ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ ବୃହସ୍ପତିଂ ସଭାଜ୍ଯେଦଂ କଚମାହୁର୍ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କଚଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଂ କଚାସ୍ମଦ୍ଧିତଂ କର୍ମ କୃତଵାନ୍ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ ନ ତେ ଯଶଃ ପ୍ରଣଶିତା ଭାଗଭାକ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ କଚ, ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ କାମ କରିଛ। ତୁମର ଖ୍ୟାତି କେବେ ହେବ ନାହିଁ, ତୁମେ ତୁମର ଅଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇବ।
କୃତଵିଦ୍ଯେ କଚେ ପ୍ରାପ୍ତେ ହୃଷ୍ଟରୂପା ଦିଵୌକସଃ କଚାଦଵେତ୍ଯ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ କୃତାର୍ଥା ଭରତର୍ଷଭ
କଚ ଶିକ୍ଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଫେରିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। କଚଙ୍କଠାରୁ ସେ ଶିକ୍ଷା ସଫଳ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସର୍ଵ ଏଵ ସମାଗମ୍ଯ ଶତକ୍ରତୁମଥାବ୍ରୁଵନ୍ କାଲସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିକ୍ରମସ୍ଯାଦ୍ଯ ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ପୁରଂଦର
ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏବେ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇବା ସମୟ। ହେ ପୁରନ୍ଦର, ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ବିନାଶ କର।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସହ ତୈସ୍ ତ୍ରିଦଶୈର୍ ମଘଵାଂସ୍ତଦା ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୋପଚକ୍ରାମ ସୋ ଽପଶ୍ଯଦ୍ଵିପିନେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମଘବାନ ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଏବଂ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ କିଛି ଜଣେ ଝିଅମାନୋକୁ ଦେଖିଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ତୀନାଂ ତୁ କନ୍ଯାନାଂ ଵନେ ଚୈତ୍ରରଥୋପମେ ଵାଯୁର୍ଭୂତଃ ସ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଵ୍ଯମିଶ୍ରଯତ୍
ସେଇ ଝିଅମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚୈତ୍ରରଥ ଉପମା ଦିଆଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ବାତାସ ଆସି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଉଡ଼ାଇ ଦେଲା।
ତତୋ ଜଲାତ୍ ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ ତାଃ କନ୍ଯାଃ ସହିତାସ୍ତଦା ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଜଗୃହୁସ୍ତାନି ଯଥାସଂସ୍ଥାନ୍ଯନେକଶଃ
ତାପରେ ସେହି ସମସ୍ତ କନ୍ୟାମାନେ ପାଣିରୁ ବାହାରି ଆସି, ନିଜ ନିଜ ଭାବରେ ଥିବା ଜମାକପଡ଼ା ଉଠାଇ ନେଲେ।
ତତ୍ର ଵାସୋ ଦେଵଯାନ୍ଯାଃ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଜଗୃହେ ତଦା ଵ୍ଯତିକ୍ରମମଜାନନ୍ତୀ ଦୁହିତା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ସେଠାରେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କର କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା, ଅଜାଣିରେ ଦେବୟାନୀଙ୍କର ଜମାକପଡ଼ା ନେଇଲେ, ଏହା ଭୁଲ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତଯୋର୍ ମିଥସ୍ତତ୍ର ଵିରୋଧଃ ସମଜାଯତ ଦେଵଯାନ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶର୍ମିଷ୍ଠାଯାଶ୍ଚ ତତ୍କୃତେ
ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ଦେବୟାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
କସ୍ମାଦ୍ଗୃହ୍ଣାସି ମେ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଶିଷ୍ଯା ଭୂତ୍ଵା ମମାସୁରି ସମୁଦାଚାରହୀନାଯା ନ ତେ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ମୋର ଜମାକପଡ଼ା କାହିଁକି ନେଉଛ? ତୁମେ ମୋର ଶିଷ୍ୟା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏପରି ଅନୁଚିତ କାମ କରୁଛ। ଏପରି ଆଚରଣ ରଖିଲେ ତୁମେ କେବେ ଭଲ ପାଇବ ନାହିଁ।
ଆସୀନଂ ଚ ଶଯାନଂ ଚ ପିତା ତେ ପିତରଂ ମମ ସ୍ତୌତି ପୃଚ୍ଛତି ଚାଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ନୀଚସ୍ଥଃ ସୁଵିନୀତଵତ୍
ତୁମର ବାପା ବସିଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ସବୁବେଳେ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, ବଡ଼ ନମ୍ର ଓ ଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଯାଚତସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଦୁହିତା ସ୍ତୁଵତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣତଃ ସୁତାହଂ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ଯ ଦଦତୋ ନ ତୁ ଗୃହ୍ଣତଃ
ତୁମେ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ, ସେଠାର ବାପା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମାଗନ୍ତି, ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଓ ଦାନ ନେନ୍ତି; ମୁଁ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି, ସେଠାର ବାପା ସ୍ତୁତି ପାଆନ୍ତି ଓ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେବେ ନେନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅନାଯୁଧା ସାଯୁଧାଯାଃ କିଂ ତ୍ଵଂ କୁପ୍ଯସି ଭିକ୍ଷୁକି ଲପ୍ସ୍ଯସେ ପ୍ରତିଯୋଦ୍ଧାରଂ ନ ଚ ତ୍ଵାଂ ଗଣଯାମ୍ଯହମ୍
ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଉପରେ କାହିଁକି ରାଗୁଛ? ତୁମେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଲୋକ, ପ୍ରତିଦଣ୍ଡ ମିଳିବ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ମାନି ନାହିଁ।
ସା ଵିସ୍ମଯଂ ଦେଵଯାନୀଂ ଗତାଂ ସକ୍ତାଂ ଚ ଵାସସି ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପ୍ରାକ୍ଷିପତ୍କୂପେ ତତଃ ସ୍ଵପୁରମାଵିଶତ୍
ଦେବୟାନୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ଜମାକପଡ଼ାକୁ ଧରି ରହିଥିବା ଦେଖି, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ତାକୁ ଏକ କୁଆଁରେ ଫିଙ୍କିଦେଲେ ଓ ନିଜ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହତେଯମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ପାପନିଶ୍ଚଯା ଅନଵେକ୍ଷ୍ଯ ଯଯୌ ତସ୍ମାତ୍ କ୍ରୋଧଵେଗପରାଯଣା
‘ଏଠି ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଦେଲି’ ବୋଲି ଭାବି, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ ଶର୍ମିଷ୍ଠା କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ପଛେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ସେଠାଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ତଂ ଦେଶମଭ୍ଯାଗାଦ୍ ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରାନ୍ତଯୁଗ୍ଯଃ ଶ୍ରାନ୍ତରୂପୋ ମୃଗଲିପ୍ସୁଃ ପିପାସିତଃ
ତାପରେ ନହୁଷଙ୍କର ପୁଅ ଯୟାତି, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ସେ ନିଜେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶିକାର ଆଶାରେ ଓ ପିଆସରେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନାହୁଷିଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ହି ସ ନିପାନେ ଗତୋଦକେ ଦଦର୍ଶ କନ୍ଯାଂ ତାଂ ତତ୍ର ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମ୍ ଇଵ
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଜଳ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ପାନିଘାଟିରେ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ କନ୍ୟା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି।
ତାମପୃଚ୍ଛତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କନ୍ଯାମମରଵର୍ଣିନୀମ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାମ୍ନା ପରମଵଲ୍ଗୁନା
ସେ ଦେବତା ସଦୃଶ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ମୃଦୁ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କା ତ୍ଵଂ ଚାରୁମୁଖୀ ଶ୍ଯାମା ସୁମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲା ଦୀର୍ଘଂ ଧ୍ଯାଯସି ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ କସ୍ମାଚ୍ଛ୍ଵସିଷି ଚାତୁରା
ତୁମେ କିଏ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ କଳା କନ୍ୟା, ଚମକୁଥିବା ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଛ? ଏତେ ଗଭୀର ଭାବେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରୁଛ ଓ ଏମିତି କୁସଳରେ ଶ୍ୱାସ ନିଉଛ?
କଥଂ ଚ ପତିତା ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ କୂପେ ଵୀରୁତ୍ତୃଣାଵୃତେ ଦୁହିତା ଚୈଵ କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵଦ ସର୍ଵଂ ସୁମଧ୍ଯମେ
ଘାସ ଓ ଲତା ଢାକିଥିବା ଏହି କୁଆଁରେ କିପରି ପଡ଼ିଗଲ ତୁମେ? ତୁମେ କାହାର ଝିଅ? ସବୁ କଥା କହ, ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା କନ୍ୟେ।
ଯୋ ଽସୌ ଦେଵୈର୍ହତାନ୍ ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଉତ୍ଥାପଯତି ଵିଦ୍ଯଯା ତସ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ କନ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ ନୂନଂ ନ ବୁଧ୍ଯସେ
ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ମାରିଦେଇଥିବା ଦାଇତ୍ୟମାନେକୁ ନିଜ ବିଦ୍ୟାରେ ପୁନି ଜୀବନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଝିଅ ମୁଁ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାଁ।
ଏଷ ମେ ଦକ୍ଷିଣୋ ରାଜନ୍ ପାଣିସ୍ ତାମ୍ରନଖାଙ୍ଗୁଲିଃ ସମୁଦ୍ଧର ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ କୁଲୀନସ୍ତ୍ଵଂ ହି ମେ ମତଃ
ରାଜା, ଏହା ମୋର ଡାହାଣ ହାତ, ତାମ୍ର ନଖ ଥିବା ଆଙ୍ଗୁଠି; ମୋତେ ଧରି ଉଠାଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ବୋଲି ଭାବେ।
ଜାନାମି ତ୍ଵାଂ ଚ ସଂଶାନ୍ତଂ ଵୀର୍ଯଵନ୍ତଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ ତସ୍ମାନ୍ମାଂ ପତିତାଂ କୂପାଦ୍ ଅସ୍ମାଦ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଶାନ୍ତ, ପ୍ରଭଳ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି କୁଆଁରୁ ପଡ଼ିଥିବା ମୋତେ ଉଠାଇବା ଉଚିତ।
ତାମଥ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ସ୍ତ୍ରୀଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ନହୁଷାତ୍ମଜଃ ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପାଣାଵ୍ ଉଜ୍ଜହାର ତତୋ ଽଵଟାତ୍
ତାପରେ, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ତାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମହିଳା ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ଡାହାଣ ହାତ ଧରି ଏହି ଗଡ଼ିଠାରୁ ଉଠାଇଲେ।
ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚୈନାଂ ତରସା ତସ୍ମାତ୍କୂପାନ୍ନରାଧିପଃ ଆମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ଯଯାତିଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଯଯୌ
ଯୟାତି ରାଜା ତାକୁ ଏହି କୂଆରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀଙ୍କୁ କଥା କହି, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେ ତୁ ନାହୁଷେ ତସ୍ମିନ୍ ଦେଵଯାନ୍ଯପି ନିନ୍ଦିତା ଉଵାଚ ଶୋକସଂତପ୍ତା ଘୂର୍ଣିକାମାଗତାଂ ପୁନଃ
ନାହୁଷର ବଂଶଜ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦେବୟାନୀ ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଜଳି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ଫେରିଆସିବାକୁ ଦେଖି ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵରିତଂ ଘୂର୍ଣିକେ ଗଚ୍ଛ ସର୍ଵମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ପିତୁଃ ନେଦାନୀଂ ତୁ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ନଗରଂ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା, ତୁରନ୍ତ ଯାଅ ଏବଂ ସବୁ କଥା ମୋର ପିତାଙ୍କୁ କହିଦେ। ଏବେ ମୁଁ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ସହରକୁ ଯିବି ନାହିଁ।
ସା ତୁ ଵୈ ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା ଘୂର୍ଣିକାସୁରମନ୍ଦିରମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯମୁଵାଚେଦଂ କମ୍ପମାନା ଵିଚେତନା
ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ତୁରନ୍ତ ଦେଉତାଙ୍କ ଦୁର୍ଗକୁ ଯାଇ, କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, କମ୍ପିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆଚଖ୍ଯୌ ଚ ମହାଭାଗା ଦେଵଯାନୀ ଵନେ ହତା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦୁହିତ୍ରା ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
ସେ ପବିତ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ଖବର ଦେଲେ: 'ଦେବୟାନୀ ଅରଣ୍ୟରେ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁହିତରଂ କାଵ୍ଯସ୍ ତଦା ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ହତାମ୍ ତ୍ଵରଯା ନିର୍ଯଯୌ ଦୁଃଖାନ୍ ମାର୍ଗମାଣଃ ସୁତାଂ ଵନେ
କାବ୍ୟ ନିଜ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ତୁରନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, କନ୍ୟାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।