ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମେଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଚ ସମ୍ପ୍ରହସ୍ଯ ଚ ତେ ମିଥଃ ଜଗାମ ଭାର୍ଗଵୀ ଵେଶ୍ମ ତଥ୍ଯମିତ୍ଯଭିଜାନତୀ
ଏଭଳି ଏକାପରକୁ କଥା କହି ହସିଲେ, ଭାର୍ଗବୀ ସତ୍ୟ ଜାଣି, ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯଯାତିର୍ଦେଵଯାନ୍ଯାଂ ତୁ ପୁତ୍ରାଵ୍ ଅଜନଯନ୍ନୃପଃ ଯଦୁଂ ଚ ତୁର୍ଵସୁଂ ଚୈଵ ଶକ୍ରଵିଷ୍ଣୂ ଇଵାପରୌ
ଯୟାତି ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ଦେଲେ—ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁ, ଯେମିତି ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ।
ତସ୍ମାଦେଵ ତୁ ରାଜର୍ଷେଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ ଦ୍ରୁହ୍ଯଂ ଚାନୁଂ ଚ ପୂରୁଂ ଚ ତ୍ରୀନ୍କୁମାରାନଜୀଜନତ୍
ସେ ରାଜା ରୁ, ବୃଷପର୍ବନଙ୍କ ଝିଅ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତିନିଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୁରୁ।
ତତଃ କାଲେ ଚ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦେଵଯାନୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା ଯଯାତିସହିତା ରାଜଞ୍ ଜଗାମ ହରିତଂ ଵନମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଦେବୟାନୀ ଅତି ମିଶ୍ରା ହସର ସହିତ, ଯୟାତିଙ୍କ ସହ ଏକ ହରିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚ ତଦା ତତ୍ର କୁମାରାନ୍ଦେଵରୂପିଣଃ କ୍ରୀଡମାନାନ୍ ତୁ ଵିସ୍ରବ୍ଧାନ୍ ଵିସ୍ମିତା ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦେବତା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପିଲାମାନେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ।
କସ୍ଯୈତେ ଦାରକା ରାଜନ୍ ଦେଵପୁତ୍ରୋପମାଃ ଶୁଭାଃ ଵର୍ଚସା ରୂପତଶ୍ଚୈଵ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସଦୃଶାସ୍ତଵ
ଏହି ଦେବପୁତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତୁମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୁନ୍ଦର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପିଲାମାନେ କାହାର? ରାଜା, କାହାର ପୁଅ ଏମାନେ?
ଏଵଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ କୁମାରାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ କିଂ ନାମଧେଯଗୋତ୍ରେ ଵଃ ପୁତ୍ରକା ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପିତା
ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରି, ସେ ପିଲାମାନେ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ—'ତୁମର ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କଣ? ପିଲାମାନେ, ତୁମର ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣ କି?'
ଵିବ୍ରୂତ ମେ ଯଥାତଥ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତୁକାମାସ୍ମ୍ଯତୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ତେ ଽଦର୍ଶଯନ୍ପ୍ରଦେଶିନ୍ଯା ତମେଵ ନୃପସତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ। ତାପରେ, ସ୍ଥାନୀୟ ଜନାଙ୍କ ଦେଖାଦେଇ, ସେମାନେ ସେ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ମାତରଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯା ଊଚୁଃ କୁମାରକାଃ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହିତାସ୍ତେନ ରାଜାନମ୍ ଉପଚକ୍ରମୁଃ
ପିଲାମାନେ କହିଲେ—'ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଆମର ମାଆ।' ଏହି କଥା କହି, ସେମାନେ ଏକାସাথে ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ ତାନ୍ରାଜା ଦେଵଯାନ୍ଯାସ୍ ତଦାନ୍ତିକେ ରୁଦନ୍ତସ୍ତେ ଽଥ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମ୍ ଅଭ୍ଯଯୁର୍ ବାଲକାସ୍ତଦା
ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଜା ସେମାନେକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେନାହିଁ; ତାପରେ, ପିଲାମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଷାଂ ତୁ ବାଲାନାଂ ପ୍ରଣଯଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପ୍ରତି ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଦେଵୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ପିଲାମାନେ ରାଜା ପାଇଁ ଯେତେ ଭଲପାଇବା ଦେଖି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ବୁଝି, ରାଣୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମଦଧୀନା ସତୀ କସ୍ମାଦ୍ ଅକାର୍ଷୀର୍ଵିପ୍ରିଯଂ ମମ ତମେଵାସୁରଧର୍ମଂ ତ୍ଵମ୍ ଆସ୍ଥିତା ନ ବିଭେଷି କିମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଅଧୀନ ଥିଲି, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କଲା? ତୁମେ ଅସୁର ଚରିତ୍ର ଅନୁସରିଛ, ଭୟ କାହିଁକି ନାହିଁ?
ଯଦୁକ୍ତମୃଷିରିତ୍ଯେଵ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ଚାରୁହାସିନି ନ୍ଯାଯତୋ ଧର୍ମତଶ୍ଚୈଵ ଚରନ୍ତୀ ନ ବିଭେମି ତେ
ଋଷି ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ସତ୍ୟ, ମନୋହର ହସର ଅଳିକା। ନ୍ୟାୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଚାଲି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟ କରେନି।
ଯଦା ତ୍ଵଯା ଵୃତୋ ରାଜା ଵୃତ ଏଵ ତଦା ମଯା ସଖୀଭର୍ତା ହି ଧର୍ମେଣ ଭର୍ତା ଭଵତି ଶୋଭନେ
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ରାଜାକୁ ଚୟନ କଲା, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଚୟନ କଲି; ମିତ୍ରୀର ଗୋଟିଏ ପତି ଧର୍ମରେ ନିଜ ପତି ହୋଇଯାଏ, ମନୋହରିଣୀ।
ପୂଜ୍ଯାସି ମମ ମାନ୍ଯା ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତ୍ଵତ୍ତୋ ହି ମେ ପୂଜ୍ଯତରୋ ରାଜର୍ଷିଃ କିଂ ନ ଵେତ୍ସି ତତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, ଆଦର କରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଓ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଋଷି ମୋ ପାଇଁ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି କଥା ଜାଣନାହିଁ କି?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯାସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଦେଵଯାନ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍ ରାଜନ୍ନାଦ୍ଯେହ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଵିପ୍ରିଯଂ ମେ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବୟାନୀ କହିଲେ—'ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ଏଠି ରହିବିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଛ।'
ସହସୋତ୍ପତିତାଂ ଶ୍ଯାମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନାମ୍ ତୂର୍ଣଂ ସକାଶଂ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥିତାଂ ଵ୍ଯଥିତସ୍ତଦା
ତାଙ୍କୁ ଅଚନକ ଉଠିବା, ଶ୍ୟାମା ଓ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅନୁଵଵ୍ରାଜ ସଂଭ୍ରାନ୍ତଃ ପୃଷ୍ଠତଃ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ନୃପଃ ନ୍ଯଵର୍ତତ ନ ସା ଚୈଵ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନା
ରାଜା ଭୟଭିତ ହୋଇ ପଛରେ ପଛରେ ଶାନ୍ତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ଥିଲା, ସେ ଫେରିଲେନାହିଁ।
ଅଵିବ୍ରୁଵନ୍ତୀ କିଂଚିଚ୍ଚ ରାଜାନଂ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନା ଅଚିରାଦେଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା କାଵ୍ଯସ୍ଯୋଶନସୋ ଽନ୍ତିକମ୍
ସେ, ରାଜାଙ୍କୁ କିଛି କହିନଥିବା ଏବଂ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ କାବ୍ୟ ଉଶନସଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ସା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପିତରମ୍ ଅଭିଵାଦ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତା ଅନନ୍ତରଂ ଯଯାତିସ୍ତୁ ପୂଜଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍
ସେ, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସାମ୍ନାରେ ଉଭେଇ ରହିଲା; ତାପରେ ଯୟାତି ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।
ଅଧର୍ମେଣ ଜିତୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତମଧରୋତ୍ତରମ୍ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯାତିଵୃତ୍ତାସ୍ତି ଦୁହିତା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ଧର୍ମକୁ ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜିତ ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟାୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି; ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଝିଅ, ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ଭଳି ଆଚରଣ କରିଛି।
ତ୍ରଯୋ ଽସ୍ଯାଂ ଜନିତାଃ ପୁତ୍ରା ରାଜ୍ଞାନେନ ଯଯାତିନା ଦୁର୍ଭଗାଯା ମମ ଦ୍ଵୌ ତୁ ପୁତ୍ରୌ ତାତ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ତିନି ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି; ମୋ ଦୁଃଖୀ ଝିଅର ଦୁଇ ପୁଅ ବିଷୟରେ, ଓ ପିତା, ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତ ଏଷ ରାଜା ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ଅତିକ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ମର୍ଯାଦାଂ କାଵ୍ଯୈତତ୍କଥଯାମି ତେ
ଏହି ରାଜା ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ ଭୃଗୁମାନ୍ୟ; ସେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; କାବ୍ୟ, ଏହି କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛି।
ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ ଯୋ ଽଧର୍ମମ୍ ଅକୃଥାଃ ପ୍ରିଯମ୍ ତସ୍ମାଜ୍ଜରା ତ୍ଵାମ୍ ଅଚିରାଦ୍ ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ଜଯା
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମ ଓ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଦୁର୍ଜୟ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବ।
ଋତୁଂ ଯୋ ଯାଚ୍ଯମାନାଯା ନ ଦଦାତି ପୁମାନ୍ଵୃତଃ ଭ୍ରୂଣହେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ ଚେହ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ
ଯିଏ ଜନ୍ମକାଳରେ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇନାହିଁ, ସେ 'ଭ୍ରୁଣହତ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କଥାକୁ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ କହନ୍ତି।
ଋତୁକାମାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଯସ୍ତୁ ଗମ୍ଯାଂ ରହସି ଯାଚିତଃ ନୋପୈତି ଯୋ ହି ଧର୍ମେଣ ବ୍ରହ୍ମହେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଋତୁକାମା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ କରାଯିବା ସମୟରେ ଧର୍ମରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ବ୍ରହ୍ମହତ' ଭାବରେ କହନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେତାନି ସମୀକ୍ଷ୍ଯାହଂ କାରଣାନି ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ଅଧର୍ମଭଯସଂଵିଗ୍ନଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମ୍ ଉପଜଗ୍ମିଵାନ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ବିଚାର କରି, ଭୃଗୁମାନ୍ୟ, ଅଧର୍ମ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲି।
ନ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷ୍ଯସ୍ତେ ମଦଧୀନୋ ଽସି ପାର୍ଥିଵ ମିଥ୍ଯାଚରଣଧର୍ମେଷୁ ଚୌର୍ଯଂ ଭଵତି ନାହୁଷ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରିନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ଅଧୀନରେ ନୁହଁନ୍ତି, ଓ ରାଜା। ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ ଧର୍ମରେ ଚୋରି ହୁଏନାହିଁ, ଓ ନାହୁଷପୁତ୍ର।
କ୍ରୋଧେନୋଶନସା ଶପ୍ତୋ ଯଯାତିର୍ନାହୁଷସ୍ତଦା ପୂର୍ଵଂ ଵଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜରାଂ ସଦ୍ଯୋ ଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ତାପରେ ଉଶନସଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଯୟାତି, ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ଶାପିତ ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଯୌବନ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅତୃପ୍ତୋ ଯୌଵନସ୍ଯାହଂ ଦେଵଯାନ୍ଯାଂ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜରେଯଂ ମା ଵିଶେତ ମାମ୍
ମୁଁ ଯୌବନରେ ଅତୃପ୍ତ, ଭୃଗୁମାନ୍ୟ, ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟରେ; ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ମୋ ଶରୀରକୁ ନ ପ୍ରବେଶ କରୁ।