ରଣେ ଵିଜେତୁଂ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମଃ କଥଂଚନ ଅଯୁଦ୍ଧେନ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯାମଃ ଶରଣଂ କାଵ୍ଯମାତରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଆମେ କେହି ଭଳି ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଛାଡି, ଆମେ କାବ୍ୟମାତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଯାଉଛୁ।
ଯାପଯାମଃ କୃଚ୍ଛ୍ରମିଦଂ ଯାଵଦଭ୍ଯେତି ନୋ ଗୁରୁଃ ନିଵୃତ୍ତେ ଚ ତଥା ଶୁକ୍ରେ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମୋ ଦଂଶିତାଯୁଧାଃ
ଗୁରୁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କଷ୍ଟକୁ ଆମେ ସହିବା; ଶୁକ୍ର ଆସିଲେ, ଆମେ ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଶରଣଂ କାଵ୍ଯମାତରମ୍ ପ୍ରାପଦ୍ଯନ୍ତ ତତୋ ଭୀତାସ୍ ତେଭ୍ଯୋ ଽଦାଦଭଯଂ ତୁ ସା
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ଏକସাথে କାବ୍ୟମାତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଭୟ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଦେଲେ।
ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ଭଯଂ ତ୍ଯଜତ ଦାନଵାଃ ମତ୍ସଂନିଧୌ ଵର୍ତତାଂ ଵୋ ନ ଭୀର୍ ଭଵିତୁମର୍ହତି
ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଭୟ ଛାଡିଦିଅ, ଦାନବମାନେ; ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, ତୁମେ କେହି ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତଯା ଚାଭ୍ଯୁପପନ୍ନାଂସ୍ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାସ୍ତତୋ ଽସୁରାନ୍ ଅଭିଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରସହ୍ଯୈତାନ୍ ଅଵିଚାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଶକ୍ତି ଅଶକ୍ତି ବିଚାର କଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତାନ୍ବାଧ୍ଯମାନାଂସ୍ତୁ ଦେଵୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସୁରାଂସ୍ତଦା ଦେଵୀ କ୍ରୁଦ୍ଧାବ୍ରଵୀଦ୍ଦେଵାନ୍ ଅନିନ୍ଦ୍ରାନ୍ଵଃ କରୋମ୍ଯହମ୍
ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବିନା କରିଦେବି।'
ସଂଭୃତ୍ଯ ସର୍ଵସମ୍ଭାରାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଂ ସାଭ୍ଯଚରତ୍ତଦା ତସ୍ତମ୍ଭ ଦେଵୀ ବଲଵଦ୍ ଯୋଗଯୁକ୍ତା ତପୋଧନା
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏକଠା କରି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ; ଦେବୀ ତପସ୍ୱିନୀ ଓ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ସ୍ତମ୍ଭିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଦେଵାଶ୍ଚ ମୂକଵତ୍ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ତତୋ ଭୀତା ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଶୀକୃତମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଚୁପ ହୋଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଧୀନ ଦେଖି।
ଗତେଷୁ ସୁରସଂଘେଷୁ ଶକ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁରଭାଷତ ମାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଵିଶ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନଯିଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ସୁରୋତ୍ତମ
ଦେବତାମାନେ ପଳାଇଗଲାପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂଦରଃ ଵିଷ୍ଣୁନା ରକ୍ଷିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵଚୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି, ପୁରନ୍ଦର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ରକ୍ଷିତ ଦେଖି, ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏଷା ତ୍ଵାଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ସାର୍ଧଂ ଦହାମି ମଘଵନ୍ବଲାତ୍ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ମେ ତପୋବଲମ୍
'ଏବେ ବିଷ୍ଣୁ ସହ ତୁମକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଜଳାଇଦେବି, ମଘବନ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଖିରେ ମୋର ତପୋଶକ୍ତି ଦେଖିବେ।'
ତଯା ଽଭିଭୂତୌ ତୌ ଦେଵାଵ୍ ଇନ୍ଦ୍ରାଵିଷ୍ଣୂ ବଭୂଵତୁଃ କଥଂ ମୁଚ୍ଯେଵ ସହିତୌ ଵିଷ୍ଣୁରିନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅଭାଷତ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇଜଣ ଅଧୀନ ହୋଇଗଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେବୁ?'
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଽବ୍ରଵୀଜ୍ଜହି ହ୍ଯେନାଂ ଯାଵନ୍ନୌ ନ ଦହେତ୍ପ୍ରଭୋ ଵିଶେଷଣାଭିଭୂତୋ ଽସ୍ମି ତ୍ଵତ୍ତୋ ଽହଂ ଜହି ମା ଚିରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ସେ ଆମକୁ ଜଳାଇବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କର; ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅଧୀନ ହୋଇଛି—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କର, ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ।'
ତତଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତାଂ ସ୍ତ୍ରୀଵଧେ କୃଚ୍ଛ୍ରମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ ଅଭିଧ୍ଯାଯ ତତଶ୍ଚକ୍ରମ୍ ଆପଦୁଦ୍ଧରଣେ ତୁ ତତ୍
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି କଷ୍ଟକୁ ଦେଖି, ଜନନୀଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ଅସୁବିଧା ଭାବି, ଚିନ୍ତା କଲେ; ଦୁର୍ଘଟଣା ଦୂର କରିବାକୁ ଚକ୍ର ଧରିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତ୍ଵରଯା ଯୁକ୍ତଃ ଶୀଘ୍ରକାରୀ ଭଯାନ୍ଵିତଃ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯା କ୍ରୂରଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵମସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଵୈ ଭିଯା
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ରୁତ ଓ ଭୟରେ ଭରିତ, ଦେବୀଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଭୟରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀଵଧଂ ଘୋରଂ ଚୁକ୍ରୋଧ ଭୃଗୁରୀଶ୍ଵରଃ ତତୋ ଽଭିଶପ୍ତୋ ଭୃଗୁଣା ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଭାର୍ଯାଵଧେ ତଦା
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜନନୀ ହତ୍ୟା ଦେଖି, ଭୃଗୁ ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଶାପିତ ହେଲେ।
ଯସ୍ମାତ୍ତେ ଜାନତୋ ଧର୍ମପ୍ରଵଧ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ନିଷୂଦିତା ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସପ୍ତକୃତ୍ଵେହ ମାନୁଷେଷୂପପତ୍ସ୍ଜସେ
ତୁମେ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେଉଁ ଜନନୀଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା, ତେଣୁ ଏଠାରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାତ ବାର ଜନ୍ମ ନେବ।
ତତସ୍ତେନାଭିଶାପେନ ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମେ ପୁନଃପୁନଃ ଲୋକସ୍ଯ ଚ ହିତାର୍ଥାଯ ଜାଯତେ ମାନୁଯେଷ୍ଵିହ
ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଧର୍ମ ମରିଯିବା ପରେ ପୁନିପୁନି, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସେ ଏଠାରେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଅନୁଵ୍ଯାହୃତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ ତଦାଦାଯ ଶିରସ୍ତ୍ଵରନ୍ ସମାନୀଯ ତତଃ କାଯମ୍ ଅସୌ ଗୃହ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମୁଣ୍ଡଟି ନେଇ ଦେହ ଉପରେ ଆଣିଲା, ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲା।
ଏଷା ତ୍ଵଂ ଵିଷ୍ପୁନା ଦେଵି ହତା ସଂଜୀଵଯାମ୍ଯହମ୍ ତତସ୍ତାଂ ଯୋଜ୍ଯ ଶିରସା ଅଭିଜୀଵେତି ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍
ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଇଥିଲା; ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବି। ତାପରେ, ମୁଣ୍ଡ ଯୋଡି ଦେଇ, ସେ କହିଲା—‘ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅ’।
ଯଦି କୃତ୍ସ୍ନୋ ମଯା ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାଯତେ ଚରିତୋ ଽପି ଵା ତେନ ସତ୍ଯେନ ଜୀଵସ୍ଵ ଯଦି ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଯଦି ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛି କିମ୍ବା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛି, ତାହାର ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ଜୀବନ ପାଉ; ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତତସ୍ତାଂ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ଶୀତାଭିର୍ ଅଦ୍ଭିର୍ ଜୀଵେତି ସୋ ଽବ୍ରଵୀତ୍ ତତୋ ଽଭିଵ୍ଯାହୃତେ ତସ୍ଯ ଦେଵୀ ସଂଜୀଵିତା ତଦା
ତାପରେ, ଶୀତଳ ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ସେ କହିଲା—‘ଜୀବନ ଦିଅ।’ ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ, ଦେବୀ ପୁନଃ ଜୀବନ ମିଳିଲା।
ତତସ୍ତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁପ୍ତୋତ୍ଥିତାମିଵ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ଵଚସା ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଯାଉଠୁ ଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖି, ସମ୍ବଲ୍ଲା ଦିଗରେ ‘ସାଧୁ, ସାଧୁ’ ବୋଲି ସ୍ୱର କରିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତା ତେନ ଦେଵୀ ସା ଭୃଗୁଣା ତଦା ମିଷତାଂ ଦେଵତାନାଂ ହି ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ ଇଵାଭଵଦ୍
ଏଭଳି ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ପୁନଃ ଆଣି ଦିଅଯାଇଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଥିବା ସମୟରେ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ଅସଂଭ୍ରାନ୍ତେନ ଭୃଗୁଣା ପତ୍ନୀ ସଂଜୀଵିତା ପୁନଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ନାଲଭତ ଶର୍ମ କାଵ୍ଯଭଯାତ୍ପୁନଃ ପ୍ରଜାଗରେ ତତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରୋ ଜଯନ୍ତୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୃଗୁ ନିର୍ବିକଳଙ୍କ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର କାବ୍ୟଙ୍କ ଭୟରେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ସେ ଜାଗି ରହି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଜୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ମତିମାନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵାଂ କନ୍ଯାଂ ପାକଶାସନଃ ଏଷ କାଵ୍ଯୋ ହ୍ଯମିତ୍ରାଯ ଵ୍ରତଂ ଚରତି ଦାରୁଣମ୍ ତେନାହଂ ଵ୍ଯାକୁଲଃ ପୁତ୍ରି କୃତୋ ମତିମତା ଭୃଶମ୍
ବିଚାର କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ—‘କାବ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ବ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ବହୁତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।’
ଗଚ୍ଛ ସଂସାଧଯସ୍ଵୈନଂ ଶ୍ରମାପନଯନୈଃ ଶୁଭୈଃ ତୈସ୍ତୈର୍ମନୋନୁକୂଲୈଶ୍ଚ ହ୍ଯ୍ ଉପଚାରୈର୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତା
ଯାଉ, ସୁନ୍ଦର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କର, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି କରିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପଚାର କର, ଅକ୍ଷୟ ଭାବରେ।
କାଵ୍ଯମାରାଧଯସ୍ଵୈନଂ ଯଥା ତୁଷ୍ଯେତ ସ ଦ୍ଵିଜଃ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଦତ୍ତାଽସି ପ୍ରଯତ୍ନଂ କୁରୁ ମତ୍କୃତେ
କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କର, ଯେପରି ଦ୍ୱିଜ ଖୁସି ହେବେ। ଯାଉ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛ; ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ଜଯନ୍ତୀ ସା ଵଚଃ ସଂଗୃହ୍ଯ ଵୈ ପିତୁଃ ଅଗଚ୍ଛଦ୍ଯତ୍ର ଘୋରଂ ସ ତପ ଆରଭ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଜୟନ୍ତୀ ପିତାଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଯେଉଁଠି ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପିବନ୍ତଂ ସା କଣଧୂମମ୍ ଅଵାଙ୍ମୁଖମ୍ ଯକ୍ଷେଣ ପାତ୍ଯମାନଂ ଚ କୁଣ୍ଡଧାରେଣ ପାତିତମ୍
ସେ ଦେଖିଲା, ସେ ଧୂଆଁ ପିଇଉଥିଲେ, ମୁଖ ନିମ୍ନ ଦିଗକୁ, ଏକ ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ପିଡିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ କୁଣ୍ଡ ଜଳ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା।