ଭଜମାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଽଥ ରଥିମୁଖ୍ଯୋ ଵିଦୂରଥଃ ରାଜାଧିଦେଵଃ ଶୂରଶ୍ଚ ଵିଦୂରଥସୁତୋ ଽଭଵତ୍
ଭଜମାନଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ବିଦୂରଥ, ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବିଦୂରଥଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ରାଜା ଅଧିଦେବ ଓ ଶୂର।
ରାଜାଧିଦେଵସ୍ଯ ସୁତୌ ଜଜ୍ଞାତେ ଦେଵସଂମିତୌ ନିଯମଵ୍ରତପ୍ରଧାନୌ ଶୋଣାଶ୍ଵଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ
ରାଜା ଅଧିଦେବଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ପରି ସମାନ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ପ୍ରଧାନ: ଶୋଣାଶ୍ୱ ଓ ଶ୍ୱେତବାହନ।
ଶୋଣାଶ୍ଵସ୍ଯ ସୁତାଃ ପଞ୍ଚ ଶୂରା ରଣଵିଶାରଦାଃ ଶମୀ ଚ ଦେଵଶର୍ମା ଚ ନିକୁନ୍ତଃ ଶକ୍ରଶତ୍ରୁଜିତ୍
ଶୋଣାଶ୍ୱଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶୂର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ: ଶମୀ, ଦେବଶର୍ମା, ନିକୁନ୍ତ, ଶକ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁଜିତ।
ଶମିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଃ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ ପ୍ରତିକ୍ଷେତ୍ରଃ ସୁତୋ ଭୋଜୋ ହୃଦୀକସ୍ତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ
ଶମୀଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର; ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ପ୍ରତିକ୍ଷେତ୍ର; ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଭୋଜ; ଭୋଜଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ହୃଦୀକ।
ହୃଦୀକସ୍ଯାଭଵନ୍ପୁତ୍ରା ଦଶ ଭୀମପରାକ୍ରମାଃ କୃତଵର୍ମାଗ୍ରଜସ୍ ତେଷାଂ ଶତଧନ୍ଵା ଚ ମଧ୍ଯମଃ
ହୃଦୀକଙ୍କର ଦଶଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଭୀମ ପ୍ରତାପୀ। ତାଙ୍କମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୃତବର୍ମା ଜେଷ୍ଠ, ଶତଧନ୍ବା ମଧ୍ୟମ।
ଦେଵାର୍ହଶ୍ଚୈଵ ନାଭଶ୍ଚ ଭୀଷଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ଅଜାତୋ ଵନଜାତଶ୍ଚ କନୀଯକକରମ୍ଭକୌ
ଦେବାର୍ହ, ନାଭା ଓ ଭୀଷଣ — ଏମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଅଜାତ ଓ ବନଜାତ, ଏବଂ ସବୁଠୁ କମ୍ବୟସୀ କରମ୍ଭକ — ଏମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅ।
ଦେଵାର୍ହସ୍ଯ ସୁତୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ ଜଜ୍ଞେ କମ୍ବଲବର୍ହିଷଃ ଅସାମଞ୍ଜାଃ ସୁତସ୍ତସ୍ଯ ତମୋଜାତସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜଃ
ଦେବାର୍ହଙ୍କର ପୁଅ କମ୍ବଳବର୍ହିଷ, ଗୁଣୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅସାମଞ୍ଜ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ତମୋଜାତ।
ଅଜାତପୁତ୍ରା ଵିକ୍ରାନ୍ତାସ୍ ତ୍ରଯଃ ପରମକୀର୍ତଯଃ ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ସୁନାଭଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣ ଇତ୍ଯନ୍ଧକା ମତାଃ
ଅଜାତଙ୍କର ତିନିଟି ଶୂର ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ: ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସୁନାଭା ଓ କୃଷ୍ଣ — ଏମାନେ ଅନ୍ଧକ ନାମରେ ଜଣାଶୁ।
ଅନ୍ଧକାନାମିମଂ ଵଂଶଂ ଯଃ କୀର୍ତଯତି ନିତ୍ଯଶଃ ଆତ୍ମନୋ ଵିପୁଲଂ ଵଂଶଂ ପ୍ରଜାଵାନାପ୍ନୁତେ ନରଃ
ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ଅନ୍ଧକ ବଂଶର ବିବରଣ ସଦା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେ ଜଣେ ନିଜର ବଂଶକୁ ବଡ଼ କରିବେ ଓ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ।
ଗାନ୍ଧାରୀ ଚୈଵ ମାଦ୍ରୀ ଚ ଵୃଷ୍ଣିଭାର୍ଯେ ବଭୂଵତୁଃ ଗାନ୍ଧାରୀ ଜନଯାମାସ ସୁମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରନନ୍ଦନମ୍
ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ — ଏମାନେ ବୃଷ୍ଣିଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜଣା। ଗାନ୍ଧାରୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ସୁମିତ୍ର, ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ।
ମାଦ୍ରୀ ଯୁଧାଜିତଂ ପୁତ୍ରଂ ତତୋ ଵୈ ଦେଵମୀଢୁଷମ୍ ଅନମିତ୍ରଂ ଶିବିଂ ଚୈଵ ପଞ୍ଚମଂ କୃତଲକ୍ଷଣମ୍
ମାଦ୍ରୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଯୁଧାଜିତ; ତାପରେ ଦେବମୀଢୁଷ, ଅନମିତ୍ର ଓ ଶିବି; ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ଥିଲେ କୃତଲକ୍ଷଣ।
ଅନମିତ୍ରସୁତୋ ନିଘ୍ନୋ ନିଘ୍ନସ୍ଯାପି ତୁ ଦ୍ଵୌ ସୁତୌ ପ୍ରସେନଶ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯଃ ଶକ୍ତିସେନଶ୍ଚ ତାଵ୍ ଉଭୌ
ଅନମିତ୍ରଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ନିଘ୍ନ; ନିଘ୍ନଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ — ପ୍ରସେନ, ବଡ଼ ପ୍ରତାପୀ, ଓ ଶକ୍ତିସେନ — ଏହି ଦୁଇଜଣ।
ସ୍ଯମନ୍ତକଃ ପ୍ରସେନସ୍ଯ ମଣିରତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାଂ ରାଜା ଵୈ ସୋ ଽଭଵନ୍ମଣିଃ
ପ୍ରସେନଙ୍କର ଅନୁପମ ମଣି — ସ୍ୟାମନ୍ତକ; ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ମଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମଣି ରାଜା ଥିଲା।
ହୃଦି କୃତ୍ଵା ତୁ ବହୁଶୋ ମଣିଂ ତମଭିଯାଚିତଃ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଽପି ନ ତଂ ଲେଭେ ଶକ୍ତୋ ଽପି ନ ଜହାର ସଃ
ଏହି ମଣି ପାଇଁ ବହୁବାର ଅନୁରୋଧ ହେଲା, ହୃଦୟରେ ରଖିଥିଲେ; ଗୋବିନ୍ଦ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଣି ପାଇଲେ ନାହିଁ, ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
କଦାଚିନ୍ମୃଗଯାଂ ଯାତଃ ପ୍ରସେନସ୍ତେନ ଭୂଷିତଃ ଯଥାଶବ୍ଦଂ ସ ଶୁଶ୍ରାଵ ବିଲେ ସତ୍ତ୍ଵେନ ପୂରିତେ
ଏକଦିନ ପ୍ରସେନ ଏହି ମଣି ପିନ୍ଧି ଶିକାରକୁ ଗଲେ; ଯେପରି ଶୁଣିଗଲା, ସେ ଏକ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଜନ୍ତୁ ରହିଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ ବିଲଂ ପ୍ରସେନୋ ହ୍ଯ୍ ଋକ୍ଷମୈକ୍ଷତ ଋକ୍ଷଃ ପ୍ରସେନଂ ଚ ତଥା ଋକ୍ଷଂ ଚୈଵ ପ୍ରସେନଜିତ୍
ତାପରେ ପ୍ରସେନ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏଠାରେ ସେ ଏକ ଭାଲୁକୁ ଦେଖିଲେ; ଭାଲୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସେନକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରସେନଜିତ ଭାଲୁକୁ ଦେଖିଲେ।
ହତ୍ଵା ଋକ୍ଷଃ ପ୍ରସେନଂ ତୁ ତତସ୍ତଂ ମଣିମାଦଦାତ୍ ଅଦୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ହତସ୍ତେନ ଅନ୍ତର୍ବିଲଗତସ୍ତଦା
ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ ଭାଲୁ ମଣିଟି ନେଇଥିଲା; ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାଲୁକୁ ଏକ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟଜଣ ମାରିଦେଲା।
ପ୍ରସେନଂ ତୁ ହତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପରିଶଙ୍କିତଃ ଗୋଵିନ୍ଦେନ ହତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରସେନୋ ମଣିକାରଣାତ୍
ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମାରାଯିବା ଜଣାପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଶଙ୍କା କରିଲେ; ପ୍ରସେନ ମଣି ପାଇଁ ମାରାଯିବା ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା।
ପ୍ରସେନସ୍ତୁ ଗତୋ ଽରଣ୍ଯଂ ମଣିରତ୍ନେନ ଭୂଷିତଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ହତସ୍ତେନ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ହନ୍ମି ଚୈନଂ ଦୁରାଚାରଂ ଶତ୍ରୁଭୂତଂ ହି ଵୃଷ୍ଣିଷୁ
ପ୍ରସେନ ମଣି ପିନ୍ଧି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟଜଣ ମାରିଦେଲା। ଗୋବିନ୍ଦ କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି।"
ଅଥ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ମୃଗଯାଂ ନିର୍ଗତଃ ପୁନଃ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଚ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ବିଲସ୍ଯାଭ୍ଯାଶମାଗମତ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ପୁନି ଶିକାରକୁ ନିକଳିଲେ; ସଯୋଗରେ ଗୁହାର ଦ୍ୱାର ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମହାଶବ୍ଦଂ ସ ଚକ୍ରେ ଋକ୍ଷରାଡ୍ବଲୀ ଶବ୍ଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ଖଡ୍ଗପାଣିଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସଃ ଅପଶ୍ଯଜ୍ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ତମ୍ ଋକ୍ଷରାଜଂ ମହାବଲମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଲୁରାଜା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଗୋବିନ୍ଦ ତଳୱାର ହାତରେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଲୁରାଜାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ହୃଷୀକେଶସ୍ ତମୃକ୍ଷପତିମଞ୍ଜସା ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ସ ଜଗ୍ରାହ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଭାଲୁରାଜା ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵୈନଂ ତଦା ଋକ୍ଷଃ କର୍ମଭିର୍ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ତତସ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଵରେଣୈନମରୋଚଯତ୍
ତାପରେ ଭାଲୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଏହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଇଚ୍ଛେ ଚକ୍ରପ୍ରହାରେଣ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଽହଂ ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ କନ୍ଯା ଚେଯଂ ମମ ଶୁଭା ଭର୍ତାରଂ ତ୍ଵାମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ଯୋ ଽଯଂ ମଣିଃ ପ୍ରସେନଂ ତୁ ହତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଯା ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଚାହେଁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଚକ୍ରରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ; ଏହି ମୋର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା ତୁମକୁ ପତି ଭାବେ ପାଉ। ଏହି ମଣି, ଯାହା ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମାରି ମୁଁ ପାଇଥିଲି, ମହାପ୍ରଭୁ—
ତତଃ ସ ଜାମ୍ବଵନ୍ତଂ ତଂ ହତ୍ଵା ଚକ୍ରେଣ ଵୈ ପ୍ରଭୁଃ କୃତକର୍ମା ମହାବାହୁଃ ସକନ୍ଯଂ ମଣିମାହରତ୍
ତାପରେ ମହାବାହୁ ଭଗବାନ ଚକ୍ରରେ ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କୁ ମାରି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ; କନ୍ୟା ସହିତ ମଣିକୁ ନେଇଲେ।
ଦଦୌ ସତ୍ରାଜିତାଯୈନଂ ସର୍ଵସାତ୍ଵତସଂସଦି ତେନ ମିଥ୍ଯାପଵାଦେନ ସଂତପ୍ତୋ ଽଯଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସାତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମଣି ଦେଲେ; ଏହି ଭୁଲ ଅଭିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦନ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତେ ଯାଦଵାଃ ସର୍ଵେ ଵାସୁଦେଵମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ମତିର୍ହ୍ଯାସୀତ୍ ପ୍ରସେନସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ହତଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ଭାବିଥିଲୁ ପ୍ରସେନ ତୁମେ ମାରିଥିଲା।"
କୈକେଯସ୍ଯ ସୁତା ଭାର୍ଯା ଦଶ ସତ୍ରାଜିତଃ ଶୁଭାଃ ତାସୂତ୍ପନ୍ନାଃ ସୁତାସ୍ତସ୍ଯ ଶତମେକଂ ତୁ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ଖ୍ଯାତିମନ୍ତୋ ମହାଵୀର୍ଯା ଭଙ୍ଗକାରସ୍ତୁ ପୂର୍ଵଜଃ
ସତ୍ରାଜିତଙ୍କର ଦଶଜଣ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ କୈକେୟ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା; ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ତାଙ୍କର ଏକଶ ନାମୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ଭଙ୍ଗକାର ପ୍ରଥମ ପୁଅ।
ଅଥ ଵ୍ରତଵତୀ ତସ୍ମାଦ୍ ଭଙ୍ଗକାରାତ୍ତୁ ପୂର୍ଵଜାତ୍ ସୁଷୁଵେ ସୁକୁମାରୀସ୍ତୁ ତିସ୍ରଃ କମଲଲୋଚନାଃ
ତାପରେ ଭଙ୍ଗକାରଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଭାବରେ ବ୍ରତବତୀ ତିନିଜଣ ସୁକୁମାରୀ, କମଳନୟନୀ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସତ୍ଯଭାମା ଵରା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵ୍ରତିନୀ ଚ ଦୃଢଵ୍ରତା ତଥା ପଦ୍ମାଵତୀ ଚୈଵ ତାଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣାଯ ସୋ ଽଦଦାତ୍
ସତ୍ୟଭାମା, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତା, ଏବଂ ପଦ୍ମାବତୀ—ଏମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ।