ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ମନୁସ୍ତସ୍ଯାମ୍ ଅଜୀଜନତ୍ ଧର୍ମସ୍ଯ କନ୍ଯା ଚତୁରା ସୂନୃତା ନାମ ଭାମିନୀ
ମନୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅନନ୍ତା ରେ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ଓ ଧର୍ମର ଝିଅ ଚାରି ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ସୁନୃତାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଉତ୍ତାନପାଦାତ୍ତନଯାନ୍ ପ୍ରାପ ମନ୍ଥରଗାମିନୀ ଅପସ୍ଯତିମ୍ ଅପସ୍ଯନ୍ତଂ କୀର୍ତିମନ୍ତଂ ଧ୍ରୁଵଂ ତଥା
ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ରୁ ମନ୍ଥରାଗାମିନୀ ଅପସ୍ୟତି, ଅପସ୍ୟନ୍ତ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ତ ଓ ଧ୍ରୁବ ନାମକ ପୁଅମାନେ ପାଇଲେ।
ଉତ୍ତାନପାଦୋ ଽଜନଯତ୍ ସୂନୃତାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ଧ୍ରୁଵୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି କୃତ୍ଵା ତପଃ ପୁରା
ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ତାନପାଦ ସୁନୃତାରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ଧ୍ରୁବ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦିଵ୍ଯମାପ ତତଃ ସ୍ଥାନମ୍ ଅଚଲଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରାତ୍ ତମେଵ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଧ୍ରୁଵଂ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଧ୍ରୁବ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ସପ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଧ୍ରୁବ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଧନ୍ଯା ନାମ ମନୋଃ କନ୍ଯା ଧ୍ରୁଵାଚ୍ଛିଷ୍ଟମ୍ ଅଜୀଜନତ୍ ଅଗ୍ନିକନ୍ଯା ତୁ ସୁଚ୍ଛାଯା ଶିଷ୍ଟାତ୍ସା ସୁଷୁଵେ ସୁତାନ୍
ମନୁଙ୍କର ଝିଅ ଧନ୍ୟା ଧ୍ରୁବଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଝିଅ ସୁଚ୍ଛାୟା ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ପୁଅମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
କୃପଂ ରିପୁଂ ଜଯଂ ଵୃତ୍ତଂ ଵୃକଂ ଚ ଵୃକତେଜସମ୍ ଚକ୍ଷୁଷଂ ବ୍ରହ୍ମଦୌହିତ୍ର୍ଯାଂ ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ସ ରିପୁଂଜଯଃ
କୃପ, ରିପୁ, ଜୟ, ବୃତ୍ତ, ବୃକ, ବୃକତେଜସ, ଓ ଚକ୍ଷୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନାତି ବୀରିଣୀ ଠାରୁ ରିପୁଞ୍ଜୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵୀରଣସ୍ଯାତ୍ମଜାଯାଂ ତୁ ଚକ୍ଷୁର୍ମନୁମଜୀଜନତ୍ ମନୁର୍ ଵୈ ରାଜକନ୍ଯାଯାଂ ନଡ୍ଵଲାଯାଂ ସ ଚାକ୍ଷୁଷଃ
ବୀରଣଙ୍କର ପତ୍ନୀଠାରୁ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରାଜକୁମାରୀ ନଡ଼ବଳାଠାରୁ ଏହି ମନୁଙ୍କୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।
ଜନଯାମାସ ତନଯାନ୍ ଦଶ ଶୂରାନକଲ୍ମଷାନ୍ ଊରୁଃ ପୂରୁଃ ଶତଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ ତପସ୍ଵୀ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଘଵିଃ
ସେ ଦଶଜଣ ଶୂର ଓ ପାପ ରହିତ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ — ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, ଘବି,
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦତିରାତ୍ରଶ୍ଚ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚାପରାଜିତଃ ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତୁ ଦଶମୋ ନଡ୍ଵଲାଯାମ୍ ଅଜାଯତ
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅପରାଜିତ ଓ ଦଶମ ଅଭିମନ୍ୟୁ ନଡ଼ବଳାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଊରୋର୍ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଷଡ୍ ଆଗ୍ନେଯୀ ତୁ ସୁପ୍ରଭାନ୍ ଅଗ୍ନିଂ ସୁମନସଂ ଖ୍ଯାତିଂ କ୍ରତୁମଙ୍ଗିରସଂ ଗଯମ୍
ଉରୁଙ୍କର ଅଗ୍ନିକନ୍ୟା ପତ୍ନୀ ଛଅଜଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ — ଅଗ୍ନି, ସୁମନସ, ଖ୍ୟାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ଗୟା।
ପିତୃକନ୍ଯା ସୁନୀଥା ତୁ ଵେନମଙ୍ଗାଦଜୀଜନତ୍ ଵେନମନ୍ଯାଯିନଂ ଵିପ୍ରା ମମନ୍ଥୁସ୍ ତତ୍କରାଦ୍ ଅଭୂତ୍ ପୃଥୁର୍ନାମ ମହାତେଜାଃ ସ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵାଵ୍ ଅଜୀଜନତ୍
ପିତୃମାନେଙ୍କର ଝିଅ ସୁନୀଥା ଅଙ୍ଗଠାରୁ ବେନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବେନ ଅଧର୍ମୀ ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଚାଲି ମାନ୍ଥିଲେ, ତାହାଠାରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପୃଥୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନସ୍ ତୁ ମାରୀଚଂ ଶିଖଣ୍ଡିନ୍ଯାମଜୀଜନତ୍ ହଵିର୍ଧାନାତ୍ ଷଡ୍ ଆଗ୍ନେଯୀ ଧିଷଣାଜନଯତ୍ ସୁତାନ୍ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଂ ସାଙ୍ଗଂ ଯମଂ ଶୁକ୍ରଂ ବଲଂ ଶୁଭମ୍
ଅନ୍ତର୍ଧାନ ଶିଖଣ୍ଡିନୀଠାରୁ ମାରୀଚକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନିକନ୍ୟା ଧିଷଣା ହବିର୍ଧାନଠାରୁ ଛଅଜଣ ପୁଅ — ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ, ସାଙ୍ଗ, ଯମ, ଶୁକ୍ର, ବଳ ଓ ଶୁଭ — କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିର୍ ଭଗଵାନ୍ ମହାନ୍ ଆସୀତ୍ ପ୍ରଜାପତିଃ ହଵିର୍ଧାନାଃ ପ୍ରଜାସ୍ ତେନ ବହଵଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି ନାମକ ମହାନ୍ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ହବିର୍ଧାନ କୁହାଯାଏ।
ସଵର୍ଣାଯାଂ ତୁ ସାମୁଦ୍ର୍ଯାଂ ଦଶାଧତ୍ତ ସୁତାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଚେତସୋ ନାମ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗାଃ
ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ସେ ଦଶଜଣ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ତତ୍ତପୋରକ୍ଷିତା ଵୃକ୍ଷା ବଭୁର୍ ଲୋକେ ସମନ୍ତତଃ ଦେଵାଦେଶାଚ୍ଚ ତାନଗ୍ନିର୍ ଅଦହଦ୍ରଵିନନ୍ଦନ
ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଗଛମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବଢ଼ିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଗ୍ନି ତାହାକୁ ଜଳାଇଦେଲେ, ରଘୁବଂଶୀ।
ସୋମକନ୍ଯାଭଵତ୍ ପତ୍ନୀ ମାରୀଷା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଦକ୍ଷମେକଂ ସା ପୁତ୍ରମ୍ ଅଗ୍ର୍ଯମ୍ ଅଜୀଜନତ୍
ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୋମକନ୍ୟା ମାରୀଷା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଦକ୍ଷକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ଦକ୍ଷାଦନନ୍ତରଂ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଔଷଧାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ ଅଜୀଜନତ୍ସୋମକନ୍ଯା ନଦୀଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵତୀଂ ତଥା
ଦକ୍ଷ ପରେ, ସୋମକନ୍ୟା ସମସ୍ତ ଗଛ, ଔଷଧି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରବତୀ ନଦୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସୋମାଂଶସ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯାପି ଦକ୍ଷସ୍ଯାଶୀତିକୋଟଯଃ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତାସାଂ ତୁ ଵିସ୍ତାରଂ ଲୋକେ ଯଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ସେଇ ସୋମାଂଶର ଦକ୍ଷଠାରୁ ଅସୀ ଖର୍ବ ପ୍ରଜା ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଜଗତରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
ଦ୍ଵିପଦଶ୍ଚାଭଵନ୍ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ବହୁପଦା ନରାଃ ଵଲୀମୁଖାଃ ଶଙ୍କୁକର୍ଣାଃ କର୍ଣପ୍ରାଵରଣାସ୍ ତଥା
କିଛି ଦୁଇଟି ପାଦ ଥିଲେ, କିଛି ବହୁପଦୀ ଲୋକ ଥିଲେ, କିଛି ଭୃକୁଟି ମୁହଁ, କିଛି ଶଂଖ ଆକୃତି କାନ, କିଛି କାନ ଢାକିଥିବା ମାନେ ଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵଋକ୍ଷମୁଖାଃ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ସିଂହାନନାସ୍ତଥା ଶ୍ଵସୂକରମୁଖାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦୁଷ୍ଟ୍ରମୁଖାସ୍ ତଥା
କିଛି ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଗଛ ମୁହଁ, କିଛି ସିଂହ ମୁହଁ, କିଛି କୁକୁର କିମ୍ବା ବନ୍ଦର ମୁହଁ, କିଛି ଉଠ ମୁହଁ ଥିଲେ।
ଜନଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ମ୍ଲେଚ୍ଛାନ୍ସର୍ଵାନନେକଶଃ ସ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନସା ଦକ୍ଷଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପଶ୍ଚାଦଜୀଜନତ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦକ୍ଷ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ମନରେ ଭାବି ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପରେ ଦକ୍ଷ ଜଣେ ଜଣେ ଜନନୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଦଦୌ ସ ଦଶ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ ସପ୍ତଵିଂଶତିଂ ସୋମାଯ ଦଦୌ ନକ୍ଷତ୍ରସଂଜ୍ଞିତାଃ ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଦି ତାଭ୍ଯଃ ସର୍ଵମଭୂଜ୍ଜଗତ୍
ସେ ଦଶଜଣ ଧର୍ମକୁ, ତେରଜଣ କଶ୍ୟପକୁ, ସତାଇଜଣ ସୋମକୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେମାନଠାରୁ ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହିଭଳି ସମସ୍ତ ଜଗତ ହେଲା।
ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିସ୍ତରେଣୈଵ ସୂତ ବ୍ରୂହି ଯଥାତଥମ୍
ହେ ସୂତ, ଦେବତା, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କେମିତି ହେଲା, ସେଥିରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।
ସଂକଲ୍ପାଦ୍ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶାତ୍ ପୂର୍ଵେଷାଂ ସୃଷ୍ଟିରୁଚ୍ଯତେ ଦକ୍ଷାତ୍ପ୍ରାଚେତସାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ସୃଷ୍ଟିର୍ ମୈଥୁନସମ୍ଭଵା
ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟି ମନର ଭାବନା, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ପରେ, ସୃଷ୍ଟି ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହେଲା।
ପ୍ରଜାଃ ସୃଜେତି ଵ୍ଯାଦିଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ଯଥା ସସର୍ଜ ଚୈଵାଦୌ ତଥୈଵ ଶୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସ୍ୱୟଂଭୂ ପୂର୍ବରୁ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କିପରି ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତାହା ଶୁଣ।
ଯଦା ତୁ ସୃଜତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵର୍ଷିଗଣପନ୍ନଗାନ୍ ନ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅଗମଲ୍ଲୋକସ୍ ତଦା ମୈଥୁନଯୋଗତଃ ଦକ୍ଷଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯାମଜୀଜନତ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ନାଗମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ଜଗତ ବଢ଼ିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଦକ୍ଷ ପାଞ୍ଚଜନୀଠାରୁ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଯୋଗରେ ହଜାର ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତାଂସ୍ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଭାଗଃ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ ନାରଦଃ ପ୍ରାହ ହର୍ଯଶ୍ଵାନ୍ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରାନ୍ସମାଗତାନ୍
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ମହାନ୍ ନାରଦ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭୁଵଃ ପ୍ରମାଣଂ ସର୍ଵତ୍ର ଜ୍ଞାତ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧ ଏଵ ଚ ତତଃ ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିଶେଷେଣ କୁରୁଧ୍ଵମୃଷିସତ୍ତମାଃ
ପୃଥିବୀର ଉପର, ତଳ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗର ମାପ ଜାଣି, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କର।
ତେ ତୁ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସମୁଦ୍ରାଦିଵ ସିନ୍ଧଵଃ
ସେମାନେ ସେ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ନଦୀମାନେ ଯେପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି।
ହର୍ଯଶ୍ଵେଷୁ ପ୍ରନଷ୍ଟେଷୁ ପୁନର୍ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଵୈରିଣ୍ଯାମେଵ ପୁତ୍ରାଣାଂ ସହସ୍ରମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ହର୍ୟଶ୍ୱମାନେ ହରାଯିବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଭଳି ଭଳି ପୁଅ ପାଇଁ ଏବେ ବୈରିଣୀଠାରୁ ଆଉ ଏକ ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।