ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଷାଂ ତୁ ବାଲାନାଂ ପ୍ରଣଯଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପ୍ରତି ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଦେଵୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ପିଲାମାନେ ରାଜା ପାଇଁ ଯେତେ ଭଲପାଇବା ଦେଖି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ବୁଝି, ରାଣୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମଦଧୀନା ସତୀ କସ୍ମାଦ୍ ଅକାର୍ଷୀର୍ଵିପ୍ରିଯଂ ମମ ତମେଵାସୁରଧର୍ମଂ ତ୍ଵମ୍ ଆସ୍ଥିତା ନ ବିଭେଷି କିମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଅଧୀନ ଥିଲି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କଲା? ତୁମେ ଅସୁର ଚରିତ୍ର ଅନୁସରିଛ, ଭୟ କାହିଁକି ନାହିଁ?
ଯଦୁକ୍ତମୃଷିରିତ୍ଯେଵ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ଚାରୁହାସିନି ନ୍ଯାଯତୋ ଧର୍ମତଶ୍ଚୈଵ ଚରନ୍ତୀ ନ ବିଭେମି ତେ
ଋଷି ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ସତ୍ୟ, ମନୋହର ହସର ଅଳିକା। ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଚାଲି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟ କରେନି।
ଯଦା ତ୍ଵଯା ଵୃତୋ ରାଜା ଵୃତ ଏଵ ତଦା ମଯା ସଖୀଭର୍ତା ହି ଧର୍ମେଣ ଭର୍ତା ଭଵତି ଶୋଭନେ
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ରାଜାକୁ ଚୟନ କଲା, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଚୟନ କଲି; ମିତ୍ରୀର ଗୋଟିଏ ପତି ଧର୍ମରେ ନିଜ ପତି ହୋଇଯାଏ, ମନୋହରିଣୀ।
ପୂଜ୍ଯାସି ମମ ମାନ୍ଯା ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତ୍ଵତ୍ତୋ ହି ମେ ପୂଜ୍ଯତରୋ ରାଜର୍ଷିଃ କିଂ ନ ଵେତ୍ସି ତତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଆଦର କରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଓ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଋଷି ମୋ ପାଇଁ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି କଥା ଜାଣନାହିଁ କି?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯାସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵଯାନ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍ ରାଜନ୍ନାଦ୍ଯେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଵିପ୍ରିଯଂ ମେ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ କହିଲେ—'ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ଏଠି ରହିବିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଛ।'
ସହସୋତ୍ପତିତାଂ ଶ୍ଯାମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନାମ୍ ତୂର୍ଣଂ ସକାଶଂ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥିତାଂ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଦା
ତାଙ୍କୁ ଅଚନକ ଉଠିବା, ଶ୍ୟାମା ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନୁଵଵ୍ରାଜ ସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ ପୃଷ୍ଠତଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ନୃପଃ ନ୍ଯଵର୍ତତ ନ ସା ଚୈଵ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନା
ରାଜା ଭୟଭିତ ହୋଇ ପଛରେ ପଛରେ ଶାନ୍ତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ଥିଲା, ସେ ଫେରିଲେନାହିଁ।
ଅଵିବ୍ରୁଵନ୍ତୀ କିଂଚିଚ୍ଚ ରାଜାନଂ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନା ଅଚିରାଦେଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା କାଵ୍ଯସ୍ଯୋଶନସୋ ଽନ୍ତିକମ୍
ସେ, ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି କହିନଥିବା ଏବଂ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ କାବ୍ୟ ଉଶନସଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ସା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପିତରମ୍ ଅଭିଵାଦ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତା ଅନନ୍ତରଂ ଯଯାତିସ୍ତୁ ପୂଜଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍
ସେ, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସାମ୍ନାରେ ଉଭେଇ ରହିଲା; ତାପରେ ଯୟାତି ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଜିତୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତମଧରୋତ୍ତରମ୍ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯାତିଵୃତ୍ତାସ୍ତି ଦୁହିତା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ଧର୍ମକୁ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜିତ ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟାୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି; ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ, ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ଭଳି ଆଚରଣ କରିଛି।
ତ୍ରଯୋ ଽସ୍ଯାଂ ଜନିତାଃ ପୁତ୍ରା ରାଜ୍ଞାନେନ ଯଯାତିନା ଦୁର୍ଭଗାଯା ମମ ଦ୍ଵୌ ତୁ ପୁତ୍ରୌ ତାତ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି; ମୋ ଦୁଃଖୀ ଝିଅର ଦୁଇ ପୁଅ ବିଷୟରେ, ଓ ପିତା, ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତ ଏଷ ରାଜା ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ଅତିକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ମର୍ଯାଦାଂ କାଵ୍ଯୈତତ୍କଥଯାମି ତେ
ଏହି ରାଜା ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ ଭୃଗୁମାନ୍ୟ; ସେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; କାବ୍ୟ, ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛି।
ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ ଯୋ ଽଧର୍ମମ୍ ଅକୃଥାଃ ପ୍ରିଯମ୍ ତସ୍ମାଜ୍ଜରା ତ୍ଵାମ୍ ଅଚିରାଦ୍ ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ଜଯା
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମ ଓ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଦୁର୍ଜୟ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ।
ଋତୁଂ ଯୋ ଯାଚ୍ଯମାନାଯା ନ ଦଦାତି ପୁମାନ୍ଵୃତଃ ଭ୍ରୂଣହେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ ଚେହ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ଯିଏ ଜନ୍ମକାଳରେ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇନାହିଁ, ସେ 'ଭ୍ରୁଣହତ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କଥାକୁ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ କହନ୍ତି।
ଋତୁକାମାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଯସ୍ତୁ ଗମ୍ଯାଂ ରହସି ଯାଚିତଃ ନୋପୈତି ଯୋ ହି ଧର୍ମେଣ ବ୍ରହ୍ମହେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଋତୁକାମା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ସମୟରେ ଧର୍ମରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ବ୍ରହ୍ମହତ' ଭାବରେ କହନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତାନି ସମୀକ୍ଷ୍ଯାହଂ କାରଣାନି ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ଅଧର୍ମଭଯସଂଵିଗ୍ନଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମ୍ ଉପଜଗ୍ମିଵାନ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ବିଚାର କରି, ଭୃଗୁମାନ୍ୟ, ଅଧର୍ମ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲି।
ନ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷ୍ଯସ୍ତେ ମଦଧୀନୋ ଽସି ପାର୍ଥିଵ ମିଥ୍ଯାଚରଣଧର୍ମେଷୁ ଚୌର୍ଯଂ ଭଵତି ନାହୁଷ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରିନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ଅଧୀନରେ ନୁହଁନ୍ତି, ଓ ରାଜା। ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ ଧର୍ମରେ ଚୋରି ହୁଏନାହିଁ, ଓ ନାହୁଷପୁତ୍ର।
କ୍ରୋଧେନୋଶନସା ଶପ୍ତୋ ଯଯାତିର୍ନାହୁଷସ୍ତଦା ପୂର୍ଵଂ ଵଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜରାଂ ସଦ୍ଯୋ ଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ତାପରେ ଉଶନସଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଯୟାତି, ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ଶାପିତ ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଯୌବନ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅତୃପ୍ତୋ ଯୌଵନସ୍ଯାହଂ ଦେଵଯାନ୍ଯାଂ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜରେଯଂ ମା ଵିଶେତ ମାମ୍
ମୁଁ ଯୌବନରେ ଅତୃପ୍ତ, ଭୃଗୁମାନ୍ୟ, ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟରେ; ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ମୋ ଶରୀରକୁ ନ ପ୍ରବେଶ କରୁ।
ନାହଂ ମୃଷା ଵଦାମ୍ଯେତଜ୍ ଜରାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସି ଭୂମିପ ଜରାଂ ତ୍ଵ୍ ଏତାଂ ତ୍ଵମନ୍ଯସ୍ମିନ୍ ସଂକ୍ରାମଯ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ମୁଁ ଏହି କଥା ମିଥ୍ୟା କହୁନାହିଁ, ଆପଣ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଓ ରାଜା; ଯଦି ଚାହାନ୍ତି, ଏହି ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବେ।
ରାଜ୍ଯଭାକ୍ ସ ଭଵେଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପୁଣ୍ଯଭାକ୍କୀର୍ତିଭାକ୍ତଥା ଯୋ ଦଦ୍ଯାନ୍ମେ ଵଯଃ ପୁତ୍ରସ୍ ତଦ୍ଭଵାନନୁମନ୍ଯତାମ୍
ଯିଏ ମୋତେ ତାଙ୍କର ଯୌବନ ଦେଇବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ରାଜ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଓ କୀର୍ତି ଉପଭୋଗ କରିବେ; ମୋ ପୁଅକୁ ଆପଣ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।
ସଂକ୍ରାମଯିଷ୍ଯସି ଜରାଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ନହୁଷାତ୍ମଜ ମାମନୁଧ୍ଯାଯ ତତ୍ତ୍ଵେନ ନ ଚ ପାପମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ଆପଣ ଚାହିଲେ ଯେପରି ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବେ; ସତ୍ୟ ଭାବରେ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ କୌଣସି ପାପ ହେବନାହିଁ।
ଵଯୋ ଦାସ୍ଯତି ତେ ପୁତ୍ରୋ ଯଃ ସ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି ଆଯୁଷ୍ମାନ୍କୀର୍ତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ବହ୍ଵପତ୍ଯସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ଯିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯୌବନ ଦେଇବେ, ସେ ରାଜା ହେବେ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତିମାନ୍ ଓ ଅନେକ ସନ୍ତାନର ମାଲିକ ହେବେ।
ଜରାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଯାତିସ୍ତୁ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚୈଵ ହି ପୁତ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ଚ ଯଦୁମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଯୟାତି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଜରା ଵଲୀ ଚ ମାଂ ତାତ ପଲିତାନି ଚ ପର୍ଯଗୁଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯୋଶନସଃ ଶାପାନ୍ ନ ଚ ତୃପ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଯୌଵନେ
ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ଚମଡ଼ାର ଭାଙ୍ଗ, ଓ ପିତା, ଏବଂ ପକା କେଶ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି କାବ୍ୟ ଉଶନସଙ୍କ ଶାପରୁ, ଏବଂ ମୁଁ ଯୌବନରେ ଏଯାଁ ଅତୃପ୍ତ।
ତ୍ଵଂ ଯଦୋ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ ଯୌଵନେନ ତ୍ଵଦୀଯେନ ଚରେଯଂ ଵିଷଯାନହମ୍
ଯଦୁ, ତୁମେ ପାପ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପଭୋଗ କରିବି।
ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ତ୍ଵଦୀଯଂ ଯୌଵନଂ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍ ଦତ୍ତ୍ଵା ସମ୍ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯାମି ପାପ୍ମାନଂ ଜରଯା ସହ
ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଫେରାଇ ଦେବି, ଏବଂ ପୁନି ମୁଁ ପାପ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିବି।
ସିତଶ୍ମଶ୍ରୁଧରୋ ଦୀନୋ ଜରସା ଶିଥିଲୀକୃତଃ ଵଲୀସଂତତଗାତ୍ରଶ୍ଚ ଦୁର୍ଦର୍ଶୋ ଦୁର୍ବଲଃ କୃଶଃ
ଯିଏ ଧଳା କେଶ ଓ ଦାଡ଼ି ଧାରଣ କରିଛି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ଶରୀରରେ ଭାଜ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଛି, ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୀର୍ଣ୍ଣ—
ଅଶକ୍ତଃ କାର୍ଯକରଣେ ପରିଭୂତଃ ସ ଯୌଵନେ ସହୋପଜୀଵିଭିଶ୍ଚୈଵ ତଜ୍ଜରାଂ ନାଭିକାମଯେ
ଯିଏ କାମ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ସହଯୀବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅପମାନ କରନ୍ତି—ଏପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।