଚରୀଂ ତଦା ତିଷ୍ଠନ୍ତୀଂ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଯନ୍ତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମାଲିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସେ ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଦେଖି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସୁଭଗେ କା ଵା ଦୁଃଖିତେ ମଯି ଦୁଃଖିତା ମହତା ତପସା ଯୁକ୍ତା କିମର୍ଥଂ ମାଂ ନିଷେଵସେ
‘ତୁମେ କିଏ, ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ? କାହାର? ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେବାରେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? ବଡ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା, କି କାରଣରେ ମୋତେ ସେବା କରୁଛ?’
ଅନଯା ସଂସ୍ତୁତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ ସ୍ନେହେନ ଚୈଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ପ୍ରୀତୋ ଽସ୍ମି ଵରଵର୍ଣିନି
‘ଏହି ପ୍ରଶଂସା, ଭକ୍ତି, ନମ୍ରତା, ଦମ ଏବଂ ସ୍ନେହ ସହିତ, ମଧୁର ନିତମ୍ଭା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାରିତ୍ର୍ୟବତୀ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି।’
କିମିଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ କସ୍ତେ କାମଃ ସମୃଧ୍ଯତାମ୍ ତତ୍ତେ ସମ୍ପାଦଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁଷ୍କରଃ
‘ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ, ଶୁଭ୍ର ନିତମ୍ଭା? କଣ ଇଚ୍ଛା? ତାହା ପୂରଣ ହେଉ। ଆଜି ମୁଁ ସେ ଦେଇବି, ଯଦି ଦୁର୍ଲଭ ହେଉଥିବା।’
ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦେନଂ ତପସା ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ଚିକୀର୍ଷିତଂ ହି ମେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତ୍ଵଂ ହି ଵେତ୍ଥ ଯଥାତଥମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଜାଣିପାରିବା; ବ୍ରହ୍ମା, କାରଣା ତୁମେ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିଛ।’
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଽବ୍ରଵୀଦେନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା ମଯା ସହ ତ୍ଵଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଭାମିନି
ଏଭଳି କହି, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖି, ସେ କହିଲେ, ‘ମଧୁର ନିତମ୍ଭା, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଦଶ ବର୍ଷ ରହିବା, ଭାମିନୀ।’
ସର୍ଵଭୂତୈରଦୃଶ୍ଯା ଚ ସଂପ୍ରଯୋଗମିହେଚ୍ଛସି ଦେଵି ଚେନ୍ଦୀଵରଶ୍ଯାମେ ଵରାର୍ହେ ଵାମଲୋଚନେ ଏଵଂ ଵୃଣୋଷି କାମଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ତୋ ଵୈ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣି
‘ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଏକତ୍ୱ ଚାହୁଁଛ, ଦେବୀ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଭଳି ଶ୍ୟାମା, ବର ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ, ମଧୁର ଚକ୍ଷୁ, ଏଭଳି ମୋଠାରୁ ଏହି ଇଚ୍ଛା ଚୟନ କରୁଛ, ମଧୁର ଭାଷିଣୀ।’
ଏଵଂ ଭଵତୁ ଗଚ୍ଛାମୋ ଗୃହାନ୍ନୋ ମତ୍ତକାଶିନି ତତଃ ସ୍ଵଗୃହମାଗତ୍ଯ ଜଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପାଣିମୁଦ୍ଵହନ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ! ଚଲିବା ଦରକାର, ମୋ ଘରକୁ, ମଦମାତା ଚକ୍ଷୁବତୀ।’ ତାପରେ, ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ।
ତଯା ସହାଵସଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଭାର୍ଗଵଃ ଅଦୃଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମାଯଯା ସଂଵୃତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦେବୀ ସହିତ, ଭାର୍ଗବ ଦଶ ବର୍ଷ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ମାୟାରେ ଆବୃତ, ପ୍ରଭୁ।
କୃତାର୍ଥମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ଦିତେଃ ସୁତାଃ ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ମୁଦିତାସ୍ତେ ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ
କାବ୍ୟଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେଇ ଘରକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଦିତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।
ଯଦା ଗତା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମାଯଯା ସଂଵୃତଂ ଗୁରୁମ୍ ଲକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମାୟାରେ ଗୁରୁ ଲୁଚିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେନି। ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ସେମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ସଂରୁଦ୍ଧଂ କାଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵରେଣ ତୁ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଜଯନ୍ତ୍ଯା ହିତକାମ୍ଯଯା
ବୃହସ୍ପତି କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ରଖିବାକୁ ଜାଣି, ଜୟନ୍ତୀଙ୍କ ଖୁସି ପାଇଁ ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଦନ୍ତରଂ ସୋ ଽପି ଦୈତ୍ଯାନାମିନ୍ଦ୍ରନୋଦିତଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଅସୁରାନ୍ ସମୁପାହ୍ଵଯତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ବୃହସ୍ପତି କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧରି ଦେଇ, ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ତତସ୍ତାନାଗତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ହ ସ୍ଵାଗତଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽହଂ ଵୋ ହିତାଯ ଚ
ଅସୁରମାନେ ଆସିଲାପରେ, ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: 'ମୋର ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ, ଆପଣମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଆସିଛି।'
ଅହଂ ଵୋ ଽଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ଵିଦ୍ଯାଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁ ଯା ମଯା ତତସ୍ତେ ହୃଷ୍ଟମନସୋ ଵିଦ୍ଯାର୍ଥମୁପପେଦିରେ
'ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ମୋତେ ମିଳିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇବି।' ଏହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।
ପୂର୍ଣେ କାଵ୍ଯସ୍ତଦା ତସ୍ମିନ୍ ସମଯେ ଦଶଵାର୍ଷିକେ ସମଯାନ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ତଦୋତ୍ପନ୍ନା ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ବୁଦ୍ଧିଂ ଚକ୍ରେ ତତଃ ସୋ ଽଥ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷଣେ
ଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ସେଇ ସମୟରେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବୟାନୀ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଏ। ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦେଵି ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମମ ଯାଜ୍ଯାଞ୍ଶୁଚିସ୍ମିତେ ଵିଭ୍ରାନ୍ତଵୀକ୍ଷିତେ ସାଧ୍ଵି ତ୍ରିଵର୍ଣାଯତଲୋଚନେ
'ଦେବୀ, ମୁଁ ମୋର ଯାଜ୍ୟମାନମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି, ଶୁଚି ହସ ଥିବା, ଭଲ ହୃଦୟ ଥିବା, ତିନି ରଙ୍ଗର ଚଉଁ ଥିବା ମହିଳା।'
ଏଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦ୍ ଏନଂ ଭଜ ଭକ୍ତାନ୍ମହାଵ୍ରତ ଏଷ ଧର୍ମଃ ସତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଧର୍ମଂ ଲୋପଯାମି ତେ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ କହିଲେ: 'ମହାବ୍ରତୀ, ତୁମର ଭକ୍ତମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖ, ଏହି ହିଁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ଧର୍ମ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମର ଧର୍ମରେ ବାଧା ଦେଉନି।'
ତତୋ ଗତ୍ଵାସୁରାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଚାର୍ଯେଣ ଧୀମତା ଵଞ୍ଚିତାନ୍କାଵ୍ଯରୂପେଣ ତତଃ କାଵ୍ଯୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ତୁ ତାନ୍
ତାପରେ, ଅସୁରମାନେ ଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ରୂପ ଧରି ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଥିଲେ, କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।