ଯା ସା ଦେହାର୍ଧସମ୍ଭୂତା ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ ଜନନୀ ଯା ମନୋର୍ଦେଵୀ ଶତରୂପା ଶତେନ୍ଦ୍ରିଯା
ଯିଏ ଦେହାର୍ଦ୍ଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ମାଆ ଅଟୁଟ। ଏବଂ ମନୁଙ୍କର ଦେବୀ, ଶତରୂପା, ଶତଟି ରୂପ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା।
ରତିର୍ମନସ୍ତପୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ମହାନ୍ ଦିକ୍ସମ୍ଭ୍ରମସ୍ ତଥା ତତଃ ସ ଶତରୂପାଯାଂ ସପ୍ତାପତ୍ଯାନ୍ଯଜୀଜନତ୍
ରତି, ମନ, ତପ, ବୁଦ୍ଧି, ମହାନ୍, ଦିଗ୍ଭ୍ରମ ଏମିତି ଅନେକ; ଏହାପରେ ଶତରୂପା ରୁ ସେ ସାତିଜଣ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଯେ ମରୀଚ୍ଯାଦଯଃ ପୁତ୍ରା ମାନସାସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ତେଷାମଯମଭୂଲ୍ଲୋକଃ ସର୍ଵଜ୍ଞାନାତ୍ମକଃ ପୁରା
ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାର ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ତତୋ ଽସୃଜଦ୍ଵାମଦେଵଂ ତ୍ରିଶୂଲଵରଧାରିଣମ୍ ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ଵିଭୁଂ ପୂର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ବାମଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର, ଯିଏ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା, ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵାମଦେଵସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଅସୃଜନ୍ମୁଖତୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ରାଜନ୍ଯାନ୍ ଅସୃଜଦ୍ବାହ୍ଵୋର୍ ଵିଟ୍ଛୂଦ୍ରାନ୍ ଊରୁପାଦଯୋଃ
ଭଗବାନ ବାମଦେବ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବାହୁରୁ ରାଜନ୍ୟମାନେ, ଉରୁ ଓ ପାଦରୁ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଽଶନିମେଘାଂଶ୍ଚ ରୋହିତେନ୍ଦ୍ରଧନୂଂଷି ଚ ଛନ୍ଦାଂସି ଚ ସସର୍ଜାଦୌ ପର୍ଜନ୍ଯଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ବିଜୁଳି, ଗୁରୁତର ମେଘ, ଆକାଶର ଲାଲ ଧନୁଷ୍, ଛନ୍ଦ ଓ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତଃ ସାଧ୍ଯଗଣାନୀଶସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରାନସୃଜତ୍ପୁନଃ କୋଟୀଶ୍ଚ ଚତୁରଶୀତିଂ ଜରାମରଣଵର୍ଜିତାଃ
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ପୁନି ସାଧ୍ୟମାନେ, ତିନି ଆଖି ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଓ ଚଉରାଶି କୋଟି ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵାମୋ ଽସୃଜନ୍ନମର୍ତ୍ଯାଂସ୍ ତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିନିଵାରିତଃ ନୈଵଂଵିଧା ଭଵେତ୍ସୃଷ୍ଟିର୍ ଜରାମରଣଵର୍ଜିତା
ବାମଦେବ ମରଣଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ, କାରଣ ଏପରି ସୃଷ୍ଟି ଯେଉଁଥିରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ତାହା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶୁଭାଶୁଭାତ୍ମିକା ଯା ତୁ ସୈଵ ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ଏଵଂ ସ୍ଥିତଃ ସ ତେନାଦୌ ସୃଷ୍ଟେଃ ସ୍ଥାଣୁରତୋ ଽଭଵତ୍
ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟିରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁହିଁ ଗୁଣ ଅଛି, ସେଇ ସୃଷ୍ଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥମ୍ଭ ଭାବେ ରହିଲେ।
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋ ମନୁର୍ଧୀମାଂସ୍ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁଶ୍ଚରମ୍ ପତ୍ନୀମେଵାପ ରୂପାଢ୍ଯାମ୍ ଅନନ୍ତା ନାମ ନାମତଃ
ଧୀର ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ଅନନ୍ତା ନାମକ ରୂପସ୍୵ଳ୍ପତା ଯୁକ୍ତ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ପତ୍ନୀକୁ ପାଇଲେ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ମନୁସ୍ତସ୍ଯାମ୍ ଅଜୀଜନତ୍ ଧର୍ମସ୍ଯ କନ୍ଯା ଚତୁରା ସୂନୃତା ନାମ ଭାମିନୀ
ମନୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅନନ୍ତା ରେ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ଓ ଧର୍ମର ଝିଅ ଚାରି ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ସୁନୃତାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଉତ୍ତାନପାଦାତ୍ତନଯାନ୍ ପ୍ରାପ ମନ୍ଥରଗାମିନୀ ଅପସ୍ଯତିମ୍ ଅପସ୍ଯନ୍ତଂ କୀର୍ତିମନ୍ତଂ ଧ୍ରୁଵଂ ତଥା
ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ରୁ ମନ୍ଥରାଗାମିନୀ ଅପସ୍ୟତି, ଅପସ୍ୟନ୍ତ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ତ ଓ ଧ୍ରୁବ ନାମକ ପୁଅମାନେ ପାଇଲେ।
ଉତ୍ତାନପାଦୋ ଽଜନଯତ୍ ସୂନୃତାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ଧ୍ରୁଵୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି କୃତ୍ଵା ତପଃ ପୁରା
ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ତାନପାଦ ସୁନୃତାରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ଧ୍ରୁବ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଦିଵ୍ଯମାପ ତତଃ ସ୍ଥାନମ୍ ଅଚଲଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରାତ୍ ତମେଵ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ଧ୍ରୁଵଂ ସପ୍ତର୍ଷଯଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଧ୍ରୁବ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ। ସପ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଧ୍ରୁବ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଧନ୍ଯା ନାମ ମନୋଃ କନ୍ଯା ଧ୍ରୁଵାଚ୍ଛିଷ୍ଟମ୍ ଅଜୀଜନତ୍ ଅଗ୍ନିକନ୍ଯା ତୁ ସୁଚ୍ଛାଯା ଶିଷ୍ଟାତ୍ସା ସୁଷୁଵେ ସୁତାନ୍
ମନୁଙ୍କର ଝିଅ ଧନ୍ୟା ଧ୍ରୁବଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଝିଅ ସୁଚ୍ଛାୟା ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ପୁଅମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
କୃପଂ ରିପୁଂ ଜଯଂ ଵୃତ୍ତଂ ଵୃକଂ ଚ ଵୃକତେଜସମ୍ ଚକ୍ଷୁଷଂ ବ୍ରହ୍ମଦୌହିତ୍ର୍ଯାଂ ଵୀରିଣ୍ଯାଂ ସ ରିପୁଂଜଯଃ
କୃପ, ରିପୁ, ଜୟ, ବୃତ୍ତ, ବୃକ, ବୃକତେଜସ, ଓ ଚକ୍ଷୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନାତି ବୀରିଣୀ ଠାରୁ ରିପୁଞ୍ଜୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଵୀରଣସ୍ଯାତ୍ମଜାଯାଂ ତୁ ଚକ୍ଷୁର୍ମନୁମଜୀଜନତ୍ ମନୁର୍ ଵୈ ରାଜକନ୍ଯାଯାଂ ନଡ୍ଵଲାଯାଂ ସ ଚାକ୍ଷୁଷଃ
ବୀରଣଙ୍କର ପତ୍ନୀଠାରୁ ଚକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ରାଜକୁମାରୀ ନଡ଼ବଳାଠାରୁ ଏହି ମନୁଙ୍କୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।
ଜନଯାମାସ ତନଯାନ୍ ଦଶ ଶୂରାନକଲ୍ମଷାନ୍ ଊରୁଃ ପୂରୁଃ ଶତଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ ତପସ୍ଵୀ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଘଵିଃ
ସେ ଦଶଜଣ ଶୂର ଓ ପାପ ରହିତ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ — ଉରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାକ୍, ଘବି,
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦତିରାତ୍ରଶ୍ଚ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚାପରାଜିତଃ ଅଭିମନ୍ଯୁସ୍ତୁ ଦଶମୋ ନଡ୍ଵଲାଯାମ୍ ଅଜାଯତ
ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁଦ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅପରାଜିତ ଓ ଦଶମ ଅଭିମନ୍ୟୁ ନଡ଼ବଳାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଊରୋର୍ ଅଜନଯତ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ଷଡ୍ ଆଗ୍ନେଯୀ ତୁ ସୁପ୍ରଭାନ୍ ଅଗ୍ନିଂ ସୁମନସଂ ଖ୍ଯାତିଂ କ୍ରତୁମଙ୍ଗିରସଂ ଗଯମ୍
ଉରୁଙ୍କର ଅଗ୍ନିକନ୍ୟା ପତ୍ନୀ ଛଅଜଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ — ଅଗ୍ନି, ସୁମନସ, ଖ୍ୟାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ ଗୟା।
ପିତୃକନ୍ଯା ସୁନୀଥା ତୁ ଵେନମଙ୍ଗାଦଜୀଜନତ୍ ଵେନମନ୍ଯାଯିନଂ ଵିପ୍ରା ମମନ୍ଥୁସ୍ ତତ୍କରାଦ୍ ଅଭୂତ୍ ପୃଥୁର୍ନାମ ମହାତେଜାଃ ସ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵାଵ୍ ଅଜୀଜନତ୍
ପିତୃମାନେଙ୍କର ଝିଅ ସୁନୀଥା ଅଙ୍ଗଠାରୁ ବେନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ବେନ ଅଧର୍ମୀ ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଚାଲି ମାନ୍ଥିଲେ, ତାହାଠାରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପୃଥୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଅନ୍ତର୍ଧାନସ୍ ତୁ ମାରୀଚଂ ଶିଖଣ୍ଡିନ୍ଯାମଜୀଜନତ୍ ହଵିର୍ଧାନାତ୍ ଷଡ୍ ଆଗ୍ନେଯୀ ଧିଷଣାଜନଯତ୍ ସୁତାନ୍ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଂ ସାଙ୍ଗଂ ଯମଂ ଶୁକ୍ରଂ ବଲଂ ଶୁଭମ୍
ଅନ୍ତର୍ଧାନ ଶିଖଣ୍ଡିନୀଠାରୁ ମାରୀଚକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନିକନ୍ୟା ଧିଷଣା ହବିର୍ଧାନଠାରୁ ଛଅଜଣ ପୁଅ — ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ, ସାଙ୍ଗ, ଯମ, ଶୁକ୍ର, ବଳ ଓ ଶୁଭ — କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିର୍ ଭଗଵାନ୍ ମହାନ୍ ଆସୀତ୍ ପ୍ରଜାପତିଃ ହଵିର୍ଧାନାଃ ପ୍ରଜାସ୍ ତେନ ବହଵଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତିତାଃ
ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି ନାମକ ମହାନ୍ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ହବିର୍ଧାନ କୁହାଯାଏ।
ସଵର୍ଣାଯାଂ ତୁ ସାମୁଦ୍ର୍ଯାଂ ଦଶାଧତ୍ତ ସୁତାନ୍ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଚେତସୋ ନାମ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗାଃ
ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ସେ ଦଶଜଣ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଚେତସ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ତତ୍ତପୋରକ୍ଷିତା ଵୃକ୍ଷା ବଭୁର୍ ଲୋକେ ସମନ୍ତତଃ ଦେଵାଦେଶାଚ୍ଚ ତାନଗ୍ନିର୍ ଅଦହଦ୍ରଵିନନ୍ଦନ
ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଗଛମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବଢ଼ିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଗ୍ନି ତାହାକୁ ଜଳାଇଦେଲେ, ରଘୁବଂଶୀ।
ସୋମକନ୍ଯାଭଵତ୍ ପତ୍ନୀ ମାରୀଷା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଦକ୍ଷମେକଂ ସା ପୁତ୍ରମ୍ ଅଗ୍ର୍ଯମ୍ ଅଜୀଜନତ୍
ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୋମକନ୍ୟା ମାରୀଷା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଦକ୍ଷକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ଦକ୍ଷାଦନନ୍ତରଂ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଔଷଧାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ ଅଜୀଜନତ୍ସୋମକନ୍ଯା ନଦୀଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵତୀଂ ତଥା
ଦକ୍ଷ ପରେ, ସୋମକନ୍ୟା ସମସ୍ତ ଗଛ, ଔଷଧି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରବତୀ ନଦୀକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସୋମାଂଶସ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯାପି ଦକ୍ଷସ୍ଯାଶୀତିକୋଟଯଃ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତାସାଂ ତୁ ଵିସ୍ତାରଂ ଲୋକେ ଯଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ସେଇ ସୋମାଂଶର ଦକ୍ଷଠାରୁ ଅସୀ ଖର୍ବ ପ୍ରଜା ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଜଗତରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି।
ଦ୍ଵିପଦଶ୍ଚାଭଵନ୍ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ବହୁପଦା ନରାଃ ଵଲୀମୁଖାଃ ଶଙ୍କୁକର୍ଣାଃ କର୍ଣପ୍ରାଵରଣାସ୍ ତଥା
କିଛି ଦୁଇଟି ପାଦ ଥିଲେ, କିଛି ବହୁପଦୀ ଲୋକ ଥିଲେ, କିଛି ଭୃକୁଟି ମୁହଁ, କିଛି ଶଂଖ ଆକୃତି କାନ, କିଛି କାନ ଢାକିଥିବା ମାନେ ଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵଋକ୍ଷମୁଖାଃ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ ସିଂହାନନାସ୍ତଥା ଶ୍ଵସୂକରମୁଖାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦୁଷ୍ଟ୍ରମୁଖାସ୍ ତଥା
କିଛି ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଗଛ ମୁହଁ, କିଛି ସିଂହ ମୁହଁ, କିଛି କୁକୁର କିମ୍ବା ବନ୍ଦର ମୁହଁ, କିଛି ଉଠ ମୁହଁ ଥିଲେ।