ଏଷା ତ୍ଵାଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ସାର୍ଧଂ ଦହାମି ମଘଵନ୍ବଲାତ୍ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ମେ ତପୋବଲମ୍
'ଏବେ ବିଷ୍ଣୁ ସହ ତୁମକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଜଳାଇଦେବି, ମଘବନ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଖିରେ ମୋର ତପୋଶକ୍ତି ଦେଖିବେ।'
ତଯା ଽଭିଭୂତୌ ତୌ ଦେଵାଵ୍ ଇନ୍ଦ୍ରାଵିଷ୍ଣୂ ବଭୂଵତୁଃ କଥଂ ମୁଚ୍ଯେଵ ସହିତୌ ଵିଷ୍ଣୁରିନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅଭାଷତ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇଜଣ ଅଧୀନ ହୋଇଗଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେବୁ?'
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଜ୍ଜହି ହ୍ଯେନାଂ ଯାଵନ୍ନୌ ନ ଦହେତ୍ପ୍ରଭୋ ଵିଶେଷଣାଭିଭୂତୋ ଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍ତୋ ଽହଂ ଜହି ମା ଚିରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ସେ ଆମକୁ ଜଳାଇବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କର; ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅଧୀନ ହୋଇଛି—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କର, ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ।'
ତତଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଂ ସ୍ତ୍ରୀଵଧେ କୃଚ୍ଛ୍ରମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ ଅଭିଧ୍ଯାଯ ତତଶ୍ଚକ୍ରମ୍ ଆପଦୁଦ୍ଧରଣେ ତୁ ତତ୍
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି କଷ୍ଟକୁ ଦେଖି, ଜନନୀଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ଅସୁବିଧା ଭାବି, ଚିନ୍ତା କଲେ; ଦୁର୍ଘଟଣା ଦୂର କରିବାକୁ ଚକ୍ର ଧରିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତ୍ଵରଯା ଯୁକ୍ତଃ ଶୀଘ୍ରକାରୀ ଭଯାନ୍ଵିତଃ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯା କ୍ରୂରଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵମସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵୈ ଭିଯା
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ରୁତ ଓ ଭୟରେ ଭରିତ, ଦେବୀଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଭୟରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀଵଧଂ ଘୋରଂ ଚୁକ୍ରୋଧ ଭୃଗୁରୀଶ୍ଵରଃ ତତୋ ଽଭିଶପ୍ତୋ ଭୃଗୁଣା ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭାର୍ଯାଵଧେ ତଦା
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜନନୀ ହତ୍ୟା ଦେଖି, ଭୃଗୁ ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଶାପିତ ହେଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ତେ ଜାନତୋ ଧର୍ମପ୍ରଵଧ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଷୂଦିତା ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସପ୍ତକୃତ୍ଵେହ ମାନୁଷେଷୂପପତ୍ସ୍ଜସେ
ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେଉଁ ଜନନୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା, ତେଣୁ ଏଠାରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାତ ବାର ଜନ୍ମ ନେବ।
ତତସ୍ତେନାଭିଶାପେନ ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ପୁନଃପୁନଃ ଲୋକସ୍ଯ ଚ ହିତାର୍ଥାଯ ଜାଯତେ ମାନୁଯେଷ୍ଵିହ
ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଧର୍ମ ମରିଯିବା ପରେ ପୁନିପୁନି, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସେ ଏଠାରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଅନୁଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ ତଦାଦାଯ ଶିରସ୍ତ୍ଵରନ୍ ସମାନୀଯ ତତଃ କାଯମ୍ ଅସୌ ଗୃହ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମୁଣ୍ଡଟି ନେଇ ଦେହ ଉପରେ ଆଣିଲା, ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲା।
ଏଷା ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ପୁନା ଦେଵି ହତା ସଂଜୀଵଯାମ୍ଯହମ୍ ତତସ୍ତାଂ ଯୋଜ୍ଯ ଶିରସା ଅଭିଜୀଵେତି ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଇଥିଲା; ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବି। ତାପରେ, ମୁଣ୍ଡ ଯୋଡି ଦେଇ, ସେ କହିଲା—‘ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅ’।
ଯଦି କୃତ୍ସ୍ନୋ ମଯା ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାଯତେ ଚରିତୋ ଽପି ଵା ତେନ ସତ୍ଯେନ ଜୀଵସ୍ଵ ଯଦି ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଯଦି ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛି କିମ୍ବା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛି, ତାହାର ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ଜୀବନ ପାଉ; ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତତସ୍ତାଂ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଶୀତାଭିର୍ ଅଦ୍ଭିର୍ ଜୀଵେତି ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ତତୋ ଽଭିଵ୍ଯାହୃତେ ତସ୍ଯ ଦେଵୀ ସଂଜୀଵିତା ତଦା
ତାପରେ, ଶୀତଳ ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ସେ କହିଲା—‘ଜୀବନ ଦିଅ।’ ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ, ଦେବୀ ପୁନଃ ଜୀବନ ମିଳିଲା।
ତତସ୍ତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତାମିଵ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ଵଚସା ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଯାଉଠୁ ଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖି, ସମ୍ବଲ୍ଲା ଦିଗରେ ‘ସାଧୁ, ସାଧୁ’ ବୋଲି ସ୍ୱର କରିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତା ତେନ ଦେଵୀ ସା ଭୃଗୁଣା ତଦା ମିଷତାଂ ଦେଵତାନାଂ ହି ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ ଇଵାଭଵଦ୍
ଏଭଳି ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ପୁନଃ ଆଣି ଦିଅଯାଇଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଥିବା ସମୟରେ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ଅସଂଭ୍ରାନ୍ତେନ ଭୃଗୁଣା ପତ୍ନୀ ସଂଜୀଵିତା ପୁନଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ନାଲଭତ ଶର୍ମ କାଵ୍ଯଭଯାତ୍ପୁନଃ ପ୍ରଜାଗରେ ତତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ଜଯନ୍ତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୃଗୁ ନିର୍ବିକଳଙ୍କ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର କାବ୍ୟଙ୍କ ଭୟରେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ସେ ଜାଗି ରହି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମତିମାନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵାଂ କନ୍ଯାଂ ପାକଶାସନଃ ଏଷ କାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯମିତ୍ରାଯ ଵ୍ରତଂ ଚରତି ଦାରୁଣମ୍ ତେନାହଂ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ପୁତ୍ରି କୃତୋ ମତିମତା ଭୃଶମ୍
ବିଚାର କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ—‘କାବ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।’
ଗଚ୍ଛ ସଂସାଧଯସ୍ଵୈନଂ ଶ୍ରମାପନଯନୈଃ ଶୁଭୈଃ ତୈସ୍ତୈର୍ମନୋନୁକୂଲୈଶ୍ଚ ହ୍ଯ୍ ଉପଚାରୈର୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତା
ଯାଉ, ସୁନ୍ଦର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କର, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି କରିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପଚାର କର, ଅକ୍ଷୟ ଭାବରେ।
କାଵ୍ଯମାରାଧଯସ୍ଵୈନଂ ଯଥା ତୁଷ୍ଯେତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦତ୍ତାଽସି ପ୍ରଯତ୍ନଂ କୁରୁ ମତ୍କୃତେ
କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କର, ଯେପରି ଦ୍ୱିଜ ଖୁସି ହେବେ। ଯାଉ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛ; ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ଜଯନ୍ତୀ ସା ଵଚଃ ସଂଗୃହ୍ଯ ଵୈ ପିତୁଃ ଅଗଚ୍ଛଦ୍ଯତ୍ର ଘୋରଂ ସ ତପ ଆରଭ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଜୟନ୍ତୀ ପିତାଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେଉଁଠି ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପିବନ୍ତଂ ସା କଣଧୂମମ୍ ଅଵାଙ୍ମୁଖମ୍ ଯକ୍ଷେଣ ପାତ୍ଯମାନଂ ଚ କୁଣ୍ଡଧାରେଣ ପାତିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲା, ସେ ଧୂଆଁ ପିଇଉଥିଲେ, ମୁଖ ନିମ୍ନ ଦିଗକୁ, ଏକ ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ପିଡିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ କୁଣ୍ଡ ଜଳ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତଂ ପାତ୍ଯମାନଂ ଦେଵୀ କାଵ୍ଯମଵସ୍ଥିତମ୍ ସ୍ଵରୂପଂ ଧ୍ଯାନଶାମ୍ଯନ୍ତଂ ଦୁର୍ବଲଂ ଭୂତିମାସ୍ଥିତମ୍ ପିତ୍ରା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସା କାଵ୍ଯେ କୃତଵତୀ ତଦା
ଦେବୀ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ଦେଖିଲା—ପିଡିତ ହେଉଥିବା, ତଥାପି ନିଜ ରୂପରେ ଅଟୁଟ, ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ, ଦୁର୍ବଳ, କିନ୍ତୁ ମହିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାପରେ, ସେ ପିତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାବ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ କରିଲା।
ଗୀର୍ଭିଶ୍ଚୈଵାନୁକୂଲାଭିଃ ସ୍ତୁଵତୀ ଵଲ୍ଗୁଭାଷିଣୀ ଗାତ୍ରସଂଵାହନୈଃ କାଲେ ସେଵମାନା ତ୍ଵଚଃ ସୁଖୈଃ ଵ୍ରତଚର୍ଯାନୁକୂଲାଭିର୍ ଉଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ
ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ମନୋହର ଭାବରେ କଥା କହି, ଯଥାସମୟରେ ଶରୀରକୁ ମୃଦୁ ମସାଜ ଦେଇ, ଶରୀରର ସୁଖ ଦେଇ, ଏବଂ ବ୍ରତାନୁକୂଳ ଉପଚାର କରି, ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସେବା କରିଲା।
ପୂର୍ଣେ ଧୂମଵ୍ରତେ ତସ୍ମିନ୍ ଘୋରେ ଵର୍ଷସହସ୍ରକେ ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ କାଵ୍ଯଂ ପ୍ରୀତୋ ଭଵସ୍ତଦା
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧୂଆଁ ବ୍ରତ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ତାପରେ କାବ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଵର ଦେଲେ।
ଏତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଯୈକେନ ଚୀର୍ଣଂ ନାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ତପସା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରୁତେନ ଚ ବଲେନ ଚ
ଏହି ବ୍ରତ କେବଳ ତୁମେ କରିଛ; ଅନ୍ୟ କେହି କରିନାହିଁ। ତେଣୁ ତପସ୍ୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଶିକ୍ଷା ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା,
ତେଜସା ଚ ସୁରାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ ତ୍ଵମେକୋ ଽଭିଭଵିଷ୍ଯସି ଯଚ୍ଚାଭିଲଷିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ
ତୁମ ତେଜସ୍ୱୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ କେବଳ ତୁମେ ବିଜୟୀ ହେବ। ଯାହା ତୁମ ଇଚ୍ଛା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭୃଗୁପୁତ୍ର, ସେ ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛି।
ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯସେ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାନୁଵାଚ୍ଯଂ ତୁ କସ୍ଯଚିତ୍ ସର୍ଵାଭିଭାଵୀ ତେନ ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ ସେ ସବୁ ପାଇବା; ଏହା କେହିଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ହେବ।
ଏତାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରାଂସ୍ତସ୍ମୈ ଭାର୍ଗଵାଯ ଭଵଃ ପୁନଃ ପ୍ରଜେଶତ୍ଵଂ ଧନେଶତ୍ଵମ୍ ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଵୈ ଦଦୌ
ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ଭବା ଆଉଥରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାର ନାୟକତ୍ୱ, ଧନର ନାୟକତ୍ୱ ଓ ଅଜୟତ୍ୱ ଦେଲେ।
ଏତାଂଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରାନ୍କାଵ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ ହର୍ଷାତ୍ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୌ ତସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହେଶ୍ଵରେ ତଥା ତିର୍ଯକ୍ସ୍ଥିତଶ୍ଚୈଵ ତୁଷ୍ଟୁଵେ ନୀଲଲୋହିତମ୍
ଏହି ଦାନ ପାଇଁ କାବ୍ୟ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ତିନି ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ଦିବ୍ୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଗାଇଲେ।
ନମୋ ଽସ୍ତୁ ଶିତିକଣ୍ଠାଯ କନିଷ୍ଠାଯ ସୁଵର୍ଚସେ ଲେଲିହାନାଯ କାଵ୍ଯାଯ ଵତ୍ସରାଯାନ୍ଧସଃ ପତେ
ଶିତିକଣ୍ଠ, ସବୁଠୁ ଛୋଟ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଲିହିବାକୁ ଭଲପାଉଥିବା, କାବ୍ୟ ଋଷି, ବର୍ଷ ଓ ସୋମର ନାୟକ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
କପର୍ଦିନେ କରାଲାଯ ହର୍ଯକ୍ଷ୍ଣେ ଵରଦାଯ ଚ ସଂସ୍ତୁତାଯ ସୁତୀର୍ଥାଯ ଦେଵଦେଵାଯ ରଂହସେ
ଜଟାଧାରୀ, କ୍ରୂର, ପିତଳ ଚକ୍ଷୁ, ଦାନଦାତା, ପ୍ରଶଂସିତ, ପବିତ୍ର, ଦେବଦେବ, ତ୍ୱରା—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।