ଦିଵ୍ଯତେଜୋମଯୀ ଭୂପ ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନସମୁଦ୍ଭଵା ନ ମର୍ତ୍ଯୈରଭିତଃ ଶକ୍ଯା ଵକ୍ତୁଂ ଵୈ ମାଂସଚକ୍ଷୁଭିଃ
ହେ ରାଜା, ଏହା ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକରେ ଗଠିତ, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହାକୁ ମାନବମାନେ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଥା ଭୁଜଂଗାଃ ସର୍ପାଣାମ୍ ଆକାଶଂ ଵିଶ୍ଵପକ୍ଷିଣାମ୍ ଵିଦନ୍ତି ମାର୍ଗଂ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଦିଵ୍ଯା ଏଵ ନ ମାନଵାଃ
ଯେପରି ସାପମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶ ଜାଣନ୍ତି, ସେପରି ଦିବ୍ୟମାନେ ଦିବ୍ୟଙ୍କ ମାର୍ଗ ଜାଣନ୍ତି, ମଣିଷମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।
କାର୍ଯାକାର୍ଯେ ନ ଦେଵାନାଂ ଶୁଭାଶୁଭଫଲପ୍ରଦେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାନ୍ନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଦ୍ଵିଚାରୋ ନୃଣାଂ ଶୁଭଃ
ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କରଣୀୟ ଓ ଅକରଣୀୟ ନାହିଁ, ନା ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ; ତେଣୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏପରି ବିଚାର ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହଁ।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ସର୍ଵଵେଦାନାମ୍ ଅଧିଷ୍ଠାତା ଚତୁର୍ମୁଖଃ ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଅଙ୍ଗଭୂତା ନିଗଦ୍ଯତେ
ଏହା ସହିତ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଅଧିପତି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା; ଏହିପରି, ଗାୟତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଅମୂର୍ତଂ ମୂର୍ତିମଦ୍ ଵାପି ମିଥୁନଂ ତତ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଵିରିଞ୍ଚିର୍ ଯତ୍ର ଭଗଵାଂସ୍ ତତ୍ର ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ ଭାରତୀ ଯତ୍ର ଯତ୍ରୈଵ ତତ୍ର ତତ୍ର ପ୍ରଜାପତିଃ
ନିରାକାର କିମ୍ବା ସାକାର ଯେଉଁ ଦମ୍ପତି, ସେମାନେ ଘୋଷିତ; ଯେଉଁଠି ବିରିଞ୍ଚି ଭଗବାନ୍ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ଯେଉଁଠି ଭାରତୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥାତପୋ ନ ରହିତଶ୍ ଛାଯଯା ଦୃଶ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃପାର୍ଶ୍ଵଂ ତଥୈଵ ନ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଯେପରି ତାପ ଛାୟା ବିନା କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଗାୟତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରୁ କେବେ ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵେଦରାଶିଃ ସ୍ମୃତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସାଵିତ୍ରୀ ତଦଧିଷ୍ଠିତା ତସ୍ମାନ୍ନ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୋଷଃ ସ୍ଯାତ୍ ସାଵିତ୍ରୀଗମନେ ଵିଭୋ
ବେଦମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ସେଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ତଥାପି ଲଜ୍ଜାଵନତଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଅଭୂତ୍ପୁରା ସ୍ଵସୁତୋପଗମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଶଶାପ କୁସୁମାଯୁଧମ୍
ତଥାପି, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ପ୍ରଜାପତି ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିକଟ କରି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା କାମଦେବଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାନ୍ମମାଭିଭଵତା ମନଃ ସଂକ୍ଷୋଭିତଂ ଶରୈଃ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଦ୍ଦେହମଚିରାଦ୍ ରୁଦ୍ରୋ ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତି
ତୁମର ଶରରେ ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଏହିକାରଣରୁ ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ର ତୁମ ଦେହକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ।
ତତଃ ପ୍ରସାଦଯାମାସ କାମଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖମ୍ ନ ମାମକାରଣେ ଶପ୍ତୁଂ ତ୍ଵମିହାର୍ହସି ମାନଦ
ତାପରେ କାମଦେବ ଚାରିମୁହାଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: 'ହେ ମାନଦାତା, ଆପଣ ନିଜ କାରଣରେ ମୋତେ ଏଠାରେ ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଅହମେଵଂଵିଧଃ ସୃଷ୍ଟସ୍ ତ୍ଵଯୈଵ ଚତୁରାନନ ଇନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ଷୋଭଜନକଃ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେହିନାମ୍
'ମୋତେ ଆପଣେ ଏପରି ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଚାରିମୁହାଁ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।'
ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସୋରଵିଚାରେଣ ମଯା ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା କ୍ଷୋଭ୍ଯଂ ମନଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତ୍ଵଯୈଵୋକ୍ତଂ ପୁରା ଵିଭୋ
'ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଭେଦ ଛାଡ଼ି, ସବୁଠାରେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ମୁଁ ମନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିବି, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ତସ୍ମାଦନପରାଧୋ ଽହଂ ତ୍ଵଯା ଶପ୍ତସ୍ତଥା ଵିଭୋ କୁରୁ ପ୍ରସାଦଂ ଭଗଵନ୍ ସ୍ଵଶରୀରାପ୍ତଯେ ପୁନଃ
'ଏହିକାରଣରୁ ମୋର କୌଣସି ଅପରାଧ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଆପଣ ମୋତେ ଏଭଳି ଶାପ ଦେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଭଗବାନ, ଯେପରି ମୁଁ ପୁଣି ମୋର ଦେହ ପାଇପାରିବି।'
ଵୈଵସ୍ଵତେ ଽନ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଯାଦଵାନ୍ଵଯସମ୍ଭଵଃ ରାମୋ ନାମ ଯଦା ମର୍ତ୍ଯୋ ମତ୍ସତ୍ତ୍ଵବଲମାଶ୍ରିତଃ
ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଆସିଲେ, ଯଦୁ ବଂଶର ଏକ ସନ୍ତାନ ରାମ ନାମରେ ମଣିଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରିବେ।
ଅଵତୀର୍ଯାସୁରଧ୍ଵଂସୀ ଦ୍ଵାରକାମ୍ ଅଧିଵତ୍ସ୍ଯତି ତଦ୍ଭ୍ରାତୁସ୍ତତ୍ସମସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ତଦା ପୁତ୍ରତ୍ଵମେଷ୍ଯସି
ସେ ଦାନବମାନୋଁକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଅବତାର ନେଇ, ଦ୍ୱାରକାରେ ବାସ କରିବେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ସମାନ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେବ।
ଏଵଂ ଶରୀରମାସାଦ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନଶେଷତଃ ତତୋ ଭରତଵଂଶାନ୍ତେ ଭୂତ୍ଵା ଵତ୍ସନୃପାତ୍ମଜଃ
ଏଭଳି ଦେହ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଭାରତ ବଂଶ ଶେଷରେ ତୁମେ ବତ୍ସ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ।
ଵିଦ୍ଯାଧରାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଯାଵଦ୍ ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ ସୁଖାନି ଧର୍ମତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ମତ୍ସମୀପଂ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଆଭୂତସଂପ୍ଲବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧରମାନୋଁର ଅଧିପତି ହେବ, ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗି ମୋ ସମୀପକୁ ଆସିବ।
ଏଵଂ ଶାପପ୍ରସାଦାଭ୍ଯାମ୍ ଉପେତଃ କୁସୁମାଯୁଧଃ ଶୋକପ୍ରମୋଦାଭିଯୁତୋ ଜଗାମ ସ ଯଥାଗତମ୍
ଏଭଳି ଶାପ ଓ କୃପା ଦୁହିଁରେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ, କୁସୁମାୟୁଧ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
କୋ ଽସୌ ଯଦୁରିତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଦ୍ଵଂଶେ କାମସମ୍ଭଵଃ କଥଂ ଚ ଦଗ୍ଧୋ ରୁଦ୍ରେଣ କିମଥ କୁସୁମାଯୁଧଃ
ଏହି ଯଦୁ କିଏ, ଯାହାଙ୍କ ବଂଶରେ କାମ ଜନ୍ମ ନେଲେ? କିପରି ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦହନ କଲେ, ଏବଂ ପରେ କୁସୁମାୟୁଧଙ୍କ ଅବସ୍ଥା କଣ ହେଲା?
ଭରତସ୍ଯାନ୍ଵଯେ କସ୍ଯ କା ଚ ସୃଷ୍ଟିଃ ପୁରାଭଵତ୍ ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମୂଲତଃ ସଂଶଯୋ ହି ମେ
ଭାରତ ବଂଶରେ କାହାର ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସେ କଣ ଥିଲେ? ଏହି ସବୁ ଆରମ୍ଭରୁ ମୋତେ କହ, କାରଣ ମୋର ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
ଯା ସା ଦେହାର୍ଧସମ୍ଭୂତା ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ ଜନନୀ ଯା ମନୋର୍ଦେଵୀ ଶତରୂପା ଶତେନ୍ଦ୍ରିଯା
ଯିଏ ଦେହାର୍ଦ୍ଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଗାୟତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ମାଆ ଅଟୁଟ। ଏବଂ ମନୁଙ୍କର ଦେବୀ, ଶତରୂପା, ଶତଟି ରୂପ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା।
ରତିର୍ମନସ୍ତପୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ମହାନ୍ ଦିକ୍ସମ୍ଭ୍ରମସ୍ ତଥା ତତଃ ସ ଶତରୂପାଯାଂ ସପ୍ତାପତ୍ଯାନ୍ଯଜୀଜନତ୍
ରତି, ମନ, ତପ, ବୁଦ୍ଧି, ମହାନ୍, ଦିଗ୍ଭ୍ରମ ଏମିତି ଅନେକ; ଏହାପରେ ଶତରୂପା ରୁ ସେ ସାତିଜଣ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଯେ ମରୀଚ୍ଯାଦଯଃ ପୁତ୍ରା ମାନସାସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ତେଷାମଯମଭୂଲ୍ଲୋକଃ ସର୍ଵଜ୍ଞାନାତ୍ମକଃ ପୁରା
ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାର ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ତତୋ ଽସୃଜଦ୍ଵାମଦେଵଂ ତ୍ରିଶୂଲଵରଧାରିଣମ୍ ସନତ୍କୁମାରଂ ଚ ଵିଭୁଂ ପୂର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜମ୍
ତାପରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ବାମଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର, ଯିଏ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା, ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵାମଦେଵସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଅସୃଜନ୍ମୁଖତୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ରାଜନ୍ଯାନ୍ ଅସୃଜଦ୍ବାହ୍ଵୋର୍ ଵିଟ୍ଛୂଦ୍ରାନ୍ ଊରୁପାଦଯୋଃ
ଭଗବାନ ବାମଦେବ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବାହୁରୁ ରାଜନ୍ୟମାନେ, ଉରୁ ଓ ପାଦରୁ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଽଶନିମେଘାଂଶ୍ଚ ରୋହିତେନ୍ଦ୍ରଧନୂଂଷି ଚ ଛନ୍ଦାଂସି ଚ ସସର୍ଜାଦୌ ପର୍ଜନ୍ଯଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ବିଜୁଳି, ଗୁରୁତର ମେଘ, ଆକାଶର ଲାଲ ଧନୁଷ୍, ଛନ୍ଦ ଓ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତଃ ସାଧ୍ଯଗଣାନୀଶସ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରାନସୃଜତ୍ପୁନଃ କୋଟୀଶ୍ଚ ଚତୁରଶୀତିଂ ଜରାମରଣଵର୍ଜିତାଃ
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ପୁନି ସାଧ୍ୟମାନେ, ତିନି ଆଖି ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଓ ଚଉରାଶି କୋଟି ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵାମୋ ଽସୃଜନ୍ନମର୍ତ୍ଯାଂସ୍ ତାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିନିଵାରିତଃ ନୈଵଂଵିଧା ଭଵେତ୍ସୃଷ୍ଟିର୍ ଜରାମରଣଵର୍ଜିତା
ବାମଦେବ ମରଣଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ, କାରଣ ଏପରି ସୃଷ୍ଟି ଯେଉଁଥିରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ତାହା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶୁଭାଶୁଭାତ୍ମିକା ଯା ତୁ ସୈଵ ସୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ ଏଵଂ ସ୍ଥିତଃ ସ ତେନାଦୌ ସୃଷ୍ଟେଃ ସ୍ଥାଣୁରତୋ ଽଭଵତ୍
ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟିରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁହିଁ ଗୁଣ ଅଛି, ସେଇ ସୃଷ୍ଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥମ୍ଭ ଭାବେ ରହିଲେ।
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋ ମନୁର୍ଧୀମାଂସ୍ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁଶ୍ଚରମ୍ ପତ୍ନୀମେଵାପ ରୂପାଢ୍ଯାମ୍ ଅନନ୍ତା ନାମ ନାମତଃ
ଧୀର ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ଅନନ୍ତା ନାମକ ରୂପସ୍୵ଳ୍ପତା ଯୁକ୍ତ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ପତ୍ନୀକୁ ପାଇଲେ।