ଋତୁକାଲେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ଵରାଙ୍ଗନା ଲେଭେ ଗର୍ଭଂ ପ୍ରଥମତଃ କୁମାରଶ୍ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଋତୁ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ଶୁଭ୍ର ଦେବୟାନୀ ପ୍ରଥମେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଗତେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ ଦଦର୍ଶ ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଋତୁଂ ସା କମଲେକ୍ଷଣା
ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯୁବତୀ ହେଲେ ଏବଂ କମଳନୟନୀ ତାଙ୍କ ଋତୁକାଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଋତୁପ୍ରାପ୍ତୌ ଚ ଭାମିନୀ ଋତୁକାଲଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ କଶ୍ଚିନ୍ମେ ପତିର୍ଵୃତଃ
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୋ ଋତୁ ସମୟ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର କୌଣସି ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ।'
କିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଥଂ କୃତ୍ଵା ସୁଖଂ ଭଵେତ୍ ଦେଵଯାନୀ ପ୍ରସୂତାସୌ ଵୃଥାହଂ ପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନା
'ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା? ଏବେ କଣ କରିବି? କିପରି ଖୁସି ମିଳିପାରିବ? ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ତ ଅକାରଣ ଯୁବତା ହୋଇ ରହିଗଲି।'
ଯଥା ତଯା ଵୃତୋ ଭର୍ତା ତଥୈଵାହଂ ଵୃଣୋମି ତମ୍ ରାଜ୍ଞା ପୁତ୍ରଫଲଂ ଦେଯମ୍ ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ ଅପୀଦାନୀଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ରହୋ ମେ ଦର୍ଶନଂ ଵ୍ରଜେତ୍
'ଯେପରି ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବାଛିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବାଛିବି। ରାଜା ମୋତେ ପୁଅର ଫଳ ଦେଉନ୍—ଏହା ମୋ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ। ସମ୍ଭବତଃ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବେ ଗୁପ୍ତରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିବେ।'
ଅଥ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାଜାସୌ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଅଶୋକଵନିକାଭ୍ଯାଶେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ
ଏହିପରି ସମୟରେ, ରାଜା ଯଦ୍ରଚ୍ଛାବଶତଃ ବାହାରି ଅଶୋକବନିକା ପାଖରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତମେକଂ ରହସି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚାରୁହାସିନୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ରାଜାନଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ଏକା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଆଗକୁ ଯାଇ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—
ସୋମଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଯମଶ୍ଚ ଵରୁଣଶ୍ଚ ଵା ତଵ ଵା ନାହୁଷ ଗୃହେ କଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି
'ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମ ଘରେ କିଏ—ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ କିମ୍ବା ବରୁଣ—ଏମିତି କିଏ ନାରୀକୁ ଦେଖିବା ଅଧିକାର ରଖେ?'
ରୂପାଭିଜନଶୀଲୈର୍ହି ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ଵେତ୍ଥ ମାଂ ସଦା ସା ତ୍ଵାଂ ଯାଚେ ପ୍ରସାଦ୍ଯେହ ରନ୍ତୁମେହି ନରାଧିପ
'ରାଜା, ତୁମେ ସଦା ମୋର ରୂପ, ବଂଶ ଓ ଚରିତ୍ରକୁ ଜାଣିଛ। ଏହିଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହୁଅ, ନରପତି।'
ଵେଦ୍ମି ତ୍ଵାଂ ଶୀଲସମ୍ପନ୍ନାଂ ଦୈତ୍ଯକନ୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ରୂପଂ ତୁ ତେ ନ ପଶ୍ଯାମି ସୂଚ୍ଯଗ୍ରମପି ନିନ୍ଦିତମ୍
'ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦୈତ୍ୟକନ୍ୟା ଭାବେ ଜାଣେ। ତୁମ ରୂପରେ ସୂଇର ଟିପ୍ପ ମାତ୍ର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ମାମବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ଶୁକ୍ରୋ ଦେଵଯାନୀଂ ଯଦାଵହମ୍ ନେଯମ୍ ଆହ୍ଵଯିତଵ୍ଯା ତେ ଶଯନେ ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ
'ମୁଁ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିବାବେଳେ ଶୁକ୍ର ମୋତେ କହିଥିଲେ: ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ତୁମେ ଶୟନକୋଠାକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ନ ନର୍ମଯୁକ୍ତଂ ଵଚନଂ ହିନସ୍ତି ନ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ରାଜନ୍ ନ ଵିଵାହକାଲେ ପ୍ରାଣାତ୍ଯଯେ ସର୍ଵଧନାପହାରେ ପଞ୍ଚାନୃତାନ୍ଯାହୁର୍ ଅପାତକାନି
'ରାଜନ୍, ହାସ୍ୟ କରି କହିଥିବା କଥା କିଛି ଅପକାର କରେନାହିଁ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଥାରେ ଦୋଷ ନାହିଁ, ବିବାହ ସମୟରେ, ପ୍ରାଣବିପଦରେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଧନ ହାରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମିଥ୍ୟାକୁ ଅପରାଧ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।'
ପୃଷ୍ଟାସ୍ତୁ ସାକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଚାନ୍ଯଥା ଭଵନ୍ତି ମିଥ୍ଯାଵଚନା ନରେନ୍ଦ୍ର ତେ ଏକାର୍ଥତାଯାଂ ତୁ ସମାହିତାଯାଂ ମିଥ୍ଯା ଵଦନ୍ତଂ ହ୍ଯ୍ ଅନୃତଂ ହିନସ୍ତି
ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ପଚାରାଗଲେ ଯଦି ସେମାନେ ଭିନ୍ନ କଥା କହନ୍ତି, ତେବେ ସେ କଥା ମିଥ୍ୟା ହୁଏ, ରାଜା। କିନ୍ତୁ ଏକ ମନେ ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି, ସେଠି ସତ୍ୟକୁ ହାନି କରାଯାଏ।
ରାଜା ପ୍ରମାଣଂ ଭୂତାନାଂ ସ ଵିନଶ୍ଯେନ୍ମୃଷା ଵଦନ୍ ଅର୍ଥକୃଚ୍ଛ୍ରମପି ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ମିଥ୍ଯା କର୍ତୁମୁତ୍ସହେ
ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିୟମ ଦେବାଳି। ଯଦି ସେ ମିଥ୍ୟା କହିବେ, ସେ ନଶ୍ୱର ହେବେ। ଧନ ପାଇଁ କଷ୍ଟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସମାଵ୍ ଏତୌ ମତୌ ରାଜନ୍ ପତିଃ ସଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଯଃ ପତିଃ ସମଂ ଵିଵାହ ଇତ୍ଯାହୁଃ ସଖ୍ଯା ମେ ଽସି ପତିର୍ଯତଃ
ରାଜା, ଦୁଇଟି ମତ ରହିଛି—ପତି ହେଉଛନ୍ତି ସାଙ୍ଗ ଓ ସ୍ୱାମୀ ଉଭୟ। ବିବାହକୁ ସମତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତୁମେ ମୋ ସାଙ୍ଗ, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ପତି।
ଦାତଵ୍ଯଂ ଯାଚମାନସ୍ଯ ହୀତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍ ତ୍ଵଂ ଚ ଯାଚସି କାମଂ ମାଂ ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତତ୍
ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହେଉଛି, ଯିଏ ମାଗେ ତାକୁ ଦେବି। ତୁମେ ମୋତେ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ମାଗୁଛ। କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଅଧର୍ମାତ୍ତ୍ରାହି ମାଂ ରାଜନ୍ ଧର୍ମଂ ଚ ପ୍ରତିପାଦଯ ତ୍ଵତ୍ତୋ ଽପତ୍ଯଵତୀ ଲୋକେ ଚରେଯଂ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍
ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟରୁ ବଞ୍ଚାଅ, ରାଜା, ଓ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପନ କର। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରିବି।
ତ୍ରଯ ଏଵାଧନା ରାଜନ୍ ଭାର୍ଯା ଦାସସ୍ତଥା ସୁତଃ ଯତ୍ତେ ସମଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯସ୍ଯ ତେ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଧନମ୍
ତିନିଜଣ ଧନହୀନ ଅଛନ୍ତି, ରାଜା—ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଦାସ ଓ ପୁଅ। ସେମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଧନ ଆଣନ୍ତି, ସେ ଧନ ସେଇ ଲୋକଙ୍କର।
ଦେଵଯାନ୍ଯା ଭୁଜିଷ୍ଯାସ୍ମି ଵଶ୍ଯା ଚ ତଵ ଭାର୍ଗଵୀ ସା ଚାହଂ ଚ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ଭରଣୀଯାଂ ଭଜସ୍ଵ ମାମ୍
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଭୋଗ୍ୟ, ଭାର୍ଗବ, ଏବଂ ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି। ଦେବୟାନୀ ଓ ମୁଁ—ଉଭୟଙ୍କୁ ତୁମେ ଜୀବିକା ଦେବାକୁ ପଡିବ, ରାଜା, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ରାଜା ତଥ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯଭିଜଜ୍ଞିଵାନ୍ ପୂଜଯାମାସ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଧର୍ମଂ ଚ ପ୍ରତିପାଦଯନ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ସତ୍ୟକୁ ମାନିଲେ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପନ କରି।
ସ ସମାଗମ୍ଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଯଥାକାମମଵାପ୍ଯ ଚ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଚାଭିସଂପୂଜ୍ଯ ଜଗ୍ମତୁସ୍ତୌ ଯଥାଗତମ୍
ସେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ, ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ସମାଗମେ ସୁଭ୍ରୂଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ ଲେଭେ ଗର୍ଭଂ ପ୍ରଥମତସ୍ ତସ୍ମାନ୍ନୃପତିସତ୍ତମାତ୍
ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହେବା ପରେ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟି ଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ।
ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଚ ତତଃ କାଲେ ରାଜ୍ଞୀ ରାଜୀଵଲୋଚନା କୁମାରଂ ଦେଵଗର୍ଭାଭମ୍ ଆଦିତ୍ଯସମତେଜସମ୍
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପଦ୍ମନୟନୀ ରାନୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁମାରଂ ଜାତଂ ସା ଦେଵଯାନୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା ଚିନ୍ତଯାଵିଷ୍ଟଦୁଃଖାର୍ତା ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ପବିତ୍ର ହାସିଥିବା ଦେବୟାନୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ, ଭାରତ।
ତତୋ ଽଭିଗମ୍ଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଦେଵଯାନ୍ଯବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ କିମର୍ଥଂ ଵୃଜିନଂ ସୁଭ୍ରୂଃ କୃତଂ ତେ କାମଲୁବ୍ଧଯା
ତାପରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଦେବୟାନୀ କହିଲେ: 'ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିଥିବା, ଇଚ୍ଛାବଶତ ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାହିଁକି କଲୁ?'
ଋଷିର୍ ଅଭ୍ଯାଗତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵେଦପାରଗଃ ସ ମଯା ତୁ ଵରଃ କାମଂ ଯାଚିତୋ ଧର୍ମସଂହତମ୍
ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବେଦଜ୍ଞ ଋଷି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଥିଲି।
ନାହମନ୍ଯାଯତଃ କାମମ୍ ଆଚରାମି ଶୁଚିସ୍ମିତେ ତସ୍ମାଦ୍ ଋଷେର୍ ମମାପତ୍ଯମ୍ ଇତି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେନି, ପବିତ୍ର ହାସିଥିବା। ଏହିଠାରୁ ମୋ ସନ୍ତାନ ଋଷିଙ୍କୁ ଠାରୁ; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ପଦ୍ଯେତଦେଵଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠେ ନ ମନ୍ଯୁର୍ଵିଦ୍ଯତେ ମମ ଅପତ୍ଯଂ ଯଦି ତେ ଲବ୍ଧଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାଚ୍ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାତ୍
ଏହିପରି ହେଉ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା; ମୋର କୌଣସି ରୋଷ ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ବଡ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଛ, ତେବେ ଭଲ।
ଶୋଭନଂ ଭୀରୁ ସତ୍ଯଂ ଚେତ୍ କଥଂ ସ ଜ୍ଞାଯତେ ଦ୍ଵିଜଃ ଗୋତ୍ରନାମାଭିଜନତଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ଯଦି ଏହା ଭଲ ଓ ସତ୍ୟ, ଭୟଭିତେ, ତେବେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିପରି ଚିହ୍ନିବି? ମୁଁ ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର, ନାମ ଓ ବଂଶ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଓଜସା ତେଜସା ଚୈଵ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ରଵିଂ ଯଥା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମମ ସଂପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶକ୍ତିର୍ ନାସୀଚ୍ଛୁଚିସ୍ମିତେ
ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ପ୍ରଭା ଏମିତି ଥିଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳିଉଛି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପବିତ୍ର ହାସିଥିବା, ମୋତେ ପଚାରିବାକୁ ଶକ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ।