ଜନଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ସର୍ଵାନନେକଶଃ ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନସା ଦକ୍ଷଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପଶ୍ଚାଦଜୀଜନତ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦକ୍ଷ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ମନରେ ଭାବି ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପରେ ଦକ୍ଷ ଜଣେ ଜଣେ ଜନନୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ ସପ୍ତଵିଂଶତିଂ ସୋମାଯ ଦଦୌ ନକ୍ଷତ୍ରସଂଜ୍ଞିତାଃ ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଦି ତାଭ୍ଯଃ ସର୍ଵମଭୂଜ୍ଜଗତ୍
ସେ ଦଶଜଣ ଧର୍ମକୁ, ତେରଜଣ କଶ୍ୟପକୁ, ସତାଇଜଣ ସୋମକୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେମାନଠାରୁ ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହିଭଳି ସମସ୍ତ ଜଗତ ହେଲା।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରେଣୈଵ ସୂତ ବ୍ରୂହି ଯଥାତଥମ୍
ହେ ସୂତ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି ହେଲା, ସେଥିରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।
ସଂକଲ୍ପାଦ୍ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶାତ୍ ପୂର୍ଵେଷାଂ ସୃଷ୍ଟିରୁଚ୍ଯତେ ଦକ୍ଷାତ୍ପ୍ରାଚେତସାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟିର୍ ମୈଥୁନସମ୍ଭଵା
ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ମନର ଭାବନା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ପରେ, ସୃଷ୍ଟି ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହେଲା।
ପ୍ରଜାଃ ସୃଜେତି ଵ୍ଯାଦିଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ଯଥା ସସର୍ଜ ଚୈଵାଦୌ ତଥୈଵ ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସ୍ୱୟଂଭୂ ପୂର୍ବରୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କିପରି ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତାହା ଶୁଣ।
ଯଦା ତୁ ସୃଜତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵର୍ଷିଗଣପନ୍ନଗାନ୍ ନ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଗମଲ୍ଲୋକସ୍ ତଦା ମୈଥୁନଯୋଗତଃ ଦକ୍ଷଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯାମଜୀଜନତ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ନାଗମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ଜଗତ ବଢ଼ିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଦକ୍ଷ ପାଞ୍ଚଜନୀଠାରୁ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଯୋଗରେ ହଜାର ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତାଂସ୍ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଭାଗଃ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ ନାରଦଃ ପ୍ରାହ ହର୍ଯଶ୍ଵାନ୍ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରାନ୍ସମାଗତାନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ମହାନ୍ ନାରଦ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭୁଵଃ ପ୍ରମାଣଂ ସର୍ଵତ୍ର ଜ୍ଞାତ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧ ଏଵ ଚ ତତଃ ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିଶେଷେଣ କୁରୁଧ୍ଵମୃଷିସତ୍ତମାଃ
ପୃଥିବୀର ଉପର, ତଳ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗର ମାପ ଜାଣି, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କର।
ତେ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରାଦିଵ ସିନ୍ଧଵଃ
ସେମାନେ ସେ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ନଦୀମାନେ ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି।
ହର୍ଯଶ୍ଵେଷୁ ପ୍ରନଷ୍ଟେଷୁ ପୁନର୍ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଵୈରିଣ୍ଯାମେଵ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ହରାଯିବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଭଳି ଭଳି ପୁଅ ପାଇଁ ଏବେ ବୈରିଣୀଠାରୁ ଆଉ ଏକ ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଶବଲା ନାମ ତେ ଵିପ୍ରାଃ ସମେତାଃ ସୃଷ୍ଟିହେତଵଃ ନାରଦୋ ଽନୁଗତାନ୍ପ୍ରାହ ପୁନସ୍ତାନ୍ପୂର୍ଵଵତ୍ସ ତାନ୍
ଶବଳା ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଭାବେ ଏକଠା ହେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନାରଦ ଆଗରୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେହିପରି ପୁନି କହିଲେ।
ଭୁଵଃ ପ୍ରମାଣଂ ସର୍ଵତ୍ର ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭ୍ରାତୄନ୍ ଅଥୋ ପୁନଃ ଆଗତ୍ଯ ଚାଥ ସୃଷ୍ଟିଂ ଚ କରିଷ୍ଯଥ ଵିଶେଷତଃ
ପୃଥିବୀର ପରିମାଣ ସବୁଠାରେ ବୁଝି, ତମେ ସମସ୍ତେ ଭାଇମାନେ ପୁନି ଫେରି ଆସି, ବିଶେଷ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ।
ତେ ଽପି ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ଜଗ୍ମୁର୍ଭ୍ରାତୃପଥା ତଦା ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ନ ଭ୍ରାତୁଃ କନୀଯାନ୍ମାର୍ଗମ୍ ଇଚ୍ଛତି ଅନ୍ଵିଷ୍ଯନ୍ଦୁଃଖମାପ୍ନୋତି ତେନ ତତ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଭାଇମାନଙ୍କର ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହାଠାରୁ, କେହି ଛୋଟ ଭାଇ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କର ପଥ ଚାହିଁ ନାହିଁ; ଏହା ଖୋଜିଲେ କଷ୍ଟ ପାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ତତସ୍ତେଷୁ ଵିନଷ୍ଟେଷୁ ଷଷ୍ଟିଂ କନ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଵୈରିଣ୍ଯାଂ ଜନଯାମାସ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସସ୍ତଥା
ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା ପରେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ବୈରିଣୀରେ ଷଷ୍ଟି ଝିଅ ଜନ୍ମଦେଲେ।
ପ୍ରାଦାତ୍ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ ସପ୍ତଵିଂଶତିଂ ସୋମାଯ ଚତସ୍ରୋ ଽରିଷ୍ଟନେମଯେ
ସେ ଦଶଟି ଝିଅ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଟି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସତେଇଟି ସୋମଙ୍କୁ, ଚାରଟି ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ଭୃଗୁପୁତ୍ରାଯ ଦ୍ଵେ କୃଶାଶ୍ଵାଯ ଧୀମତେ ଦ୍ଵେ ଚୈଵାଙ୍ଗିରସେ ତଦ୍ଵତ୍ ତାସାଂ ନାମାନି ଵିସ୍ତରାତ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୁଇଟି, ଜ୍ଞାନୀ କୃଶାଶ୍ବଙ୍କୁ ଦୁଇଟି, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି ଝିଅ ଦେଲେ; ଏହିପରି, ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଏକେକ୍ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଦେଵମାତୄଣାଂ ପ୍ରଜାଵିସ୍ତାରମ୍ ଆଦିତଃ ମରୁତ୍ଵତୀ ଵସୁର୍ ଯାମୀ ଲମ୍ବା ଭାନୁର୍ ଅରୁନ୍ଧତୀ
ଦେବମାତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଜା ବିସ୍ତାର ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ: ମାରୁତ୍ବତୀ, ବସୁ, ଯାମୀ, ଲମ୍ବା, ଭାନୁ ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀ।
ସଂକଲ୍ପା ଚ ମୁହୂର୍ତା ଚ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵା ଚ ଭାମିନୀ ଧର୍ମପତ୍ନ୍ଯଃ ସମାଖ୍ଯାତାସ୍ ତାସାଂ ପୁତ୍ରାନ୍ ନିବୋଧତ
ସଙ୍କଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱା ଏବଂ ଭାମିନୀ — ଏହିମାନେ ଧର୍ମଙ୍କର ପତ୍ନୀ; ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତୁ।
ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାସ୍ତୁ ଵିଶ୍ଵାଯାଃ ସାଧ୍ଯା ସାଧ୍ଯାନଜୀଜନତ୍ ମରୁତ୍ଵତ୍ଯାଂ ମରୁତ୍ଵନ୍ତୋ ଵସୋସ୍ ତୁ ଵସଵସ୍ତଥା
ବିଶ୍ୱାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଶ୍ୱେଦେବ; ସାଧ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ସାଧ୍ୟମାନେ; ମାରୁତ୍ବତୀଙ୍କୁ ମାରୁତ୍ବନ୍ତମାନେ; ବସୁଙ୍କୁ ବସୁମାନେ।
ଭାନୋସ୍ତୁ ଭାନଵସ୍ତଦ୍ଵନ୍ ମୁହୂର୍ତାଯାଂ ମୁହୂର୍ତକାଃ ଲମ୍ବାଯାଂ ଘୋଷନାମାନୋ ନାଗଵୀଥୀ ତୁ ଯାମିଜା
ଭାନୁଙ୍କୁ ଭାନବମାନେ, ମୁହୂର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତକମାନେ, ଲମ୍ବାଙ୍କୁ ଘୋଷ, ଯାମୀଙ୍କୁ ନାଗବୀଥୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପୃଥିଵୀତଲସମ୍ଭୂତମ୍ ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯାମ୍ ଅଜାଯତ ସଂକଲ୍ପାଯାସ୍ତୁ ସଂକଲ୍ପୋ ଵସୁସୃଷ୍ଟିଂ ନିବୋଧତ
ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ତଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ର ହେଲେ; ସଙ୍କଳ୍ପାଙ୍କୁ ସଙ୍କଳ୍ପ ହେଲେ; ଏବେ ବସୁମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମନ୍ତସ୍ତୁ ଯେ ଦେଵା ଵ୍ଯାପକାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍ ଵସଵସ୍ତେ ସମାଖ୍ଯାତାସ୍ ତେଷାଂ ସର୍ଗଂ ନିବୋଧତ
ଯେ ଦେବମାନେ ଆଲୋକମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବସୁ ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ଏବେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତୁ।
ଆପୋ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ ଧରଶ୍ଚୈଵାନିଲୋ ଽନଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷଶ୍ଚ ପ୍ରଭାସଶ୍ଚ ଵସଵୋ ଽଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଜଳ, ଧ୍ରୁବ, ସୋମ, ଧରା, ଅନିଳ, ଅନଳ, ପ୍ରତ୍ୟୂଷ, ପ୍ରଭାସ — ଏହି ଆଠଜଣ ବସୁ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଆପସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ ଚତ୍ଵାରଃ ଶାନ୍ତୋ ଵୈ ଦଣ୍ଡ ଏଵ ଚ ଶାମ୍ବୋ ଽଥ ମଣିଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞରକ୍ଷାଧିକାରିଣଃ
ଆପଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର — ଶାନ୍ତ, ଦଣ୍ଡ, ଶାମ୍ବ ଏବଂ ମଣିବକ୍ତ୍ର — ଏମାନେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷାରେ ପ୍ରଧାନ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି।
ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ କାଲଃ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵର୍ଚାଃ ସୋମାଦଜାଯତ ଦ୍ରଵିଣୋ ହଵ୍ଯଵାହଶ୍ଚ ଧରପୁତ୍ରାଵ୍ ଉଭୌ ସ୍ମୃତୌ
ଧ୍ରୁବଙ୍କର ପୁତ୍ର କାଳ; ସୋମଙ୍କୁ ଭର୍ଚ୍ଚା ଜନ୍ମିଲେ; ଧରାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଡ୍ରବିଣ ଏବଂ ହବ୍ୟବାହ — ଏମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।
କଲ୍ଯାଣିନ୍ଯାଂ ତତଃ ପ୍ରାଣୋ ରମଣଃ ଶିଶିରୋ ଽପି ଚ ମନୋହରା ଧରାତ୍ପୁତ୍ରାନ୍ ଅଵାପାଥ ହରେଃ ସୁତା
କଳ୍ୟାଣିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ, ରମଣ ଏବଂ ଶିଶିର ଜନ୍ମିଲେ; ମନୋହରା ଧରାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେମାନେ ହରିଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ପାଇଲେ।
ଶିଵା ମନୋଜଵଂ ପୁତ୍ରମ୍ ଅଵିଜ୍ଞାତଗତିଂ ତଥା ଅଵାପ ଚାନଲାତ୍ ପୁତ୍ରାଵ୍ ଅଗ୍ନିପ୍ରାଯଗୁଣୌ ପୁନଃ
ଶିବା ମନୋଜବ ପୁତ୍ର, ଯାହାର ଗତି ଅଜଣା, ଜନ୍ମିଲେ; ଅନଳଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଯେମାନେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଗୁଣ ରଖିଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ନିପୁତ୍ରଃ କୁମାରସ୍ତୁ ଶରସ୍ତମ୍ବେ ଵ୍ଯଜାଯତ ତସ୍ଯ ଶାଖୋ ଵିଶାଖଶ୍ଚ ନୈଗମେଯଶ୍ ଚ ପୃଷ୍ଠଜାଃ
ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପୁତ୍ର କୁମାର ଶର ଗଛର ଗୁଛରେ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶାଖ, ବିଶାଖ ଏବଂ ନୈଗମେୟ, ଯେମାନେ ପୃଷ୍ଠରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଅପତ୍ଯଂ କୃତ୍ତିକାନାଂ ତୁ କାର୍ତ୍ତିକେଯସ୍ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ପ୍ରତ୍ଯୂଷସ ଋଷିଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଭୁର୍ ନାମ୍ନାଥ ଦେଵଲଃ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ପ୍ରଭାସସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ଶିଲ୍ପୀ ପ୍ରଜାପତିଃ
କୃତ୍ତିକାମାନେର ପୁଅ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟୂଷ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ବିଭୁ ଓ ଦେବଳ ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ପ୍ରଭାସ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ବକର୍ମା, ଶିଳ୍ପୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପ୍ରାସାଦଭଵନୋଦ୍ଯାନପ୍ରତିମାଭୂଷଣାଦିଷୁ ତଡାଗାରାମକୂପେଷୁ ସ୍ମୃତଃ ସୋ ଽମରଵର୍ଧକିଃ
ପ୍ରାସାଦ, ଭବନ, ଉଦ୍ୟାନ, ପ୍ରତିମା, ଭୂଷଣ, ପୋକରି, ଆମ୍ବା ଓ କୂଆ ଭିତରେ ସେ ଦେବଶିଳ୍ପୀ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।