ଯଦି କୃତ୍ସ୍ନୋ ମଯା ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାଯତେ ଚରିତୋ ଽପି ଵା ତେନ ସତ୍ଯେନ ଜୀଵସ୍ଵ ଯଦି ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଯଦି ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛି କିମ୍ବା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛି, ତାହାର ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ଜୀବନ ପାଉ; ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତତସ୍ତାଂ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଶୀତାଭିର୍ ଅଦ୍ଭିର୍ ଜୀଵେତି ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ତତୋ ଽଭିଵ୍ଯାହୃତେ ତସ୍ଯ ଦେଵୀ ସଂଜୀଵିତା ତଦା
ତାପରେ, ଶୀତଳ ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ସେ କହିଲା—‘ଜୀବନ ଦିଅ।’ ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ, ଦେବୀ ପୁନଃ ଜୀବନ ମିଳିଲା।
ତତସ୍ତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତାମିଵ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ଵଚସା ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଯାଉଠୁ ଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖି, ସମ୍ବଲ୍ଲା ଦିଗରେ ‘ସାଧୁ, ସାଧୁ’ ବୋଲି ସ୍ୱର କରିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତା ତେନ ଦେଵୀ ସା ଭୃଗୁଣା ତଦା ମିଷତାଂ ଦେଵତାନାଂ ହି ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ ଇଵାଭଵଦ୍
ଏଭଳି ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ପୁନଃ ଆଣି ଦିଅଯାଇଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଥିବା ସମୟରେ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ଅସଂଭ୍ରାନ୍ତେନ ଭୃଗୁଣା ପତ୍ନୀ ସଂଜୀଵିତା ପୁନଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ନାଲଭତ ଶର୍ମ କାଵ୍ଯଭଯାତ୍ପୁନଃ ପ୍ରଜାଗରେ ତତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ଜଯନ୍ତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୃଗୁ ନିର୍ବିକଳଙ୍କ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର କାବ୍ୟଙ୍କ ଭୟରେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ସେ ଜାଗି ରହି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମତିମାନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵାଂ କନ୍ଯାଂ ପାକଶାସନଃ ଏଷ କାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯମିତ୍ରାଯ ଵ୍ରତଂ ଚରତି ଦାରୁଣମ୍ ତେନାହଂ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ପୁତ୍ରି କୃତୋ ମତିମତା ଭୃଶମ୍
ବିଚାର କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ—‘କାବ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।’
ଗଚ୍ଛ ସଂସାଧଯସ୍ଵୈନଂ ଶ୍ରମାପନଯନୈଃ ଶୁଭୈଃ ତୈସ୍ତୈର୍ମନୋନୁକୂଲୈଶ୍ଚ ହ୍ଯ୍ ଉପଚାରୈର୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତା
ଯାଉ, ସୁନ୍ଦର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କର, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି କରିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପଚାର କର, ଅକ୍ଷୟ ଭାବରେ।
କାଵ୍ଯମାରାଧଯସ୍ଵୈନଂ ଯଥା ତୁଷ୍ଯେତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦତ୍ତାଽସି ପ୍ରଯତ୍ନଂ କୁରୁ ମତ୍କୃତେ
କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କର, ଯେପରି ଦ୍ୱିଜ ଖୁସି ହେବେ। ଯାଉ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛ; ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ଜଯନ୍ତୀ ସା ଵଚଃ ସଂଗୃହ୍ଯ ଵୈ ପିତୁଃ ଅଗଚ୍ଛଦ୍ଯତ୍ର ଘୋରଂ ସ ତପ ଆରଭ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଜୟନ୍ତୀ ପିତାଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେଉଁଠି ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପିବନ୍ତଂ ସା କଣଧୂମମ୍ ଅଵାଙ୍ମୁଖମ୍ ଯକ୍ଷେଣ ପାତ୍ଯମାନଂ ଚ କୁଣ୍ଡଧାରେଣ ପାତିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲା, ସେ ଧୂଆଁ ପିଇଉଥିଲେ, ମୁଖ ନିମ୍ନ ଦିଗକୁ, ଏକ ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ପିଡିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ କୁଣ୍ଡ ଜଳ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତଂ ପାତ୍ଯମାନଂ ଦେଵୀ କାଵ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍ ସ୍ଵରୂପଂ ଧ୍ଯାନଶାମ୍ଯନ୍ତଂ ଦୁର୍ବଲଂ ଭୂତିମାସ୍ଥିତମ୍ ପିତ୍ରା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସା କାଵ୍ଯେ କୃତଵତୀ ତଦା
ଦେବୀ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ଦେଖିଲା—ପିଡିତ ହେଉଥିବା, ତଥାପି ନିଜ ରୂପରେ ଅଟୁଟ, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଦୁର୍ବଳ, କିନ୍ତୁ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାପରେ, ସେ ପିତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାବ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କରିଲା।
ଗୀର୍ଭିଶ୍ଚୈଵାନୁକୂଲାଭିଃ ସ୍ତୁଵତୀ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣୀ ଗାତ୍ରସଂଵାହନୈଃ କାଲେ ସେଵମାନା ତ୍ଵଚଃ ସୁଖୈଃ ଵ୍ରତଚର୍ଯାନୁକୂଲାଭିର୍ ଉଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ
ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ମନୋହର ଭାବରେ କଥା କହି, ଯଥାସମୟରେ ଶରୀରକୁ ମୃଦୁ ମସାଜ ଦେଇ, ଶରୀରର ସୁଖ ଦେଇ, ଏବଂ ବ୍ରତାନୁକୂଳ ଉପଚାର କରି, ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସେବା କରିଲା।
ପୂର୍ଣେ ଧୂମଵ୍ରତେ ତସ୍ମିନ୍ ଘୋରେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକେ ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ କାଵ୍ଯଂ ପ୍ରୀତୋ ଭଵସ୍ତଦା
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧୂଆଁ ବ୍ରତ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ତାପରେ କାବ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଵର ଦେଲେ।
ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଯୈକେନ ଚୀର୍ଣଂ ନାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ତପସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ
ଏହି ବ୍ରତ କେବଳ ତୁମେ କରିଛ; ଅନ୍ୟ କେହି କରିନାହିଁ। ତେଣୁ ତପସ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା,
ତେଜସା ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ ତ୍ଵମେକୋ ଽଭିଭଵିଷ୍ଯସି ଯଚ୍ଚାଭିଲଷିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ
ତୁମ ତେଜସ୍ୱୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ କେବଳ ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେବ। ଯାହା ତୁମ ଇଚ୍ଛା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭୃଗୁପୁତ୍ର, ସେ ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛି।
ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯସେ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାନୁଵାଚ୍ଯଂ ତୁ କସ୍ଯଚିତ୍ ସର୍ଵାଭିଭାଵୀ ତେନ ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ ସେ ସବୁ ପାଇବା; ଏହା କେହିଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ହେବ।
ଏତାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଗଵାଯ ଭଵଃ ପୁନଃ ପ୍ରଜେଶତ୍ଵଂ ଧନେଶତ୍ଵମ୍ ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଵୈ ଦଦୌ
ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ଭବା ଆଉଥରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାର ନାୟକତ୍ୱ, ଧନର ନାୟକତ୍ୱ ଓ ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଲେ।
ଏତାଂଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରାନ୍କାଵ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ ହର୍ଷାତ୍ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୌ ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହେଶ୍ଵରେ ତଥା ତିର୍ଯକ୍ସ୍ଥିତଶ୍ଚୈଵ ତୁଷ୍ଟୁଵେ ନୀଲଲୋହିତମ୍
ଏହି ଦାନ ପାଇଁ କାବ୍ୟ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତିନି ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଦିବ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଗାଇଲେ।
ନମୋ ଽସ୍ତୁ ଶିତିକଣ୍ଠାଯ କନିଷ୍ଠାଯ ସୁଵର୍ଚସେ ଲେଲିହାନାଯ କାଵ୍ଯାଯ ଵତ୍ସରାଯାନ୍ଧସଃ ପତେ
ଶିତିକଣ୍ଠ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଲିହିବାକୁ ଭଲପାଉଥିବା, କାବ୍ୟ ଋଷି, ବର୍ଷ ଓ ସୋମର ନାୟକ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
କପର୍ଦିନେ କରାଲାଯ ହର୍ଯକ୍ଷ୍ଣେ ଵରଦାଯ ଚ ସଂସ୍ତୁତାଯ ସୁତୀର୍ଥାଯ ଦେଵଦେଵାଯ ରଂହସେ
ଜଟାଧାରୀ, କ୍ରୂର, ପିତଳ ଚକ୍ଷୁ, ଦାନଦାତା, ପ୍ରଶଂସିତ, ପବିତ୍ର, ଦେବଦେବ, ତ୍ୱରା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଉଷ୍ଣୀଷିଣେ ସୁଵକ୍ତ୍ରାଯ ବହୁରୂପାଯ ଵେଧସେ ଵସୁରେତାଯ ରୁଦ୍ରାଯ ତପସେ ଚିତ୍ରଵାସସେ
ପାଗା ଧାରିଥିବା, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ଅନେକ ରୂପ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଧନର ମୂଳ, ରୁଦ୍ର, ତପସ୍ୱୀ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ହ୍ରସ୍ଵାଯ ମୁକ୍ତକେଶାଯ ସେନାନ୍ଯେ ରୋହିତାଯ ଚ କଵଯେ ରାଜଵୃକ୍ଷାଯ ତକ୍ଷକକ୍ରୀଡନାଯ ଚ
ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତା, ଖୋଲା କେଶ, ସେନାପତି, ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର, ଋଷି, ରାଜା ଗଛ, ନାଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ସହସ୍ରଶିରସେ ଚୈଵ ସହସ୍ରାକ୍ଷାଯ ମୀଧୁଷେ ଵରାଯ ଭଵ୍ଯରୂପାଯ ଶ୍ଵେତାଯ ପୁରୁଷାଯ ଚ
ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ଉଦାର, ଦାନଦାତା, ଶୁଭ ରୂପ, ଧଳା, ପୁରୁଷ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଗିରିଶାଯ ନମୋ ଽର୍କାଯ ବଲିନେ ଆଜ୍ଯପାଯ ଚ ସୁତୃପ୍ତାଯ ସୁଵସ୍ତ୍ରାଯ ଧନ୍ଵିନେ ଭାର୍ଗଵାଯ ଚ
ପାହାଡ଼ର ନାୟକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଘିଅ ପିଇଥିବା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସୁନ୍ଦର ପୋଷାକ, ଧନୁର୍ଧର, ଭାର୍ଗବ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନିଷଙ୍ଗିଣେ ଚ ତାରାଯ ସ୍ଵକ୍ଷାଯ କ୍ଷପଣାଯ ଚ ତାମ୍ରାଯ ଚୈଵ ଭୀମାଯ ଉଗ୍ରାଯ ଚ ଶିଵାଯ ଚ
ତଳୱାର ଧାରିଥିବା, ତାରା, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ, ତପସ୍ୱୀ, ତାମ୍ର ରଙ୍ଗର, ଭୟଙ୍କର, ଉଗ୍ର, ଶିବ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ମହାଦେଵାଯ ଶର୍ଵାଯ ଵିଶ୍ଵରୂପଶିଵାଯ ଚ ହିରଣ୍ଯାଯ ଵରିଷ୍ଠାଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ ମଧ୍ଯମାଯ ଚ
ମହାଦେବ, ଶର୍ବ, ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ଶୁଭ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ବଡ଼, ମଝି—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଵାସ୍ତୋଷ୍ପତେ ପିନାକାଯ ମୁକ୍ତଯେ କେଵଲାଯ ଚ ମୃଗଵ୍ଯାଧାଯ ଦକ୍ଷାଯ ସ୍ଥାଣଵେ ଭୀଷଣାଯ ଚ
ଗୃହର ନାୟକ, ପିନାକଧାରୀ, ମୁକ୍ତିଦାତା, ଏକା, ମୃଗ ଶିକାରୀ, ଦକ୍ଷ, ଅଟଳ, ଭୟଙ୍କର—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ବହୁନେତ୍ରାଯ ଧୁର୍ଯାଯ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯେଶ୍ଵରାଯ ଚ କପାଲିନେ ଚ ଵୀରାଯ ମୃତ୍ଯଵେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାଯ ଚ
ଅନେକ ଚକ୍ଷୁ, ଭାରବାହକ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ନାୟକ, କପାଳଧାରୀ, ବୀର, ମୃତ୍ୟୁ, ତ୍ରୟମ୍ବକ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ବଭ୍ରଵେ ଚ ପିଶଙ୍ଗାଯ ପିଙ୍ଗଲାଯାରୁଣାଯ ଚ ପିନାକିନେ ଚେଷୁମତେ ଚିତ୍ରାଯ ରୋହିତାଯ ଚ
ପିତଳ, ଚିହ୍ନିତ, ପିଙ୍ଗଳ, ଅରୁଣ, ପିନାକଧାରୀ, ତ୍ୱରା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ, ଲାଲ୍—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଦୁନ୍ଦୁଭ୍ଯାଯୈକପାଦାଯ ଅଜାଯ ବୁଦ୍ଧିଦାଯ ଚ ଆରଣ୍ଯାଯ ଗୃହସ୍ଥାଯ ଯତଯେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣେ
ଡୁଣ୍ଡୁଭି, ଏକ ପାଦ, ଅଜନ୍ମା, ବୁଦ୍ଧିଦାତା, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ତପସ୍ୱୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।