ନିଧିଂ ନିଧୀନାଂ ଵରଦଂ ଵରାଣାଂ ଯେ ନାଦ୍ରିଯନ୍ତେ ଗୁରୁମର୍ଚନୀଯମ୍ ପ୍ରାଲେଯାଦ୍ରିପ୍ରୋଜ୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭାଲସଂସ୍ଥଂ ପାପାଂଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତେ ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯପ୍ରତିଷ୍ଠାଃ
ଯେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯିଏ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ଦାନର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଙ୍କ ଲଳାଟ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶିଖର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଅପବିତ୍ର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ସୁରାପାନାଦ୍ ଵଞ୍ଚନାତ୍ ପ୍ରାପଯିତ୍ଵା ସଂଜ୍ଞାନାଶଂ ଚେତସଶ୍ଚାପି ଘୋରମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଚଂ ଚାପି ତଥାଭିରୂପଂ ପୀତଂ ତଥା ସୁରଯା ମୋହିତେନ
ମଦ୍ୟପାନ କରାଇବା, ଠକେଇବା ଓ ଜ୍ଞାନ ହରାଇଦେବା ଦ୍ୱାରା, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗ୍ଲାସ୍କୁ ଦେଖି, ମଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଲୋକେ ପିଉଥାଏ।
ସମନ୍ଯୁରୁତ୍ଥାଯ ମହାନୁଭାଵସ୍ ତଦୋଶନା ଵିପ୍ରହିତଂ ଚିକୀର୍ଷୁଃ କାଵ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଜଗାଦ ସୁରାପାନଂ ପ୍ରତ୍ଯସୌ ଜାତଶଙ୍କଃ
ତାପରେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ କାବ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଉଠି, ଉଶନାଙ୍କୁ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟାୟକୁ ଠିକ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିଜେ ଏହି କଥା କହିଲେ, କାହିଁକି ମଦ୍ୟପାନ ହେଲା ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରି।
ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽଦ୍ଯପ୍ରଭୃତୀହ କଶ୍ଚିନ୍ ମୋହାତ୍ସୁରାଂ ପାସ୍ଯତି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିଃ ଅପେତଧର୍ମା ବ୍ରହ୍ମହା ଚୈଵ ସ ସ୍ଯାଦସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକେ ଗର୍ହିତଃ ସ୍ଯାତ୍ପରେ ଚ
ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ଯେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୂର୍ଖତାରେ ମଦ୍ୟପାନ କରିବେ, ସେ ଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଓ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ହେବେ, ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ନିନ୍ଦିତ ହେବେ।
ମଯା ଚେମାଂ ଵିପ୍ରଧର୍ମୋକ୍ତସୀମାଂ ମର୍ଯାଦାଂ ଵୈ ସ୍ଥାପିତାଂ ସର୍ଵଲୋକେ ସନ୍ତୋ ଵିପ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୁଵାଂସୋ ଗୁରୂଣାଂ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚୋପଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ସର୍ଵେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମର ଏହି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ସଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଇତୀଦମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମହାପ୍ରଭାଵସ୍ ତପୋନିଧୀନାଂ ନିଧିର୍ ଅପ୍ରମେଯଃ ତାନ୍ଦାନଵାଂଶ୍ଚୈଵ ନିଗୂଢବୁଦ୍ଧୀନ୍ ଇଦଂ ସମାହୂଯ ଵଚୋ ଽଭ୍ଯୁଵାଚ
ଏହିପରି କହି, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ, ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କର ଧନ ଭଣ୍ଡାର, ସେ ଗୁପ୍ତ ମନସ୍କ ଦାନବମାନୋକୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆଚକ୍ଷେ ଵୋ ଦାନଵା ବାଲିଶାଃ ସ୍ଥ ଶିଷ୍ଯଃ କଚୋ ଵତ୍ସ୍ଯତି ମତ୍ସମୀପେ ସଂଜୀଵନୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାଂ ମଯାଯଂ ତୁଲ୍ଯପ୍ରଭାଵୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମଭୂତଃ
ହେ ଦାନବମାନେ, ମୁଁ କହୁଛି, ତୁମେ ଅପରିପକ୍ୱ; ଶିଷ୍ୟ କଚ ମୋ ସହିତ ରହିବେ। ସେ ମୋ ଠାରୁ ସଞ୍ଜୀବନୀ ବିଦ୍ୟା ପାଇଁ, ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ହେବେ।
ଗୁରୋରୁଷ୍ଯ ସକାଶେ ଚ ଦଶ ଵର୍ଷଶତାନି ସଃ ଅନୁଜ୍ଞାତଃ କଚୋ ଗନ୍ତୁମ୍ ଇଯେଷ ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଶତବର୍ଷ ରହି, ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, କଚ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ସମାପିତଵ୍ରତଂ ତଂ ତୁ ଵିସୃଷ୍ଟଂ ଗୁରୁଣା ତଦା ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ତ୍ରିଦଶାଵାସଂ ଦେଵଯାନୀଦମବ୍ରଵୀତ୍
ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଋଷେର୍ ଅଙ୍ଗିରସଃ ପୌତ୍ର ଵୃତ୍ତେନାଭିଜନେନ ଚ ଭ୍ରାଜସେ ଵିଦ୍ଯଯା ଚୈଵ ତପସା ଚ ଦମେନ ଚ
ମହାଋଷି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ନାତି, ତୁମ ଆଚରଣ, ଜନ୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଋଷିର୍ ଯଥାଙ୍ଗିରା ମାନ୍ଯଃ ପିତୁର୍ମମ ମହାଯଶାଃ ତଥା ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ମମ ଭୂଯୋ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଯେପରି ମୋର ପିତାଙ୍କ ପିତା ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଙ୍ଗିରାସ ମାନ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ, ସେପରି ମୋ ପିତା ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ମାନ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଜାନୀହି ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତପୋଧନ ଵ୍ରତସ୍ଥେ ନିଯମୋପେତେ ଯଥା ଵର୍ତାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵଯି
ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୋ କଥା ବୁଝ; ହେ ତପସ୍ଵୀ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଯେପରି ଆଚରଣ କରୁଛି, ସେପରି ବୁଝ।
ସ ସମାପିତଵିଦ୍ଯୋ ମାଂ ଭକ୍ତାଂ ନ ତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି ଗୃହାଣ ପାଣିଂ ଵିଧିଵନ୍ ମମ ମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍
ତୁମେ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରିଛ, ମୋତେ ଭକ୍ତି କରୁଥିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ମୋ ହାତ ଧର।
ପୂଜ୍ଯୋ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ଯଥା ମମ ପିତା ତଵ ତଥା ତ୍ଵମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ପୂଜନୀଯତମା ମତା
ଯେପରି ମୋ ପିତା ପୂଜ୍ୟ ଓ ମାନ୍ୟ, ସେପରି ହେ ନିର୍ମଳାଙ୍ଗି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ।
ଆତ୍ମପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତମା ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ତ୍ଵଂ ଭଦ୍ରେ ଧର୍ମତଃ ପୂଜ୍ଯା ଗୁରୁପୁତ୍ରୀ ସଦା ମମ
ଭାର୍ଗବ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରାଣ ଓ ଆତ୍ମା ଭଳି ପ୍ରିୟ; ହେ ଭଦ୍ରେ, ଧର୍ମରେ ଗୁରୁପୁତ୍ରୀ ଭାବେ ତୁମେ ସଦା ମୋର ପୂଜ୍ୟ।
ଯଥା ମମ ଗୁରୁର୍ନିତ୍ଯଂ ମାନ୍ଯଃ ଶୁକ୍ରଃ ପିତା ତଵ ଦେଵଯାନି ତଥୈଵ ତ୍ଵଂ ନୈଵଂ ମାଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଯେପରି ମୋର ଗୁରୁ ଶୁକ୍ର, ତୁମ ପିତା, ସଦା ମୋର ପାଖରେ ମାନ୍ୟ, ହେ ଦେବୟାନୀ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ; ଏହିପରି ଛାଡ଼ି ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗୁରୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମେ ନ ତୁ ତ୍ଵମସି ମେ ପିତୁଃ ତସ୍ମାନ୍ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ମମାପି ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଗୁରୁପୁତ୍ରୀ, ପିତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ ନୁହଁ; ତେଣୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ମାନ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ।
ଅସୁରୈର୍ହନ୍ଯମାନେ ତୁ କଚେ ତ୍ଵଯି ପୁନଃ ପୁନଃ ତଦାପ୍ରଭୃତି ଯା ପ୍ରୀତିସ୍ ତାଂ ତ୍ଵମେଵ ସ୍ମରସ୍ଵ ମେ
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ, କଚ, ଅସୁରମାନେ ପୁନିପୁନି ମାରୁଥିଲେ, ସେ ସମୟରୁ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଯେପରି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଥିଲି, ସେଥିକି ମନେ ରଖ।
ସୌହାର୍ଦେ ଚାନୁରାଗେ ଚ ଵେତ୍ଥ ମେ ଭକ୍ତିମୁତ୍ତମାମ୍ ନ ମାମର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଭକ୍ତାମନାଗସମ୍
ମୋର ଅନୁରାଗ ଓ ପ୍ରେମରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେଥିରେ ତୁମେ ଅବଗତ। ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନିଯୋଜ୍ଯେ ନିଯୋଗେ ମାଂ ନିଯୁନକ୍ଷି ଶୁଭଵ୍ରତେ ପ୍ରସୀଦ ସୁଭ୍ରୂର୍ମହ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଗୁରୋର୍ ଗୁରୁତରା ଶୁଭେ
ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ରବତୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ, ସେଠାରେ ମୋତେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦୟା କର, ଶୁଭ୍ର ମୁହଁବଳୀ, ତୁମେ ଗୁରୁଠାରୁ ମଧ୍ୟା ଅଧିକ ଗରିମାଶାଳୀ।
ଯତ୍ରୋଷିତଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତ୍ଵଯା ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନେ ତତ୍ରାହମୁଷିତୋ ଭଦ୍ରେ କୁକ୍ଷୌ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଭାମିନି
ହେ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମୁହଁରେ ବସିଥିଲ, ସେଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ କାବ୍ୟଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ରହିଥିଲି, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା।
ଭଗିନୀ ଧର୍ମତୋ ମେ ତ୍ଵଂ ମୈଵଂ ଵୋଚଃ ଶୁଭାନନେ ସୁଖେନାଧ୍ଯୁଷିତୋ ଭଦ୍ରେ ନ ମନ୍ଯୁର୍ଵିଦ୍ଯତେ ମମ
ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ମୋ ଭଉଣୀ, ହେ ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା, ଏଭଳି କଥା କହିବାନି। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସୁଖରେ ରହିଥିଲି, ମୋର କୌଣସି ରୋଷ ନାହିଁ।
ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଶିଵମସ୍ତ୍ଵଥ ମେ ପଥି ଅଵିରୋଧେନ ଧର୍ମସ୍ଯ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯୋ ଽସ୍ମି କଥାନ୍ତରେ ଅପ୍ରମତ୍ତୋଦ୍ଯତା ନିତ୍ଯମ୍ ଆରାଧଯ ଗୁରୁଂ ମମ
ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଏବେ ଯିବି। ମୋର ପଥ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ। ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କଥାରେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର। ସଦା ସଚେତନ ଓ ଏକାଗ୍ର ରୁହ, ଏବଂ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଦୈତ୍ଯୈର୍ହତସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଭର୍ତୃବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷିତୋ ମଯା ଯଦି ମାଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥଂ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯସି ଧର୍ମତଃ
ତୁମେ ଦାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପତିର ଭାବରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି। ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କର, ତେବେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଠିକ୍।
ତତଃ କଚ ନ ତେ ଵିଦ୍ଯା ସିଦ୍ଧିମେଷା ଗମିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ କଚ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମ ପାଖରେ ସଫଳ ହେବନି।
ଗୁରୁପୁତ୍ରୀତି କୃତ୍ଵାହଂ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ନ ଦୋଷତଃ ଗୁରୁଣା ଚାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ କାମମେଵ ଶପସ୍ଵ ମାମ୍
ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କର ପୁଅ ବୋଲି କହି, ତୁମକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋ ଦୋଷରୁ ନୁହେଁ। ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଛି, ତେଣୁ ଚାହିଁଲେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଉ।
ଆର୍ଷଂ ଧର୍ମଂ ବ୍ରୁଵାଣୋ ଽହଂ ଦେଵଯାନି ଯଥା ତ୍ଵଯା ଶପ୍ତୁଂ ନାର୍ହୋ ଽସ୍ମି କଲ୍ଯାଣି କାମତୋ ଽଦ୍ଯ ଚ ଧର୍ମତଃ
ମୁଁ ପୁରୁଣା ଧର୍ମର କଥା କହୁଛି, ଦେବୟାନୀ, ତୁମେ ଯେପରି କହୁଛ। ଶୁଭେ, ଆଜି ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଧର୍ମରେ ଶାପ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭଵତ୍ଯା ଯଃ କାମୋ ନ ତଥା ସମ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଋଷିପୁତ୍ରୋ ନ ତେ କଶ୍ଚିଜ୍ ଜାତୁ ପାଣିଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି
ତେଣୁ ତୁମେ ଯେଇଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ସେହିପରି ହେବନି। କୌଣସି ଋଷିପୁତ୍ର କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ହାତ ଧରିବେ ନାହିଁ।
ଫଲିଷ୍ଯତି ନ ମେ ଵିଦ୍ଯା ତ୍ଵଦ୍ଵଚଶ୍ଚେତି ତତ୍ତଯା ଅଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯାମି ଚ ଯଂ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯା ଫଲିଷ୍ଯତି
ମୋର ଶିକ୍ଷା ଫଳ ଦେବ ନାହିଁ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ତଥାପି ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଜଣେକୁ ପଢ଼େଇବି, ସେଠାରେ ଏହି ଶିକ୍ଷା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵଯାନୀଂ କଚସ୍ତଦା ତ୍ରିଦଶେଶାଲଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଏପରି କହି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କଚ ତାହାପରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁରଘରକୁ ଗଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।