ନ ହ୍ଯ୍ ଅତୋ ଦୁଷ୍କରଂ ମନ୍ଯେ ତାତ ଲୋକେଷ୍ଵପି ତ୍ରିଷୁ ଯଃ ସପତ୍ନଶ୍ରିଯଂ ଦୀପ୍ତାଂ ହୀନଶ୍ରୀଃ ପର୍ଯୁପାସତେ
ତିନି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ, ପ୍ରିୟ, ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର କିଛି ମୁଁ ଭାବେନି—ଯିଏ ଧନ ହୀନ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସେବନ କରେ।
ତତଃ କାଵ୍ଯୋ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସମନ୍ଯୁରୁପଗମ୍ଯ ହ ଵୃଷପର୍ଵାଣମ୍ ଆସୀନମ୍ ଇତ୍ଯୁଵାଚାଵିଚାରଯନ୍
ତାପରେ ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାବ୍ୟ, ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ, ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ।
ନାଧର୍ମଶ୍ଚରିତୋ ରାଜନ୍ ସଦ୍ଯଃ ଫଲତି ଗୌର୍ ଇଵ ଶନୈରାଵର୍ତ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମୂଲାନ୍ଯପି ନିକୃନ୍ତତି
ହେ ରାଜା, ଅଧର୍ମ କୌ ଗାଈ ପରି ସାଥିକ୍ଷଣେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ଏହା ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦିଏ।
ଯଦି ନାତ୍ମନି ପୁତ୍ରେଷୁ ନ ଚେତ୍ପଶ୍ଯତି ନପ୍ତୃଷୁ ପାପମାଚରିତଂ କର୍ମ ତ୍ରିଵର୍ଗମତିଵର୍ତତେ
ଯଦି ଜଣେ ନିଜେ, ପୁଅମାନେ କିମ୍ବା ନାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କରାଯାଇଥିବା ପାପକୁ ଦେଖିପାରେନି, ଏହି କର୍ମ ତିନି ପ୍ରଧାନ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେ।
ଫଲତ୍ଯେଵଂ ଧ୍ରୁଵଂ ପାପଂ ଗୁରୁଭୁକ୍ତମିଵୋଦରେ ଯଦା ଘାତଯସେ ଵିପ୍ରଂ କଚମାଙ୍ଗିରସଂ ତଦା
ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଫଳ ଦେଏ, ଯେପରି ଗୁରୁଙ୍କ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପେଟରେ ଫଳ ଦେଏ; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ କଚଙ୍କୁ ମାରିଥିଲ, ସେପରି ହେଲା।
ଅପାପଶୀଲଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁଂ ମଦ୍ଗୃହେ ରତମ୍ ଵଧାଦନର୍ହତସ୍ତସ୍ଯ ଵଧାଚ୍ଚ ଦୁହିତୁର୍ମମ
ସେ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ମୋ ଘରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍—ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ; ଏବଂ ମୋ ଝିଅ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ।
ଵୃଷପର୍ଵନ୍ନିବୋଧ ତ୍ଵଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ସବାନ୍ଧଵମ୍ ସ୍ଥାତୁଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିଷଯେ ରାଜନ୍ ନ ଶକ୍ନୋମି ତ୍ଵଯା ସହ
ବୃଷପର୍ବଣ, ଏହା ଜାଣ, ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମର ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି। ମୁଁ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମ ସହିତ ରହିବି ନାହିଁ।
ଅଦ୍ଯୈଵମଭିଜାନାମି ଦୈତ୍ଯଂ ମିଥ୍ଯାପ୍ରଲାପିନମ୍ ଯତସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନୋଦୀର୍ଣାଂ ଦୁହିତାଂ କିମୁପେକ୍ଷସେ
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଦାନବକୁ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲି, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ ଝିଅ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛ।
ନାଵଦ୍ଯଂ ନ ମୃଷାଵାଦଂ ତ୍ଵଯି ଜାନାମି ଭାର୍ଗଵ ତ୍ଵଯି ସତ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ତତ୍ପ୍ରସୀଦତୁ ମାଂ ଭଵାନ୍
ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ତୁମରେ କେବେ ଦୋଷ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କଥା ଦେଖେନି; ତୁମେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଆଧାର—ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର।
ଅଦ୍ଯାସ୍ମାନପହାଯ ତ୍ଵମ୍ ଇତୋ ଯାସ୍ଯସି ଭାର୍ଗଵ ସମୁଦ୍ରଂ ସମ୍ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଦସ୍ତି ପରାଯଣମ୍
ଆଜି ତୁମେ ଯଦି ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବ, ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ସମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଵିଶଧ୍ଵଂ ଵୋ ଦିଶୋ ଵା ଵ୍ରଜତାସୁରାଃ ଦୁହିତୁର୍ନାପ୍ରିଯଂ ସୋଢୁଂ ଶକ୍ତୋ ଽହଂ ଦଯିତା ହି ମେ
ହେ ଅସୁରମାନେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଚାହାନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ମୋ ଝିଅ ପାଇଁ ମୁଁ କୌଣସି ଅପ୍ରିୟ କଥା ସହିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ପ୍ରସାଦ୍ଯତାଂ ଦେଵଯାନୀ ଜୀଵିତଂ ଯତ୍ର ମେ ସ୍ଥିତମ୍ ଯୋଗକ୍ଷେମକରସ୍ତେ ଽହମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରାଯାଉ, କାରଣ ମୋର ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭଲମନ୍ଦ ଦେଖିବାକୁ ଦାୟିତ୍ୱବାନ୍, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବୃହସ୍ପତି।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଵସୁ ଭାର୍ଗଵ ଭୁଵି ହସ୍ତିରଥାଶ୍ଵଂ ଵା ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମମ ଚେଶ୍ଵରଃ
ଭୃଗୁବଂଶୀ, ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଅସୁରମାନଙ୍କର ଯେଉଁସବୁ ଧନ-ଦୌଲତ, ହାଥୀ, ରଥ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ସେସବୁର ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମାଲିକ।
ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ ଅସ୍ତି ଦ୍ରଵିଣଂ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମହାସୁର ତସ୍ଯେଶ୍ଵରୋ ଽସ୍ମି ଯଦ୍ଯେତଦ୍ ଦେଵଯାନୀ ପ୍ରସାଦ୍ଯତାମ୍
ମହାସୁର, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଯେଉଁସବୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଅଛି, ସେସବୁର ମୁଁ ମାଲିକ—କିନ୍ତୁ ଦେବୟାନୀ ଖୁସି ହେଉ।
ତତସ୍ତୁ ତ୍ଵରିତଃ ଶୁକ୍ରସ୍ ତେନ ରାଜ୍ଞା ସମଂ ଯଯୌ ଉଵାଚ ଚୈନାଂ ସୁଭଗେ ପ୍ରତିପନ୍ନଂ ଵଚସ୍ତଵ
ତାପରେ ଶୁକ୍ର ରାଜାଙ୍କ ସହ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି।'
ଯଦି ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରସ୍ତାତ ରାଜ୍ଞୋ ଵିତ୍ତସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵ ନାଭିଜାନାମି ତତ୍ତେ ଽହଂ ରାଜା ଵଦତୁ ମାଂ ସ୍ଵଯମ୍
ଭୃଗୁବଂଶୀ, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଧନର ମାଲିକ, ମୁଁ ଏହା ଜାଣେ ନାହିଁ; ରାଜା ନିଜେ ମୋତେ କହୁନ୍ତୁ।
ଯଂ କାମମଭିଜାନାସି ଦେଵଯାନି ଶୁଚିସ୍ମିତେ ତତ୍ତେ ଽହଂ ସମ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯାତ୍ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍
ଶୁଭ୍ରହାସିନୀ ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କହିବ, ମୁଁ ସେଠାରେ ପୂରଣ କରିବି, ଯଦିଓ ତାହା ପାଇବା ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଉ।
ଦାସୀଂ କନ୍ଯାସହସ୍ରେଣ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମଭିକାମଯେ ଅନୁଯାସ୍ଯତି ମାଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦାସ୍ଯତି ମେ ପିତା
ମୁଁ ଏକ ହଜାର ଦାସୀ ସହିତ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ମୋର ଦାସୀ ଭାବେ ଚାହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ପିତା ମୋତେ ଦେବେ, ସେଠାକୁ ସେ ମୋ ସହ ଯିବେ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଧାତ୍ରି ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଶୀଘ୍ରମାନଯ ଯଂ ଚ କାମଯତେ କାମଂ ଦେଵଯାନୀ କରୋତୁ ତମ୍
ଧାତ୍ରୀ, ଉଠ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣିଦେ; ଦେବୟାନୀ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେ କରନ୍ତୁ।
ତତୋ ଧାତ୍ରୀ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ଶର୍ମିଷ୍ଠାମ୍ ଇଦମବ୍ରଵୀତ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଭଦ୍ରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠେ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ସୁଖମାଵହ
ତାପରେ ଧାତ୍ରୀ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭଦ୍ରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଉଠ, ତୁମ ଜଣାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦିଅ।'
ତ୍ଯଜତି ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶିଷ୍ଯାନ୍ ଦେଵଯାନ୍ଯା ପ୍ରଚୋଦିତଃ ଯଂ ସା କାମଯତେ କାମଂ ସ କାର୍ଯୋ ଽତ୍ର ତ୍ଵଯାନଘେ ଦାସୀତ୍ଵମ୍ ଅଭିଜାତାସି ଦେଵଯାନ୍ଯାଃ ସୁଶୋଭନେ
ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ତୁମେ ପୂରଣ କର; ଶୁଭେ, ତୁମେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଦାସୀ ହୋଇଛ।
ଯଂ ଚ କାମଯତେ କାମଂ କରଵାଣ୍ଯହମଦ୍ଯ ତମ୍ ମା ଗାନ୍ମନ୍ଯୁଵଶଂ ଶୁକ୍ରୋ ଦେଵଯାନୀ ଚ ମତ୍କୃତେ
ଦେବୟାନୀ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଆଜି ମୁଁ ସେ କରିବି; ଶୁକ୍ର କିମ୍ବା ଦେବୟାନୀ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କେବେ କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହଁ।
ତତଃ କନ୍ଯାସହସ୍ରେଣ ଵୃତା ଶିବିକଯା ତଦା ପିତୁର୍ନିଦେଶାତ୍ତ୍ଵରିତା ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ପୁରୋତ୍ତମାତ୍
ତାପରେ ଏକ ହଜାର ଦାସୀ ସହିତ ଚୟିତା ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶୀଘ୍ର ରୂପେ ଶୋଭାମୟ ପୁରୀରୁ ପଳଙ୍କିରେ ବାହାରିଗଲେ।
ଅହଂ କନ୍ଯାସହସ୍ରେଣ ଦାଶୀ ତେ ପରିଚାରିକା ଧ୍ରୁଵଂ ତ୍ଵାଂ ତତ୍ର ଯାସ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଦାସ୍ଯତି ତେ ପିତା
ମୁଁ ଏକ ହଜାର କନ୍ୟା ସହିତ ତୁମର ଦାସୀ ଏବଂ ସେବିକା; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ପିତା ତୁମକୁ ଦେବେ, ସେଠାକୁ ମୁଁ ଯିବି।
ସ୍ତୁଵତୋ ଦୁହିତା ଚାହଂ ଯାଚତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଦୁହିତା କଥଂ ଦାସୀ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ଝିଅ, ଯିଏ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଦାନ ନେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଝିଅ; ଏମି ଝିଅ କିପରି ଦାସୀ ହେବ?
ଯେନ କେନଚିଦାର୍ତାନାଂ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ସୁଖମାଵହେତ୍ ଅନୁଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ଦାସ୍ଯତି ତେ ପିତା
ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମୀୟମାନେ କଷ୍ଟରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଯେଭଳି ଭାବେ ସୁଖ ଦେଇହେବ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ପିତା ତୁମକୁ ଦେବେ।
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତେ ଦାସଭାଵେ ଦୁହିତ୍ରା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ ଦେଵଯାନୀ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବୃଷପର୍ବାଙ୍କ ଝିଅ ଦାସୀ ହେବାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲାପରେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରଵିଶାମି ପୁରଂ ତାତ ତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ ଅମୋଘଂ ତଵ ଵିଜ୍ଞାନମ୍ ଅସ୍ତି ଵିଦ୍ଯାବଲଂ ଚ ତେ
ପିତା, ମୁଁ ପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅଚୁକ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ଶିକ୍ଷାର ଶକ୍ତି ଅଛି।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦୁହିତ୍ରା ସୁମହାଯଶାଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରଂ ହୃଷ୍ଟଃ ପୂଜିତଃ ସର୍ଵଦାନଵୈଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମହାମାନ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ସେହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଦେଵଯାନୀ ନୃପୋତ୍ତମ ଵନଂ ତଦୈଵ ନିର୍ଯାତା କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହା ପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସୁନ୍ଦରୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦେବୟାନୀ ମଜା ପାଇଁ ସେହି ଅରଣ୍ୟକୁ ବାହାରିଗଲେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।