ଆସୀନଂ ଚ ଶଯାନଂ ଚ ପିତା ତେ ପିତରଂ ମମ ସ୍ତୌତି ପୃଚ୍ଛତି ଚାଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ନୀଚସ୍ଥଃ ସୁଵିନୀତଵତ୍
ତୁମର ବାପା ବସିଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ସବୁବେଳେ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ବଡ଼ ନମ୍ର ଓ ଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଯାଚତସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଦୁହିତା ସ୍ତୁଵତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ ସୁତାହଂ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଦଦତୋ ନ ତୁ ଗୃହ୍ଣତଃ
ତୁମେ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ, ସେଠାର ବାପା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମାଗନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ଦାନ ନେନ୍ତି; ମୁଁ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି, ସେଠାର ବାପା ସ୍ତୁତି ପାଆନ୍ତି ଓ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେବେ ନେନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅନାଯୁଧା ସାଯୁଧାଯାଃ କିଂ ତ୍ଵଂ କୁପ୍ଯସି ଭିକ୍ଷୁକି ଲପ୍ସ୍ଯସେ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧାରଂ ନ ଚ ତ୍ଵାଂ ଗଣଯାମ୍ଯହମ୍
ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଉପରେ କାହିଁକି ରାଗୁଛ? ତୁମେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଲୋକ, ପ୍ରତିଦଣ୍ଡ ମିଳିବ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ମାନି ନାହିଁ।
ସା ଵିସ୍ମଯଂ ଦେଵଯାନୀଂ ଗତାଂ ସକ୍ତାଂ ଚ ଵାସସି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍କୂପେ ତତଃ ସ୍ଵପୁରମାଵିଶତ୍
ଦେବୟାନୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ଜମାକପଡ଼ାକୁ ଧରି ରହିଥିବା ଦେଖି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାକୁ ଏକ କୁଆଁରେ ଫିଙ୍କିଦେଲେ ଓ ନିଜ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହତେଯମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପାପନିଶ୍ଚଯା ଅନଵେକ୍ଷ୍ଯ ଯଯୌ ତସ୍ମାତ୍ କ୍ରୋଧଵେଗପରାଯଣା
‘ଏଠି ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେଲି’ ବୋଲି ଭାବି, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ ଶର୍ମିଷ୍ଠା କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ପଛେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ସେଠାଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ତଂ ଦେଶମଭ୍ଯାଗାଦ୍ ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରାନ୍ତଯୁଗ୍ଯଃ ଶ୍ରାନ୍ତରୂପୋ ମୃଗଲିପ୍ସୁଃ ପିପାସିତଃ
ତାପରେ ନହୁଷଙ୍କର ପୁଅ ଯୟାତି, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ସେ ନିଜେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶିକାର ଆଶାରେ ଓ ପିଆସରେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନାହୁଷିଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ହି ସ ନିପାନେ ଗତୋଦକେ ଦଦର୍ଶ କନ୍ଯାଂ ତାଂ ତତ୍ର ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମ୍ ଇଵ
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଜଳ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ପାନିଘାଟିରେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ କନ୍ୟା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି।
ତାମପୃଚ୍ଛତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କନ୍ଯାମମରଵର୍ଣିନୀମ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାମ୍ନା ପରମଵଲ୍ଗୁନା
ସେ ଦେବତା ସଦୃଶ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ମୃଦୁ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କା ତ୍ଵଂ ଚାରୁମୁଖୀ ଶ୍ଯାମା ସୁମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲା ଦୀର୍ଘଂ ଧ୍ଯାଯସି ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ କସ୍ମାଚ୍ଛ୍ଵସିଷି ଚାତୁରା
ତୁମେ କିଏ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ କଳା କନ୍ୟା, ଚମକୁଥିବା ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଛ? ଏତେ ଗଭୀର ଭାବେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରୁଛ ଓ ଏମିତି କୁସଳରେ ଶ୍ୱାସ ନିଉଛ?
କଥଂ ଚ ପତିତା ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ କୂପେ ଵୀରୁତ୍ତୃଣାଵୃତେ ଦୁହିତା ଚୈଵ କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵଦ ସର୍ଵଂ ସୁମଧ୍ଯମେ
ଘାସ ଓ ଲତା ଢାକିଥିବା ଏହି କୁଆଁରେ କିପରି ପଡ଼ିଗଲ ତୁମେ? ତୁମେ କାହାର ଝିଅ? ସବୁ କଥା କହ, ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା କନ୍ୟେ।
ଯୋ ଽସୌ ଦେଵୈର୍ହତାନ୍ ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଉତ୍ଥାପଯତି ଵିଦ୍ଯଯା ତସ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ କନ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ ନୂନଂ ନ ବୁଧ୍ଯସେ
ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ମାରିଦେଇଥିବା ଦାଇତ୍ୟମାନେକୁ ନିଜ ବିଦ୍ୟାରେ ପୁନି ଜୀବନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ ମୁଁ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାଁ।
ଏଷ ମେ ଦକ୍ଷିଣୋ ରାଜନ୍ ପାଣିସ୍ ତାମ୍ରନଖାଙ୍ଗୁଲିଃ ସମୁଦ୍ଧର ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ କୁଲୀନସ୍ତ୍ଵଂ ହି ମେ ମତଃ
ରାଜା, ଏହା ମୋର ଡାହାଣ ହାତ, ତାମ୍ର ନଖ ଥିବା ଆଙ୍ଗୁଠି; ମୋତେ ଧରି ଉଠାଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ବୋଲି ଭାବେ।
ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ଚ ସଂଶାନ୍ତଂ ଵୀର୍ଯଵନ୍ତଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ ତସ୍ମାନ୍ମାଂ ପତିତାଂ କୂପାଦ୍ ଅସ୍ମାଦ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଶାନ୍ତ, ପ୍ରଭଳ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କୁଆଁରୁ ପଡ଼ିଥିବା ମୋତେ ଉଠାଇବା ଉଚିତ।
ତାମଥ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ସ୍ତ୍ରୀଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ନହୁଷାତ୍ମଜଃ ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପାଣାଵ୍ ଉଜ୍ଜହାର ତତୋ ଽଵଟାତ୍
ତାପରେ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ତାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମହିଳା ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ଡାହାଣ ହାତ ଧରି ଏହି ଗଡ଼ିଠାରୁ ଉଠାଇଲେ।
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚୈନାଂ ତରସା ତସ୍ମାତ୍କୂପାନ୍ନରାଧିପଃ ଆମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଯଯାତିଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଯଯୌ
ଯୟାତି ରାଜା ତାକୁ ଏହି କୂଆରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀଙ୍କୁ କଥା କହି, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେ ତୁ ନାହୁଷେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵଯାନ୍ଯପି ନିନ୍ଦିତା ଉଵାଚ ଶୋକସଂତପ୍ତା ଘୂର୍ଣିକାମାଗତାଂ ପୁନଃ
ନାହୁଷର ବଂଶଜ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦେବୟାନୀ ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଜଳି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ଫେରିଆସିବାକୁ ଦେଖି ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵରିତଂ ଘୂର୍ଣିକେ ଗଚ୍ଛ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ପିତୁଃ ନେଦାନୀଂ ତୁ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ନଗରଂ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା, ତୁରନ୍ତ ଯାଅ ଏବଂ ସବୁ କଥା ମୋର ପିତାଙ୍କୁ କହିଦେ। ଏବେ ମୁଁ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବି ନାହିଁ।
ସା ତୁ ଵୈ ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା ଘୂର୍ଣିକାସୁରମନ୍ଦିରମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯମୁଵାଚେଦଂ କମ୍ପମାନା ଵିଚେତନା
ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ତୁରନ୍ତ ଦେଉତାଙ୍କ ଦୁର୍ଗକୁ ଯାଇ, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, କମ୍ପିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆଚଖ୍ଯୌ ଚ ମହାଭାଗା ଦେଵଯାନୀ ଵନେ ହତା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦୁହିତ୍ରା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ସେ ପବିତ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ଖବର ଦେଲେ: 'ଦେବୟାନୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁହିତରଂ କାଵ୍ଯସ୍ ତଦା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ହତାମ୍ ତ୍ଵରଯା ନିର୍ଯଯୌ ଦୁଃଖାନ୍ ମାର୍ଗମାଣଃ ସୁତାଂ ଵନେ
କାବ୍ୟ ନିଜ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ତୁରନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, କନ୍ୟାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁହିତରଂ କାଵ୍ଯୋ ଦେଵଯାନୀଂ ତପୋଵନେ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଦୁଃଖିତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
କାବ୍ୟ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ତପୋବନରେ ଦେଖି, ଦୁଇ ହାତରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ଦୁଃଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆତ୍ମଦୋଷୈର୍ ନିଯଚ୍ଛନ୍ତି ସର୍ଵେ ଦୁଃଖସୁଖେ ଜନାଃ ମନ୍ଯେ ଦୁଶ୍ଚରିତଂ ତେ ଽସ୍ତି ତସ୍ଯେଯଂ ନିଷ୍କୃତିଃ କୃତା
ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଜ ଦୋଷରେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ କିଛି ଅପକର୍ମ କରିଛ, ଏହାର ଫଳ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍।
ନିଷ୍କୃତିର୍ ଵାସ୍ତୁ ଵା ମାସ୍ତୁ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ମମ ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ଯଦୁକ୍ତାସ୍ମି ଦୁହିତ୍ରା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ ଥାଉ କି ନା ଥାଉ, ମୋର କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ; ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋତେ କଣ କହିଥିଲେ।
ସତ୍ଯଂ କିଲୈତତ୍ସା ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯାନାମସ୍ମି ଗାଯନା ଏଵଂ ହି ମେ କଥଯତି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵାର୍ଷପର୍ଵଣୀ
ଏହା ସତ୍ୟ, ସେ କହିଥିଲେ: 'ମୁଁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗାୟିକା।' ଏଭଳି ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋତେ କହିଥିଲେ।
ଵଚନଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣପରୁଷଂ କ୍ରୋଧରକ୍ତେକ୍ଷଣା ଭୃଶମ୍ ସ୍ତୁଵତୋ ଦୁହିତାସି ତ୍ଵଂ ଯାଚତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ କଠୋର କଥା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିବା ଓ ମାଗି ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟା।'
ସୁତାହଂ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଦଦତୋ ଽପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ ଇତି ମାମାହ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦୁହିତା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନା ଦର୍ପପୂର୍ଣାନନା ତତଃ
'ମୁଁ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଉଥିବା, ଦେଇଥିବା ଏବଂ ନେଇନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟା।' ଏଭଳି ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମୋତେ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଓ ମୁହଁ ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଯଦ୍ଯହଂ ସ୍ତୁଵତସ୍ତାତ ଦୁହିତା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ ପ୍ରସାଦଯିଷ୍ଯେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାମ୍ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ହି ସଖୀ ମଯା
'ଯଦି ମୁଁ ଗୁଣଗାନ କରାଯାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟା ଓ ତୁମେ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟା, ତେବେ ମୁଁ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବି।' ଏଭଳି ମୋ ସଖୀ ମୋତେ କହିଥିଲେ।
ଵୃଷପର୍ଵୈଵ ତଦ୍ଵେଦ ଶକ୍ରୋ ରାଜା ଚ ନାହୁଷଃ ଅଚିନ୍ତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵମ୍ ଐଶ୍ଵରଂ ହି ବଲଂ ମମ
ବୃଷପର୍ବ ନିଜେ ଏହା ଜାଣନ୍ତି, ଶକ୍ର ଓ ନାହୁଷ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି; ମୋର ଶକ୍ତି ଦେବତାସମ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଉପର, ଏବଂ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ।
ଯଃ ପରେଷାଂ ନରୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅତିଵାଦାଂସ୍ତିତିକ୍ଷତି ଦେଵଯାନି ଵିଜାନୀହି ତେନ ସର୍ଵମିଦଂ ଜିତମ୍
ଦେବୟାନୀ, ଜାଣି ରଖ, ଯିଏ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥା ସହିବାରେ ସକ୍ଷମ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜିତିଥାଏ।
ଯଃ ସମୁତ୍ପତିତଂ କ୍ରୋଧଂ ନିଗୃହ୍ଣାତି ହଯଂ ଯଥା ସ ଯନ୍ତେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିର୍ ନ ଯୋ ରଶ୍ମିଷୁ ଲମ୍ବତେ
ଯିଏ ଉତ୍ତଳ କ୍ରୋଧକୁ ଘୋଡାକୁ ରଶି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପରି ଦମନ କରେ, ସେ ନିଜେ ଏକ ଦକ୍ଷ ସାରଥି ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଯିଏ କେବଳ ରଶି ଧରିଥାଏ, ସେ ନୁହେଁ।