ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଣେତା ଚ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ନିଦେଶସ୍ଥାଯିନସ୍ତସ୍ଯ କଥ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଯାଦଵାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଶାସନରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଯାଦବ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପ୍ତର୍ଷଯଃ କୁବେରଶ୍ଚ ଯକ୍ଷୋ ମାଣିଚରସ୍ତଥା ଶାଲକିର୍ ନାରଦଶ୍ଚୈଵ ସିଦ୍ଧୋ ଧନ୍ଵନ୍ତରିସ୍ତଥା
ସାତଜଣ ଋଷି, କୁବେର, ଯକ୍ଷ ମାଣିଚର, ଶାଳକ, ନାରଦ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଆଦିଦେଵସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଏଭିସ୍ତୁ ସହ ଦୈଵତଃ କିମର୍ଥଂ ସଂଘଶୋ ଭୂତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ସମ୍ଭୂତଯଃ କତି
ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଦିଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। କେଉଁଠି ଏମିତି ଦେବତାମାନେ ଦଳ ଦଳ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ଏବଂ କେତେ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଛି?
ଭଵିଷ୍ଯାଃ କତି ଚୈଵାନ୍ଯେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵା ମହାତ୍ମନଃ ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରେଷୁ ଶାନ୍ତେଷୁ କିମର୍ଥମିହ ଜାଯତେ
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ କେତେ ଅନ୍ୟ ଅବତାର ହେବେ? ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ଏଠାରେ କାହିଁକି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ?
ଯଦର୍ଥମିହ ସମ୍ଭୂତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକୋତ୍ତମଃ ପୁନଃ ପୁନର୍ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ତନ୍ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍
ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ ପୁନିପୁନି ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ କାହିଁକି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ? ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଦୟାକରି କହ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯାଂ ତନୁଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ ଜାଯତେ ଯୁଗେ ତ୍ଵ୍ ଅଥ ପରାଵୃତ୍ତେ କାଲେ ପ୍ରଶିଥିଲେ ପ୍ରଭୁଃ
ଦେବତା ଶରୀର ଛାଡ଼ି ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯୁଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଓ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ।
ଦେଵାସୁରଵିମର୍ଦେଷୁ ଜାଯତେ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ ହିରଣ୍ଯକଶିପୌ ଦୈତ୍ଯେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପ୍ରାକ୍ପ୍ରଶାସତି
ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ହରି, ଭଗବାନ ନିଜେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକ ସମୟରେ ତିନି ଲୋକରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ବଲିନାଧିଷ୍ଠିତେ ଚୈଵ ପୁରା ଲୋକତ୍ରଯେ କ୍ରମାତ୍ ସଖ୍ଯମାସୀତ୍ପରମକଂ ଦେଵାନାମସୁରୈଃ ସହ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବଳି ତିନି ଲୋକରେ ଅଧିପତି ହେବା ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିତ୍ରତା ଥିଲା।
ଯୁଗାଖ୍ଯାସୁରସମ୍ପୂର୍ଣଂ ହ୍ଯ୍ ଆସୀଦ୍ ଅତ୍ଯାକୁଲଂ ଜଗତ୍ ନିଦେଶସ୍ଥାଯିନଶ୍ଚାପି ତଯୋର୍ଦେଵାସୁରାଃ ସମମ୍
ଯୁଗାଖ୍ୟ ଅସୁରମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିବା ଦୁନିଆ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମାନ ଥିଲେ।
ମୃଧୋ ବଲିଵିମର୍ଦାଯ ସମ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ସୁଦାରୁଣଃ ଦେଵାନାମସୁରାଣାଂ ଚ ଘୋରଃ କ୍ଷଯକରୋ ମହାନ୍
ବଳିଙ୍କ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦୁହେଁ ପକ୍ଷର ନାଶ ଆଣିଲା।
କର୍ତୁଂ ଧର୍ମଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ ଜାଯତେ ମାନୁଷେଷ୍ଵିହ ଭୃଗୋଃ ଶାପନିମିତ୍ତଂ ତୁ ଦେଵାସୁରକୃତେ ତଦା
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଭଗବାନ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ତାପରେ ଭୃଗୁଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
କଥଂ ଦେଵାସୁରକୃତେ ଵ୍ଯାପାରଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ସ୍ଵତଃ ଦେଵାସୁରଂ ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ତନ୍ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍
ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଭଗବାନ କିପରି ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ? ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଦେବତା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା, ଆମକୁ କହ।
ତେଷାଂ ଦାଯନିମିତ୍ତଂ ତେ ସଂଗ୍ରାମାସ୍ତୁ ସୁଦାରୁଣାଃ ଵରାହାଦ୍ଯା ଦଶ ଦ୍ଵୌ ଚ ଶଣ୍ଡାମର୍କାନ୍ତରେ ସ୍ମୃତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶ ବାଣ୍ଟିବା ପାଇଁ ହୁଏଥିବା ଯୁଦ୍ଧଗୁଡିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା; ଭୂମି ଉପରେ ଭାରାହ ଆଦି ଦଶଟି ଓ ଦୁଇଟି ଅନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଶଣ୍ଡ ଓ ଅମର୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନାମତସ୍ତୁ ସମାସେନ ଶୃଣୁତୈଷାଂ ଵିଵକ୍ଷତଃ ପ୍ରଥମୋ ନାରସିଂହସ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚାପି ଵାମନଃ
ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଶୁଣ: ପ୍ରଥମ ନାରସିଂହ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାମନ।
ତୃତୀଯସ୍ତୁ ଵରାହଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଥୋ ଽମୃତମନ୍ଥନଃ ସଂଗ୍ରାମଃ ପଞ୍ଚମଶ୍ଚୈଵ ସଂଜାତସ୍ତାରକାମଯଃ
ତୃତୀୟ ଭାରାହ, ଚତୁର୍ଥ ଅମୃତ ମଥନ ଯୁଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚମ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା।
ଷଷ୍ଠୋ ହ୍ଯ୍ ଆଡୀବକାଖ୍ଯସ୍ତୁ ସପ୍ତମସ୍ତ୍ରୈପୁରସ୍ତଥା ଅନ୍ଧକାଖ୍ଯୋ ଽଷ୍ଟମସ୍ତେଷାଂ ନଵମୋ ଵୃତ୍ରଘାତକଃ
ଷଷ୍ଠ ଆଡିବକ ନାମରେ, ସପ୍ତମ ତ୍ରିପୁର, ଅଷ୍ଟମ ଅନ୍ଧକ ଭାବରେ, ନବମ ବୃତ୍ର ନିପାତ।
ଧାତ୍ରଶ୍ଚ ଦଶମଶ୍ଚୈଵ ତତୋ ହାଲାହଲଃ ସ୍ମୃତଃ ପ୍ରଥିତୋ ଦ୍ଵାଦଶସ୍ତେଷାଂ ଘୋରଃ କୋଲାହଲସ୍ତଥା
ଦଶମ ଧାତ୍ର, ତାପରେ ହାଳାହଳ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଦ୍ୱାଦଶ ଘୋର କୋଳାହଳ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭାବରେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ ଦୈତ୍ଯୋ ନାରସିଂହେନ ପାତିତଃ ଵାମନେନ ବଲିର୍ ବଦ୍ଧସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାକ୍ରମଣେ ପୁରା
ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ନାରସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ବାମନ ଦ୍ୱାରା ବଳି ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବାବେଳେ ବାନ୍ଧି ଦିଅଯାଇଥିଲେ।
ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ହତୋ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵେ ପ୍ରତିଘାତେ ତୁ ଦୈଵତୈଃ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ତୁ ଵରାହେଣ ସମୁଦ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଧା କୃତଃ
ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ; ଭାରାହଙ୍କ ଦାଁତ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନିର୍ଜିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଇନ୍ଦ୍ରେଣାମୃତମନ୍ଥନେ ଵିରୋଚନସ୍ତୁ ପ୍ରାହ୍ଲାଦିର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଵଧୋଦ୍ଯତଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅମୃତ ମଥନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ; ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଅ ବିରୋଚନ ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରେଣୈଵ ତୁ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ନିହତସ୍ତାରକାମଯେ ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ସ ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵଂ ସୋଢୁଂ ସଦୈଵତମ୍
ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସହିପାରିଲେନି।
ନିହତା ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକେଣ ତୁ ଅସୁରାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚାନ୍ଧକାହଵେ
ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଦାନବ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ; ଅନ୍ଧକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁର, ପିଶାଚ ଓ ଦାନବମାନେ ବି ବଧ ହେଲେ।
ହତା ଦେଵମନୁଷ୍ଯେ ସ୍ଵେ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ ସଂପୃକ୍ତୋ ଦାନଵୈର୍ଵୃତ୍ରୋ ଘୋରୋ ହାଲାହଲେ ହତଃ
ସେମାନେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ନିଜ ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଧ ହେଲେ; ଦାନବମାନେ ସହିତ ଘୋର ବୃତ୍ର ହାଳାହଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ।
ତଦା ଵିଷ୍ଣୁସହାଯେନ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ନିଵର୍ତିତଃ ହତୋ ଧ୍ଵଜେ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ମାଯାଚ୍ଛନ୍ନସ୍ତୁ ଯୋଗଵିତ୍ ଧ୍ଵଜଲକ୍ଷଣମାଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିଃ ସହାନୁଜଃ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପଛେଇଲେ; ମାୟାରେ ଲୁଚି ଯୋଗ ଜଣା ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଧ୍ୱଜ ଚିହ୍ନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ।
ଦୈତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦାନଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସଂଯତାନ୍କିଲ ସଂଯୁତାନ୍ ଜଯନ୍କୋଲାହଲେ ସର୍ଵାନ୍ ଦେଵୈଃ ପରିଵୃତୋ ଵୃଷା
ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା ବୃଷ ଯୁଦ୍ଧର ହଲାହଳ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯମିତ ଏବଂ ଏକତ୍ରିତ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞସ୍ଯାଵଭୃଥେ ଦୃଶ୍ଯୌ ଶଣ୍ଡାମର୍କୌ ତୁ ଦୈଵତୈଃ ଏତେ ଦେଵାସୁରେ ଵୃତ୍ତାଃ ସଂଗ୍ରାମା ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ
ଯଜ୍ଞର ଶେଷ କ୍ରିୟାରେ, ଦେବମାନେ ଶଣ୍ଡା ଓ ଆର୍କକୁ ଦେଖିଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାଦଶଟି ଯୁଦ୍ଧ ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା।
ଦେଵାସୁରକ୍ଷଯକରାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ତୁ ହିତାଯ ଵୈ ହିରଣ୍ଯକଶିପୂ ରାଜା ଵର୍ଷାଣାମର୍ବୁଦଂ ବଭୌ
ଦେବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦୁହିଁପାଇଁ ନାଶକାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା; ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ରାଜା ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ କରିଥିଲେ।
ଦ୍ଵିସପ୍ତତି ତଥାନ୍ଯାନି ନିଯୁତାନ୍ଯଧିକାନି ଚ ଅଶୀତିଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯତାଂ ଗତଃ
ଏହାପରେ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଅଧିକ କୋଟି ଏବଂ ଅଠି ହଜାର ବର୍ଷ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ ଅଧିକାର ପାଇଥିଲେ।
ପର୍ଯାଯେଣ ନୁ ରାଜାଭୂଦ୍ ବଲିର୍ଵର୍ଷାଯୁତଂ ପୁନଃ ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନିଯୁତାନି ଚ ଵିଂଶତିଃ
ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ବଳି ରାଜା ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଏବଂ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ବିଶ କୋଟି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ କରିଥିଲେ।
ବଲେ ରାଜ୍ଯାଧିକାରସ୍ତୁ ଯାଵତ୍କାଲଂ ବଭୂଵ ହ ତାଵତ୍କାଲଂ ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନିଵୃତ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଅସୁରୈଃ ସହ
ବଳି ଯେତେଦିନ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର ରଖିଥିଲେ, ସେତେଦିନ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦୂରେ ରହିଥିଲେ।