ତଂ ପୁତ୍ରୋ ଦେଵଯାନେଯଃ ପୂର୍ଵଜୋ ଯଦୁରବ୍ରଵୀତ୍ ସାହାଯ୍ଯଂ ଭଵତଃ କାର୍ଯମ୍ ଅସ୍ମାଭିର୍ଯୌଵନେନ କିମ୍
ତେବେ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପୁଅ, ଜେଷ୍ଠ ଯଦୁ କହିଲେ: ଆମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇ ଆମେ କାହିଁକି ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉଚିତ?
ଯଯାତିରବ୍ରଵୀତ୍ ପୁତ୍ରାଞ୍ ଜରା ମେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ ଯୌଵନେନାଥ ଭଵତାଂ ଚରେଯଂ ଵିଷଯାନହମ୍
ଯୟାତି ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଁ କହିଲେ: ତମେ ମୋର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେଉ, ତୁମର ଯୁବାବସ୍ଥା ଦେଇ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଉଠିବି।
ଯଜତୋ ଦୀର୍ଘସତ୍ତ୍ରୈର୍ମେ ଶାପାଚ୍ଚୋଶନସୋ ମୁନେଃ କାମାର୍ଥଃ ପରିହୀନୋ ମେ ଽତୃପ୍ତୋ ଽହଂ ତେନ ପୁତ୍ରକାଃ
ଦୀର୍ଘ ସଂଯୋଗ ଓ ଉଶନା ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଇଚ୍ଛା କମିଯାଇଛି; ଏହିଥିରେ ମୁଁ ତୃପ୍ତି ପାଇନି, ପୁଅମାନେ।
ସ୍ଵକୀଯେନ ଶରୀରେଣ ଜରାମେନାଂ ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ଵଃ ଅହଂ ତନ୍ଵାଭିନଵଯା ଯୁଵା କାମାନଵାପ୍ନୁଯାମ୍
ତୁମେ ମାନେ ତୁମ ଦେହରେ ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଧରିଥିବା, ମୁଁ ନୂତନ ଦେହ ନେଇ ଯୁବା ଭାବେ ଆନନ୍ଦ ଉଠିପାରିବି।
ନ ତେ ଽସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ଯଦୁପ୍ରଭୃତଯୋ ଜରାମ୍ ଚତୁରସ୍ତାନ୍ସ ରାଜର୍ଷିର୍ ଅଶପଚ୍ଚେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଯଦୁ ଆଦି ଚାରିଜଣେ ପୁଅ ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେବାକୁ ମନା କଲେ; ରାଜା ତେଉଁମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଯେପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ତତଃ ପୂରୁଃ କନୀଯାନ୍ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ ଜରାଂ ମା ଦେହି ନଵଯା ତନ୍ଵା ମେ ଯୌଵନାତ୍ସୁଖୀ
ତେବେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଦୃଢ଼, ସବୁଠୁ ଛୋଟ ପୁରୁ କହିଲେ: ମୋତେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦିଅନାହିଁ, ମୁଁ ଯୁବା ଓ ନୂତନ ଦେହରେ ସୁଖୀ ହେବି।
ଅହଂ ଜରାଂ ତଵାଦାଯ ରାଜ୍ଯେ ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ଚାଜ୍ଞଯା ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ରାଜର୍ଷିସ୍ ତପୋଵୀର୍ଯସମାଶ୍ରଯାତ୍
ମୁଁ ତୁମ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନେଇ ରାଜ୍ୟରେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ରହିବି; ଏଭଳି କହିଲେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି।
ସଂସ୍ଥାପଯାମାସ ଜରାଂ ତଦା ପୁତ୍ରେ ମହାତ୍ମନି ପୌରଵେଣାଥ ଵଯସା ରାଜା ଯୌଵନମାସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମହାତ୍ମା ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଯୁବକ ହେଲେ।
ଯଯାତେଶ୍ଚାଥ ଵଯସା ରାଜ୍ଯଂ ପୂରୁରକାରଯତ୍ ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ଯଯାତିରପରାଜିତଃ
ପୁରୁଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଯୟାତି ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ; ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୟାତି ଅଜୟ ରହିଲେ।
ଅତୃପ୍ତ ଇଵ କାମାନାଂ ପୂରୁଂ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ହ ତ୍ଵଯା ଦାଯାଦଵାନ୍ ଅସ୍ମି ତ୍ଵଂ ମେ ଵଂଶକରଃ ସୁତଃ
ତଥାପି ଇଚ୍ଛାରେ ତୃପ୍ତି ନ ମିଳି, ସେ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପାଇଛି; ତୁମେ ମୋ ବଂଶକୁ ଅଗ୍ରଗତି ଦେଉଥିବା ପୁଅ।
ପୌରଵୋ ଵଂଶ ଇତ୍ଯେଷ ଖ୍ଯାତିଂ ଲୋକେ ଗମିଷ୍ଯତି ତତଃ ସ ନୃପଶାର୍ଦୂଲଃ ପୂରୁଂ ରାଜ୍ଯେ ଽଭିଷିଚ୍ଯ ଚ
ପୁରୁଙ୍କ ବଂଶ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ; ତାପରେ ସେ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
କାଲେନ ମହତା ପଶ୍ଚାତ୍ କାଲଧର୍ମମ୍ ଉପେଯିଵାନ୍ ପୂରୁଵଂଶଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଧ୍ଵମୃଷିସତ୍ତମାଃ ଯତ୍ର ତେ ଭାରତା ଜାତା ଭରତାନ୍ଵଯଵର୍ଧନାଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ କାଳଧର୍ମରେ ଲୀନ ହେଲେ; ମୁଁ ପୁରୁଙ୍କ ବଂଶର କଥା କହିବି—ହେ ଋଷିମାନେ, ଶୁଣ; ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତ ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା।
କିମର୍ଥଂ ପୌରଵୋ ଵଂଶଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ ଭୂତଲେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯାପି ଯଦୋର୍ଵଂଶଃ କିମର୍ଥଂ ହୀଯତେ ଶ୍ରିଯା
ପୁରୁଙ୍କ ବଂଶ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲା, ଯଦୁଙ୍କ ବଂଶ ଜେଷ୍ଠ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଶ୍ରୀରେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା?
ଅନ୍ଯଦ୍ଯଯାତିଚରିତଂ ସୂତ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ ଯସ୍ମାତ୍ତତ୍ପୁଣ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯମ୍ ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯଂ ସୁରୈରପି
ହେ ସୂତ, ଯୟାତିଙ୍କ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାହାଣୀ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ, ଆୟୁଦାୟକ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଏତଦେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଃ ଶତାନୀକେନ ଶୌନକଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରମାଯୁଷ୍ଯଂ ଯଯାତିଚରିତଂ ମହତ୍
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଶତାନୀକ ଦ୍ୱାରା ଶୌନକଙ୍କୁ ପଚାରାଯାଇଥିଲା: ଯୟାତିଙ୍କ ମହାତ୍ମା କାହାଣୀ, ଯାହା ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଆୟୁଦାୟକ।
ଯଯାତିଃ ପୂର୍ଵଜୋ ଽସ୍ମାକଂ ଦଶମୋ ଯଃ ପ୍ରଜାପତେଃ କଥଂ ସ ଶୁକ୍ରତନଯାଂ ଲେଭେ ପରମଦୁର୍ଲଭାମ୍
ଯୟାତି, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦଶମ ସନ୍ତାନ; ସେ କିପରି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭା କନ୍ୟାକୁ ପାଇଲେ?
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଚ୍ଚ ମେ ଶଂସ ପୂରୋର୍ଵଂଶଧରାନ୍ନୃପାନ୍
ହେ ତପସ୍ଵୀ, ମୁଁ ଏହି କଥାଟିକୁ ତୁମ ପାଖରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଦୟାକରି ପୁରୁରବାଙ୍କ ବଂଶରେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ମୋତେ କହ।
ଯଯାତିରାସୀଦ୍ରାଜର୍ଷିର୍ ଦେଵରାଜସମଦ୍ଯୁତିଃ ତଂ ଶୁକ୍ରଵୃଷପର୍ଵାଣୌ ଵଵ୍ରାତେ ଵୈ ଯଥା ପୁରା
ଯୟାତି ନାମକ ରାଜା ଋଷି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ସମାନ ଥିଲା। ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଶୁକ୍ର ଓ ବୃଷପର୍ବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଝିଅମାନେ ଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ତେ ଽହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୃଚ୍ଛତୋ ରାଜସତ୍ତମ ଦେଵଯାନ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂଯୋଗଂ ଯଯାତେର୍ନାହୁଷସ୍ଯ ଚ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ ମୁଁ ଏବେ ନହୁଷର ପୁତ୍ର ଯୟାତି ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କ ଏକତ୍ରତା ବିଷୟରେ କହିବି।
ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ସମଜାଯତ ଵୈ ମିଥଃ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରତି ସଂଘର୍ଷସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ତିନି ଲୋକରେ, ସଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଶାସନ ନିମିତ୍ତେ ପରସ୍ପରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଜିଗୀଷଯା ତତୋ ଦେଵା ଵଵ୍ରୁରାଙ୍ଗିରସଂ ମୁନିମ୍ ପୌରୋହିତ୍ଯେ ଚ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ କାଵ୍ଯଂ ତୂଶନସଂ ପରେ
ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପୁରୋହିତ ବାଛିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କୁ ବାଛିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ତାଵ୍ ଉଭୌ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସ୍ପର୍ଧିନୌ ଭୃଶମ୍ ତତ୍ର ଦେଵା ନିଜଘ୍ନୁର୍ଯାନ୍ ଦାନଵାନ୍ ଯୁଧି ସଂଗତାନ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ଏବଂ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ଦାନବମାନେକୁ ବଧ କଲେ।
ତାନ୍ପୁନର୍ ଜୀଵଯାମାସ କାଵ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯାବଲାଶ୍ରଯାତ୍ ତତସ୍ତେ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ଯୋଧଯାଂଚକ୍ରିରେ ସୁରାନ୍
କିନ୍ତୁ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତିରେ ଦାନବମାନେକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଲେ। ସେମାନେ ପୁଣି ଉଠି ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଅସୁରାସ୍ତୁ ନିଜଘ୍ନୁର୍ଯାନ୍ ସୁରାନ୍ସମରମୂର୍ଧନି ନ ତାନ୍ସଂଜୀଵଯାମାସ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ
ଯେତେବେଳେ ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେକୁ ବଧ କଲେ, ଉଦାର ମନ ଥିବା ବୃହସ୍ପତି ସେମାନେକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ନ ହି ଵେଦ ସ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯାଂ କାଵ୍ଯୋ ଵେଦ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ସଂଜୀଵନୀଂ ତତୋ ଦେଵା ଵିଷାଦମଗମନ୍ପରମ୍
ସେ କାବ୍ୟ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ଜ୍ଞାନ ବୃହସ୍ପତି ଜାଣୁନଥିଲେ—ଏହା ହେଉଛି ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେବା ଶିକ୍ଷା। ଏହି କାରଣରୁ ଦେବତାମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡିଗଲେ।
ଅଥ ଦେଵା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ କାଵ୍ଯାଦୁଶନସସ୍ତଦା ଊଚୁଃ କଚମୁପାଗମ୍ଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ବୃହସ୍ପତେଃ
ତାପରେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ଦେବତାମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର କଚଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ।
ଭଜମାନାନ୍ଭଜସ୍ଵାସ୍ମାନ୍ କୁରୁ ସାହାଯ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ଯାସୌ ଵିଦ୍ଯା ନିଵସତି ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଽମିତତେଜସି
‘ଆମେ ଯେଉଁପରି ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ସହଯୋଗ କର। ସେ ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି।’
ଶୁକ୍ରେ ତାମାହର କ୍ଷିପ୍ରଂ ଭାଗଭାଙ୍ନୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ଵୃଷପର୍ଵଣଃ ସମୀପେ ଽସୌ ଶକ୍ଯୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜଃ
‘ଶୀଘ୍ର ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆଣ। ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ପାଇବ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଷପର୍ବାନଙ୍କ ନିକଟରେ ରହୁଛନ୍ତି; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।’
ରକ୍ଷତେ ଦାନଵାଂସ୍ତତ୍ର ନ ସ ରକ୍ଷତ୍ଯଦାନଵାନ୍ ତମ୍ ଆରାଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିଦୃତେ ତ୍ଵଯା
‘ସେଠାରେ ସେ ଦାନବମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ତୁମ୍ବାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।’
ଦେଵଯାନୀ ଚ ଦଯିତା ସୁତା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ତାମ୍ ଆରାଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
‘ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଝିଅ ଦେବୟାନୀ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ତୁମ୍ବାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ସମର୍ଥ ନାହିଁ।’