କଥଂ ତୁ ମେ ମନସ୍ଵିନ୍ଯାଃ ପାଣିମନ୍ଯଃ ପୁମାନ୍ସ୍ପୃଶେତ୍ ଗୃହୀତମୃଷିପୁତ୍ରେଣ ସ୍ଵଯଂ ଵାପ୍ଯୃଷିଣା ତ୍ଵଯା
ଯେଉଁ ନାରୀର ମନ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କ ହାତ ରୁଷି କିମ୍ବା ରୁଷିପୁତ୍ର କିମ୍ବା ତୁମେ ଧରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ପୁରୁଷ କିପରି ଛୁଇଁପାରିବେ?
କ୍ରୁଦ୍ଧାଦାଶୀଵିଷାତ୍ ସର୍ପାଜ୍ ଜ୍ଵଲନାତ୍ସର୍ଵତୋମୁଖାତ୍ ଦୁରାଧର୍ଷତରୋ ଵିପ୍ରଃ ପୁରୁଷେଣ ଵିଜାନତା
କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏତେ ଭୟଙ୍କର, ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପ କିମ୍ବା ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଟକ୍କର ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ପାଇଁ।
କଥମାଶୀଵିଷାତ୍ ସର୍ପାଜ୍ ଜ୍ଵଲନାତ୍ ସର୍ଵତୋମୁଖାତ୍ ଦୁରାଧର୍ଷତରୋ ଵିପ୍ର ଇତ୍ଯାତ୍ଥ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିପରି ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ କିମ୍ବା ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର? ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ତୁମେ କରିଛ।
ଦଶେଦାଶୀଵିଷସ୍ତ୍ଵେକଂ ଶସ୍ତ୍ରେଣୈକଶ୍ଚ ଵଧ୍ଯତେ ହନ୍ତି ଵିପ୍ରଃ ସରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ପୁରାଣ୍ଯପି ହି କୋପିତଃ
ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ କେବଳ ଗୋଟିଏକୁ କାମୁଡ଼େ, ଅସ୍ତ୍ର କେବଳ ଗୋଟିଏକୁ ମାରେ; କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁରୁଣା ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଧ୍ଵଂସ କରିଦେଇପାରନ୍ତି।
ଦୁରାଧର୍ଷତରୋ ଵିପ୍ରସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଭୀରୁ ମତୋ ମମ ଅତୋ ଽଦତ୍ତାଂ ଚ ପିତ୍ରା ତ୍ଵାଂ ଭଦ୍ରେ ନ ଵିଵହାମ୍ଯହମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ମନେ କରେ, ଭୟଭୀତ ଦେବୟାନୀ। ତୁମ ପିତା ଏହିକାରଣରୁ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ବିବାହ କରୁନାହିଁ।
ଦତ୍ତାଂ ଵହସ୍ଵ ପିତ୍ରା ମାଂ ତ୍ଵଂ ହି ରାଜନ୍ଵୃତୋ ମଯା ଅଯାଚତୋ ଭଯଂ ନାସ୍ତି ଦତ୍ତାଂ ଚ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ
ତୁମ ପିତା ଯେପରି ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏହି ଭାର ବହନ କର। ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଛି; ଦାନ ଦେଇ ଯେଉଁଠାରେ ନେଉଛି, ସେଠାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ତ୍ଵରିତଂ ଦେଵଯାନ୍ଯାଥ ପ୍ରେଷିତା ପିତୁରାତ୍ମନଃ ସର୍ଵଂ ନିଵେଦଯାମାସ ଧାତ୍ରୀ ତସ୍ମୈ ଯଥାତଥମ୍
ତାପରେ, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ ଶୀଘ୍ରେ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାଯଥା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଚ ସ ରାଜାନଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭାର୍ଗଵଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵମ୍ ଆଗତଂ ଵିପ୍ରଂ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାର୍ଗବ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏପରି ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପୃଥିବୀର ରାଜା ଯୟାତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵଵନ୍ଦେ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କାଵ୍ଯଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ ତଂ ଚାପ୍ଯଭ୍ଯଵଦତ୍କାଵ୍ଯଃ ସାମ୍ନା ପରମଵଲ୍ଗୁନା
ଯୟାତି ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ର ଭାବେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ; କାବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ମନୋହର କଥା କହିଲେ।
ରାଜାଯଂ ନାହୁଷସ୍ତାତ ଦୁର୍ଗମେ ପାଣିମଗ୍ରହୀତ୍ ନମସ୍ତେ ଦେହି ମାମସ୍ମୈ ଲୋକେ ନାନ୍ଯଂ ପତିଂ ଵୃଣେ
ପିତା, ଏହି ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ଗମ ସମୟରେ ମୋ ହାତ ଧରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ, ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପତି ଚୟନ କରେନି।
ଵୃତୋ ଽନଯା ପତିର୍ଵୀର ସୁତଯା ତ୍ଵଂ ମମେଷ୍ଟଯା ଗୃହାଣେମାଂ ମଯା ଦତ୍ତାଂ ମହିଷୀଂ ନହୁଷାତ୍ମଜ
ବୀର, ଏହି ମୋ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ତୁମକୁ ପତି ଭାବେ ଚୟନ କରିଛି; ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଦେଉଛି, ତାକୁ ରାଣୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ନାହୁଷଙ୍କ ପୁଅ।
ଅଧର୍ମୋ ମାଂ ସ୍ପୃଶେଦେଵଂ ପାପମ୍ ଅସ୍ଯାଶ୍ଚ ଭାର୍ଗଵ ଵର୍ଣସଂକରତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଇତି ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍
ଯଦି ମୁଁ ଏହିପରି ନ କରିଁ, ତେବେ ଭାର୍ଗବ, ଅଧର୍ମ ଓ ପାପ ମୋତେ ଓ ଏହି ଝିଅକୁ ଛୁଇଁଯିବ, ଜାତି ମିଶ୍ରଣ ହେବ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚୟନ କରୁଛି।
ଅଧର୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିମୁଞ୍ଚାମି ଵରଂ ଵରଯ ଚେପ୍ସିତମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ଵିଵାହେ ତ୍ଵଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯୋ ରହଃ ପାପଂ ନୁଦାମି ତେ
ଅଧର୍ମରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରେ; ଚାହିଁଥିବା ବର ଚୟନ କର। ଏହି ବିବାହରେ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମର ଗୁପ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ଵହସ୍ଵ ଭାର୍ଯାଂ ଧର୍ମେଣ ଦେଵଯାନୀଂ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍ ଅନଯା ସହ ସମ୍ପ୍ରୀତିମ୍ ଅତୁଲାଂ ସମଵାପ୍ନୁହି
ଧର୍ମରେ ଦେବୟାନୀ, ଶୁଭ୍ର ହାସିଥିବା ଝିଅକୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର; ତାଙ୍କ ସହ ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର।
ଇଯଂ ଚାପି କୁମାରୀ ତେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ ସଂପୂଜ୍ଯା ସତତଂ ରାଜନ୍ ନ ଚୈନାଂ ଶଯନେ ହ୍ଵଯ
ଏହି ଜଣେ କୁମାରୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା, ସଦା ତୁମ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଉଚିତ, ରାଜନ୍। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଶୟନକୋଠାକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଯଯାତିସ୍ତୁ ଶୁକ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ଜଗାମ ସ୍ଵପୁରଂ ହୃଷ୍ଟଃ ସୋ ଽନୁଜ୍ଞାତୋ ମହାତ୍ମନା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଯୟାତି ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲାବେଳେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଯଯାତିଃ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହେନ୍ଦ୍ରପୁରସଂନିଭମ୍ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ତଃପୁରଂ ତତ୍ର ଦେଵଯାନୀଂ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ଯୟାତି ନିଜ ସହରକୁ, ଯାହା ମହେନ୍ଦ୍ରପୁର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ପହଞ୍ଚି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ବସାଇଲେ।
ଦେଵଯାନ୍ଯାଶ୍ଚାନୁମତେ ସୁତାଂ ତାଂ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ ଅଶୋକଵନିକାଭ୍ଯାଶେ ଗୃହଂ କୃତ୍ଵା ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଅଶୋକବନିକା ସମୀପରେ ଘର ବନାଇ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବସାଇଲେ।
ଵୃତାଂ ଦାସୀସହସ୍ରେଣ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମ୍ ଆସୁରାଯଣୀମ୍ ଵାସୋଭିରନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ସଂଵିଭଜ୍ଯ ସୁସଂଵୃତାମ୍
ଏହି ଅସୁରକୁମାରୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହସ୍ର ଦାସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନରେ ପ୍ରଚୁର ଭାଗ ମିଳି, ଭଲଭାବେ ରଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦେଵଯାନ୍ଯା ତୁ ସହିତଃ ସ ନୃପୋ ନହୁଷାତ୍ମଜଃ ଵିଜହାର ବହୂନବ୍ଦାନ୍ ଦେଵଵନ୍ମୁଦିତୋ ଭୃଶମ୍
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ରାଜା, ଦେବୟାନୀଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବନରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଥାଏ, ସେପରି ଅନେକ ବର୍ଷ ଖୁସିରେ କାଟିଲେ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଵଯାନୀ ଵରାଙ୍ଗନା ଲେଭେ ଗର୍ଭଂ ପ୍ରଥମତଃ କୁମାରଶ୍ଚ ଵ୍ଯଜାଯତ
ଋତୁ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ଶୁଭ୍ର ଦେବୟାନୀ ପ୍ରଥମେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଗତେ ଵର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ ଦଦର୍ଶ ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଋତୁଂ ସା କମଲେକ୍ଷଣା
ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯୁବତୀ ହେଲେ ଏବଂ କମଳନୟନୀ ତାଙ୍କ ଋତୁକାଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଋତୁପ୍ରାପ୍ତୌ ଚ ଭାମିନୀ ଋତୁକାଲଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ କଶ୍ଚିନ୍ମେ ପତିର୍ଵୃତଃ
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୋ ଋତୁ ସମୟ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର କୌଣସି ସ୍ୱାମୀ ନାହିଁ।'
କିଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଥଂ କୃତ୍ଵା ସୁଖଂ ଭଵେତ୍ ଦେଵଯାନୀ ପ୍ରସୂତାସୌ ଵୃଥାହଂ ପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନା
'ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା? ଏବେ କଣ କରିବି? କିପରି ଖୁସି ମିଳିପାରିବ? ଦେବୟାନୀ ସନ୍ତାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ତ ଅକାରଣ ଯୁବତା ହୋଇ ରହିଗଲି।'
ଯଥା ତଯା ଵୃତୋ ଭର୍ତା ତଥୈଵାହଂ ଵୃଣୋମି ତମ୍ ରାଜ୍ଞା ପୁତ୍ରଫଲଂ ଦେଯମ୍ ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ ଅପୀଦାନୀଂ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ରହୋ ମେ ଦର୍ଶନଂ ଵ୍ରଜେତ୍
'ଯେପରି ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବାଛିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବାଛିବି। ରାଜା ମୋତେ ପୁଅର ଫଳ ଦେଉନ୍—ଏହା ମୋ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ। ସମ୍ଭବତଃ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବେ ଗୁପ୍ତରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିବେ।'
ଅଥ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ରାଜାସୌ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଅଶୋକଵନିକାଭ୍ଯାଶେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ
ଏହିପରି ସମୟରେ, ରାଜା ଯଦ୍ରଚ୍ଛାବଶତଃ ବାହାରି ଅଶୋକବନିକା ପାଖରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତମେକଂ ରହସି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଚାରୁହାସିନୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ରାଜାନଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ଏକା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଆଗକୁ ଯାଇ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—
ସୋମଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଯମଶ୍ଚ ଵରୁଣଶ୍ଚ ଵା ତଵ ଵା ନାହୁଷ ଗୃହେ କଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି
'ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମ ଘରେ କିଏ—ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ କିମ୍ବା ବରୁଣ—ଏମିତି କିଏ ନାରୀକୁ ଦେଖିବା ଅଧିକାର ରଖେ?'
ରୂପାଭିଜନଶୀଲୈର୍ହି ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ଵେତ୍ଥ ମାଂ ସଦା ସା ତ୍ଵାଂ ଯାଚେ ପ୍ରସାଦ୍ଯେହ ରନ୍ତୁମେହି ନରାଧିପ
'ରାଜା, ତୁମେ ସଦା ମୋର ରୂପ, ବଂଶ ଓ ଚରିତ୍ରକୁ ଜାଣିଛ। ଏହିଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହୁଅ, ନରପତି।'
ଵେଦ୍ମି ତ୍ଵାଂ ଶୀଲସମ୍ପନ୍ନାଂ ଦୈତ୍ଯକନ୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ରୂପଂ ତୁ ତେ ନ ପଶ୍ଯାମି ସୂଚ୍ଯଗ୍ରମପି ନିନ୍ଦିତମ୍
'ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦୈତ୍ୟକନ୍ୟା ଭାବେ ଜାଣେ। ତୁମ ରୂପରେ ସୂଇର ଟିପ୍ପ ମାତ୍ର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।'